Thuồng luồng học trò và trận mưa hạn hán

Chiều thu miền Bắc, gió heo may thổi qua kẽ lá cây đa cổ thụ trước sân, mang theo mùi rơm rạ khô và tiếng trẻ con đọc sách oanh oanh. Trong mái chùa tranh đơn sơ, Chu Văn An ngồi xếp bằng, mắt nhắm hờ, nhưng thực ra ông đang dõi theo một bóng thanh niên vừa buổi học liền đi về phía cái ao lớn sau vườn. Bóng người ấy vừa chạm mặt nước đã biến mất, không gợn sóng. Ông thở dài, bàn tay gầy guộc nắm chặt vạt áo: ông đã biết, học trò mình không phải người, mà là một con thuồng luồng — loại rồng sống dưới đầm.

Chuyện là từ mấy năm trước, một chàng trai lạ mặt đến xin học. Chu Văn An thu nhận, thấy người này thông minh, học đều đặng, nhưng hành tung bí hiểm, chẳng ai biết từ đâu tới. Các học trò khác tò mò rình, mới báo cho thầy: mỗi chiều, người ấy ra hồ rồi mất tăm. Chu Văn An là bậc Nho gia chân chính, đức độ lớn, sống cùng thời Trương Hán Siêu, Phạm Ngũ Lão, ông chẳng nói gì, cứ lặng lẽ dạy. Nhưng năm ấy, miền Bắc hạn hán nặng, ruộng đồng nứt nẻ, dân tình khổ sở, trẻ con gầy tong teo vì thiếu cơm. Ông nhìn đám học trò xanh xao, lòng như bị xé.

Ông gọi riêng người học trò ấy ra. Trong gian nhà tranh im ắng, chỉ có tiếng gió rít ngoài bờ ao, ông chậm rãi bảo:

"Ta biết anh là loài thuồng luồng, vì mến đạo mà đến học. Ta yêu quý anh, muốn dạy anh lẽ thánh hiền. Nhưng dân tình giờ khổ vì hạn, anh hãy ra tay làm mưa cứu đời."

Chàng trai cúi đầu, vai rủ xuống, bàn tay siết chặt mép áo. Giọng buồn bã, anh đáp:

"Lời thầy dạy, con không dám trái. Nhưng việc này quá sức con, và con phải hy sinh."

Chu Văn An giật mình, nhưng đã quá lo cho dân, chỉ gật đầu. Sáng hôm sau, giữa sân trống, chàng trai bước ra giữa trời, viết something trên giấy, đốt hóa phép. Khói bay lên, mây đen kéo tới, mưa tràn ngập cánh đồng miền Bắc. Dân chúng reo mừng, còn ông trở lại chỗ dạy, thấy học trò biến mất.

Điểm nút xảy ra khi sáng sau, Chu Văn An cùng trò đi ra đồng thăm, thì thấy xác một con thuồng luồng nổi lên, chết trương sình. Ông đứng sững lại, nước mắt chảy dài không nói nên lời. Con rồng ấy đã trái mệnh trời, cưỡng lại luật nhân quả: dân hạn hán là do kiếp trước xài nước phung phí, tắm bồn, xịt rửa xe, uống nửa chai bỏ nửa, tưới hoa tràn trề, nay chịu quả báo. Thuồng luồng làm mưa cứu họ, tức gánh nghiệp thay, không hợp mệnh trời nên chết.

Sau ngày ấy, Chu Văn An không trách mắng, chỉ bảo học trò:

"Thân phi nhân dù có thần thông, chẳng thể đắc đạo nếu không làm người. Các con hãy nhớ, trời có luật, đừng cưỡng."

Ông trở về dạy học, nhưng mỗi mùa hạn lại nhớ đến đôi mắt buồn của học trò thuồng luồng. Dân làng về sau vẫn kể, có một thầy Nho lớn đến độ rồng hiện thân học, và một cơn mưa năm ấy đổi cả mùa màng, nhưng cái giá phải trả là sinh mạng một phi nhân.

Ý nghĩa câu chuyện

Loài phi nhân như rồng dù có thần thông, hiện hình người, vẫn không dễ đắc thánh. Luật nhân quả không thể cưỡng. Chuyện nhắc ta trân trọng thân người, sống đúng đạo lý, đừng vì lòng thương mà phạm luật trời, và nhớ rằng chỉ thân người mới tu chứng được.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang