Tiếng hét của thiền sư

Trên con đường mòn quanh co giữa khu rừng già, tiếng lá khô lạo xạo dưới bước chân hai vị sư. Nắng xế tà xuyên qua tán cây, vẽ lên mặt đất những vệt sáng lốm đốm. Thiền sư Mã Tổ dẫn đầu, dáng đi vững chãi như một con hổ, lưng hùm vai gấu, dưới bàn chân in hằn vòng bánh xe xoáy trôn ốc. Phía sau, ngài Bá Trượng Hoài Hải bước theo, tay xách bình bát, lòng đầy kính ngưỡng.

Bỗng một bầy vịt trời le le từ đâu bay vụt qua đầu, tiếng cánh vỗ phần phật, kéo dài một vệt đen trên nền trời xanh. Ngài Mã Tổ dừng lại, mắt nhìn theo bầy chim, hỏi:

— Bay đi đâu?

Ngài Bá Trượng vội ngước lên, đáp liền:

— Bay đi mất, bay đi mất rồi!

Chưa dứt lời, một bàn tay thô ráp chụp lấy mũi ngài Bá Trượng, kéo mạnh xuống. Cú giật bất ngờ làm ngài Bá Trượng kêu lên:

— Ái da! Đau quá!

Nước mắt ứa ra, hai tay ôm mũi đỏ ửng. Ngài Mã Tổ buông tay, nhìn thẳng vào mắt đệ tử, giọng trầm xuống:

— Sao ngươi nói là bay đi mất?

Ngài Bá Trượng sững người. Trong khoảnh khắc ấy, như có một luồng sáng xé toạc màn vô minh. Ngài quỳ sụp xuống, lạy dài, không nói được lời nào. Cái diệu lý của thiền tông, cái chân lý vượt ngoài ngôn ngữ, bỗng hiển lộ rõ ràng trước mắt. Ngài đã ngộ.

Đêm ấy, trong am nhỏ, ngài Bá Trượng ngồi khóc. Tiếng nấc nghẹn ngào vọng ra, làm mấy vị huynh đệ cùng phòng lo lắng. Họ vây quanh, hỏi han:

— Có chuyện gì thế huynh? Mẹ cha huynh mất chăng? Hay ai ăn hiếp huynh?

Ngài Bá Trượng lắc đầu, không nói, chỉ khóc. Họ chạy lên hỏi hòa thượng Mã Tổ. Ngài Mã Tổ mỉm cười:

— Không, y đã ngộ.

Họ trở xuống, nói với ngài Bá Trượng:

— Hòa thượng bảo huynh đã ngộ rồi kìa!

Ngài Bá Trượng bỗng cười vang, tiếng cười xóa tan mọi u sầu. Hôm qua khóc, hôm nay cười — một lần.

Hôm sau, ngài Mã Tổ gọi ngài Bá Trượng vào phương trượng. Ngài cầm cây phất trần lên, hỏi một câu. Ngài Bá Trượng trả lời, đúng ý. Bỗng ngài Mã Tổ hét lên một tiếng. Tiếng hét như sấm sét, vang dội khắp núi rừng, làm ngài Bá Trượng ù tai, ba ngày sau mới nghe được.

Tiếng hét ấy không phải để quát mắng. Nó là lời nhắn nhủ: cái đạo con vừa ngộ được là vô cùng quý giá, mười phương ba đời chư Phật đều đi qua con đường này, không được coi thường. Hãy giữ gìn, hãy trân trọng.

Ý nghĩa câu chuyện

Đạo pháp là điều vô cùng quý giá, không thể xem hời hợt. Những nghịch cảnh, khó khăn trên đường tu không phải là trở ngại, mà là bài học để ta thấm nhuần giá trị của chân lý, để ý chí thêm kiên cố. Ai đến với đạo qua gian khổ mà vẫn vững lòng, người đó sẽ tu bền bỉ và tiến xa.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang