Tích Sa và bài học quên lãng

Buổi chiều cuối năm, trong khu rừng bên dòng sông, những tia nắng vàng cuối cùng len qua tán lá, chiếu xuống những mái chùa đơn sơ. Một nhóm tỳ kheo vừa trở về sau nhiều năm đi giáo hóa phương xa, áo quần còn bụi bặm, chân trần lấm lem. Họ bước vào hội chúng, mắt tìm kiếm một chỗ ngồi để nghỉ ngơi sau chặng đường dài.

Nhưng khi mắt họ dừng lại ở vị trí trang trọng nhất, ngay trước mặt Đức Phật, họ thấy một vị tỳ kheo mập mạp, tướng tốt, ngồi bệ vệ như một trưởng lão. Vị ấy chính là Tích Sa, người em họ của Đức Phật, mới xuất gia được vài tháng. Các vị tỳ kheo già liền đến, cung kính đảnh lễ, rồi một vị lên tiếng hỏi:

"Hiền giả đã xuất gia bao lâu rồi?"

Tích Sa ngẩng cao đầu, giọng đầy kiêu hãnh: "Tôi mới xuất gia được hai ba tháng."

Các vị tỳ kheo già sững người. Một vị bước tới, giọng nghiêm nghị: "Nếu hiền giả mới xuất gia, sao lại ngồi ở vị trí này? Khi một tỳ kheo khác đảnh lễ, hiền giả phải biết từ chối chứ!"

Tích Sa mặt đỏ bừng, mắt long lên: "Các người mắng tôi hả? Các người coi thường tôi hả?" Ông ta đứng phắt dậy, bỏ chạy lạch bạch về phía Đức Phật, vừa chạy vừa khóc: "Bạch Thế Tôn, họ mắng con! Họ chửi con! Họ làm khổ con!"

Đức Phật nhìn em, giọng từ bi: "Sự tình thế nào?"

"Họ nói con mới tu không được ngồi đây!" - Tích Sa nức nở.

Đức Phật gật đầu: "Đúng rồi, em có lỗi. Em phải xin lỗi họ."

Nhưng Tích Sa không chịu: "Họ mắng con, họ chửi con như vậy, con không giận sao được!"

Đức Phật thở dài. Ông biết rõ tâm tính của em mình. Tích Sa vốn là người hoàng tộc, hơn 50 tuổi mới xuất gia, nhưng lòng kiêu mạn chưa bỏ. Ông luôn ỷ lại là em của Phật, thích ngồi ở vị trí cao nhất, và khi bị xúc phạm, ông ôm hận không nguôi.

Các vị tỳ kheo già nhìn nhau, một vị lên tiếng: "Bạch Thế Tôn, sao Tích Sa lại ương ngạnh, cứng đầu đến kỳ lạ như vậy?"

Đức Phật mỉm cười: "Thật ra không phải mới đời này. Đời xưa, người này cũng đã ương ngạnh cứng đầu như vậy." Và Ngài kể một câu chuyện quá khứ.

Ngày xưa, trong một thành phố nọ, có một vị đạo sĩ tên Devala đi đến một thị trấn vào lúc chiều tà. Ông hỏi người dân: "Thưa quý hiền hữu, khi có những sa môn đến đây vào ban đêm, họ thường tá túc tại đâu?" Người dân chỉ cho ông nhà của một người thợ gốm tốt bụng. Devala đến, gặp người thợ gốm, nói: "Thưa hiền hữu, tôi là đạo sĩ phương xa, xin được ở lại qua đêm." Người thợ gốm vui vẻ: "Dạ được, mời hiền giả vào."

Devala vừa sắp xếp chỗ nghỉ thì có một vị đạo sĩ khác tên Narada cũng đến xin ở lại. Người thợ gốm vào hỏi Devala: "Thưa hiền giả, có một vị đạo sĩ khác xin ở lại. Hiền giả có đồng ý không?" Devala hoan hỉ: "Được, không sao cả."

Đêm đên, Narada ngồi thiền xong, rồi đi ra ngoài kinh hành. Trời nực, Devala lăn ra giữa cửa ngủ, nằm hóng gió. Tối tăm, không đèn đuốc, Narada rón rén bước ra, vô tình dẫm lên đầu Devala. Devala la lên: "Trời ơi, sao ông dẫm đầu tôi?" Narada vội xin lỗi: "Xin lỗi, xin lỗi, tôi không thấy. Hiền huynh hãy tha lỗi cho tôi. Tối quá, tôi không ngờ hiền huynh nằm ngay cửa."

Nhưng Devala không nguôi giận. Ông ta cố tình trở đầu, nằm chỗ khác, rồi khi Narada trở vào, lại dẫm lên cổ ông. Devala la to: "Anh ác quá! Anh hại tôi! Anh giết tôi!" Narada ngạc nhiên: "Sao hiền huynh lại quay đầu?" Nhưng Devala cứ khăng khăng: "Anh cố ý! Anh muốn giết tôi!"

Suốt cả đêm, Devala gây náo loạn. Ông ta đứng cãi, không chịu nhận lời xin lỗi. Hàng xóm thấp đèn chạy qua coi chuyện gì. Người thợ gốm khổ sở không biết làm sao. Mãi đến sáng, chuyện mới lắng xuống.

Đức Phật kết luận: "Người mà ngày xưa cố ý cho người ta đạp đầu để có cớ trách người, chính là Tích Sa ngày nay. Cái tật ấy vẫn chưa bỏ."

Rồi Đức Phật đọc lên bàì kệ:

"Nó mắng tôi, đánh tôi, nó hại tôi, cướp tôi. Ai ôm ấp niệm ấy thì hận thù không thể nguôi. Nó mắng tôi, đánh tôi, nó hại tôi, cướp tôi. Không ôm ấp niệm ấy, hận thù sẽ tự nguôi."

Tích Sa ngồi im, nước mắt lăn dài. Ông hiểu ra rằng chính lòng kiêu mạn và sự ôm hận đã làm khổ mình. Từ hôm đó, ông tập buông bỏ, không còn để tâm bị chấn động bởi những xúc phạm nhỏ nhặt. Dần dần, ông trở nên điềm tĩnh, được mọi người kính trọng.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng khi bị xúc phạm, nếu ta cứ ôm ấp niệm hận thù, nó sẽ không bao giờ nguôi. Chỉ khi ta quên đi, không nhớ tới, hận thù mới tự tan biến. Đức Phật khuyên chúng ta tập buông bỏ, để tâm hồn lớn lên, không bị chấn động bởi những chuyện nhỏ nhặt.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang