Tòa án lương tâm

Buổi chiều muộn, thành phố lên đèn. Trong căn phòng khách nhỏ, ông Tuấn ngồi lặng lẽ bên tách trà đã nguội lạnh từ lâu. Tiếng tivi vang lên đều đều nhưng ông chẳng để tâm. Đôi mắt ông nhìn xa xăm ra cửa sổ, nơi những ánh đèn đường vàng vọt hắt hiu. Trong đầu ông, một ý nghĩ cứ quẩn quanh mãi: “Chuyện đó đã qua hai tháng rồi, sao mình vẫn không thể nào quên?”

Ông Tuấn làm viên chức nhà nước đã gần hai mươi năm. Cuộc sống của ông vốn bình lặng, đều đặn như chiếc đồng hồ quả lắc: sáng đi làm, chiều về nhà, lo cho vợ con. Nhưng hai tháng trước, một người quen cũ tên Hùng tìm đến, mang theo một xấp hồ sơ và một phong bì dày cộp. Hùng cười xòa, giọng thân mật:

“Anh Tuấn, giúp em một chuyện nhỏ. Chỉ cần anh ký vào đây, tạo điều kiện cho công ty em lách luật một chút thôi. Chuyện nhỏ xíu, không ảnh hưởng gì đến ai đâu. Đây là chút quà mọn, anh cầm lấy mà lo cho các cháu.”

Ông Tuấn đã do dự. Nhưng nghĩ đến khoản tiền học thêm của đứa con trai đang tuổi lớn, nghĩ đến gánh nặng cơm áo gạo tiền, ông đã gật đầu. Cây bút run run đặt lên trang giấy, ông ký xuống mà lòng như có gì đó chùng xuống. Số tiền trong phong bì đủ để ông trang trải nhiều thứ, nhưng kể từ ngày đó, trong lòng ông không bao giờ được yên.

Ban đầu, ông tự trấn an: “Chỉ là chuyện nhỏ, không ai bị hại, mình có tội gì đâu.” Nhưng càng cố gắng gạt đi, ông càng thấy bứt rứt. Có những đêm nằm không ngủ được, ông trở mình liên tục. Vợ ông lo lắng hỏi:

“Anh làm sao thế? Dạo này trông anh mệt mỏi lắm.”

Ông Tuấn chỉ thở dài, không nói nên lời. Trong thâm tâm, ông biết mình đã làm điều sai trái. Ông không dám kể với ai, nhưng lương tâm ông như một tòa án không bao giờ ngừng làm việc, ngày đêm xét xử ông.

Một hôm, tình cờ ông gặp lại người bạn cũ là thầy Minh, một người từng học chung đại học, nay đã xuất gia. Thầy hỏi thăm cuộc sống của ông, rồi nhìn ông bằng ánh mắt trầm tĩnh:

“Tuấn này, tôi thấy trong mắt cậu có điều gì đó không yên. Cậu có chuyện gì buồn phiền à?”

Ông Tuấn ngập ngừng, rồi như vỡ ra, ông kể hết mọi chuyện. Thầy Minh lắng nghe, không hề trách móc, chỉ khẽ nói:

“Cậu biết không, cái sự ray rứt mà cậu đang chịu đựng chính là lương tâm của cậu đang lên tiếng. Người có lương tâm khi làm điều sai sẽ thấy bất an. Đó là điều quý giá nhất. Vì còn biết ray rứt, cậu còn có hy vọng sửa sai.”

Ông Tuấn nghe mà như được khai sáng. Ông nhận ra rằng, chính sự bất an kéo dài suốt hai tháng qua là dấu hiệu của một tâm hồn chưa chai lì, chưa đánh mất điều thiện. Ông hỏi thầy Minh:

“Vậy con phải làm sao bây giờ? Con không thể trả lại số tiền đó vì đã tiêu một phần rồi.”

“Cậu có thể làm những việc tốt để bù đắp. Quan trọng hơn, cậu phải giữ lấy sự ăn năn đó, đừng để nó phai nhạt. Và từ nay, hãy sống ngay thẳng, đừng bao giờ để bản thân rơi vào cảnh tương tự.”

Ông Tuấn gật đầu. Từ hôm đó, ông bắt đầu thay đổi. Ông không còn nhận bất kỳ khoản tiền nào mờ ám, dù nhỏ. Ông tìm đến chùa, nghe pháp, học về nhân quả. Mỗi khi lòng thấy dao động trước những cám dỗ, ông lại nhớ đến cảm giác ray rứt khôn nguôi ngày nào mà giữ mình.

Nhiều năm sau, ông Tuấn vẫn là một viên chức bình thường, nhưng tâm hồn ông thanh thản lạ thường. Ông thường kể cho các con nghe về giá trị của lương tâm, về việc sống ngay thẳng. Ông nói với chúng:

“Ba đã từng sai lầm, nhưng nhờ biết ăn năn mà ba đã tìm lại được chính mình. Các con hãy nhớ, lương tâm là tòa án công minh nhất. Đừng bao giờ hối lộ nó.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy lương tâm là trí tuệ tự biết đúng sai ngay nơi chính mình. Người có lương tâm khi làm điều sai sẽ thấy bất an, ray rứt – đó chính là thiện căn, là hy vọng để sửa sai và hướng thiện. Ngược lại, kẻ làm ác mà lòng tỉnh bơ, không chút ăn năn, là người đã đánh mất lương tâm, dễ sa vào vòng tội lỗi không lối thoát. Lương tâm có thể được nuôi dưỡng qua giáo dục và công đức từ đời trước, nhưng quan trọng nhất là ta phải biết lắng nghe tiếng nói của nó trong mỗi hành động.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang