Sáu mươi thước và một lời xin lỗi

Khoảng sân thi đấu rộng im phăng phắc. Những hàng ghế ken kín người, nhưng chẳng ai muốn gây ra dù chỉ một tiếng động nhỏ. Trên đường bắn dài hun hút, các tấm mốc khoảng cách đã được đặt ngay ngắn. Ánh mắt của mọi người cùng hướng về ba người đàn ông đang đứng sau vạch chờ, mỗi người cầm một cây cung, dáng vẻ tập trung và nghiêm nghị.

Đây là vòng cuối cùng của một cuộc thi bắn cung quy tụ nhiều người tài giỏi. Sau nhiều vòng tuyển chọn, chỉ còn lại ba cung thủ được xem là xuất sắc nhất: một người Mỹ, một người Pháp và một người Việt Nam. Ai cũng đã vượt qua những thử thách khó khăn trước đó, vì vậy khán giả chờ đợi vòng biểu diễn cuối với tâm trạng vừa háo hức vừa căng thẳng.

Ban tổ chức không chỉ muốn xem ai bắn trúng bia. Ba người phải thể hiện độ chính xác bằng những mục tiêu đặt ngay trên đầu một cô gái. Mỗi lần khoảng cách tăng lên hoặc mục tiêu nhỏ đi, nguy hiểm cũng tăng theo. Cô gái đứng ở cuối đường bắn, cố giữ lưng thẳng và đầu bất động. Dẫu vậy, đôi bàn tay cô vẫn khẽ siết lại. Chỉ một sai lệch rất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả không ai mong muốn.

Một người đứng gần đường bắn hạ thấp giọng hỏi:

“Cô đã sẵn sàng chưa?”

Cô gái hít vào thật sâu rồi đáp:

“Tôi sẵn sàng. Xin hãy đặt mục tiêu lên.”

Người phụ trách vẫn nhìn cô thêm một thoáng:

“Cô phải đứng thật yên.”

Cô gật đầu rất khẽ. Không khí trên sân dường như đặc lại. Cuộc biểu diễn bắt đầu.

Cung thủ người Mỹ bước ra trước. Ông cầm một quả táo, đặt cẩn thận trên đầu cô gái rồi lùi về phía sau. Từng bước chân đưa ông xa dần khỏi mục tiêu cho đến khi khoảng cách đạt hai mươi thước. Ông dừng lại, xoay người, đặt mũi tên lên dây cung và nâng cánh tay.

Khán giả nín thở. Cô gái nhìn thẳng về phía trước, không dám chớp mắt. Dây cung được kéo căng, phát ra một tiếng rung khẽ. Người Mỹ giữ nguyên tư thế trong chốc lát rồi buông tay.

Mũi tên lao đi vun vút. Quả táo bật khỏi đầu cô gái và bay sang một bên. Tiếng vỗ tay lập tức dậy lên khắp sân. Cô gái thở ra, hai vai vừa căng cứng cũng hạ xuống đôi chút.

Cung thủ người Mỹ bước lên phía trước, bình thản giới thiệu tên mình. Nghe tên ông, nhiều người nhận ra đây là một cung thủ vốn đã nổi tiếng. Những tiếng xì xào thán phục lan qua các hàng ghế:

“Thảo nào ông ấy bắn chính xác như vậy.”

Nhưng cuộc thi chưa dừng lại. Người Pháp tiến ra với một quả lê nhỏ hơn quả táo. Ông đặt nó trên đầu cô gái rồi lùi xa tới bốn mươi thước, gấp đôi khoảng cách của người thi trước. Nhìn từ nơi ông đứng, quả lê chỉ còn là một điểm nhỏ.

Người phụ trách nhìn ông và hỏi:

“Bốn mươi thước, ông đã chắc chắn chưa?”

Người Pháp giữ mắt trên mục tiêu:

“Tôi đã sẵn sàng.”

Ông kéo dây cung. Cánh tay giữ cung vững như được đóng vào không trung. Cô gái đứng phía xa lại siết chặt những ngón tay, còn khán giả dường như quên cả thở. Khi mũi tên rời dây, nó xé gió lao thẳng về phía quả lê.

Chỉ trong khoảnh khắc, quả lê nhỏ bị đánh văng khỏi đầu cô gái. Một tràng reo hò lớn hơn bùng lên. Bắn trúng một mục tiêu nhỏ ở khoảng cách bốn mươi thước đã là việc không dễ dàng. Người Pháp bước ra, tự giới thiệu mình là Rô-bin Hút, vị hiệp sĩ rừng xanh nổi tiếng trong câu chuyện dân gian.

Lúc này, mọi ánh mắt đổ dồn về cung thủ người Việt Nam. Hai người trước đã lần lượt bắn trúng ở khoảng cách hai mươi và bốn mươi thước. Nếu muốn gây ấn tượng mạnh hơn, ông phải chọn một mục tiêu nhỏ hơn và đứng xa hơn nữa.

Người Việt Nam cầm lên một quả nhãn. Quả nhãn nhỏ đến mức từ cuối đường bắn, người ta khó lòng nhìn rõ. Ông đặt nó trên đầu cô gái rồi bắt đầu lùi. Ông đi qua mốc hai mươi thước, tiếp tục qua mốc bốn mươi thước và chỉ dừng lại khi đã cách mục tiêu sáu mươi thước.

Đám đông lập tức xôn xao. Một người sửng sốt nói:

“Quả nhãn nhỏ như thế mà đứng tận sáu mươi thước sao?”

Người bên cạnh đáp, giọng đầy hồi hộp:

“Nếu bắn trúng, ông ấy sẽ vượt cả hai người trước.”

Cô gái vẫn đứng yên, nhưng khuôn mặt đã căng lại. Trước đó, cô vừa trải qua hai lần mũi tên bay sát đầu. Lần này, mục tiêu nhỏ hơn, khoảng cách xa hơn và sai số dường như không còn chỗ để dung thứ.

Cung thủ người Việt Nam đặt mũi tên lên dây. Ông nâng cung, nhắm về phía trước. Khoảng cách sáu mươi thước khiến quả nhãn chỉ như một chấm mờ. Ông kéo dây thật căng. Cả sân thi đấu chìm vào sự yên lặng đến mức có thể nghe thấy tiếng dây cung rung dưới sức kéo.

Rồi ông buông tay.

Mũi tên phóng đi rất nhanh. Nhưng thay vì đánh bật quả nhãn, nó lao thẳng vào trán cô gái.

Không còn tiếng reo hò. Cả sân chết lặng. Những người vừa chờ đợi một màn trình diễn vượt trội bỗng cứng người trước kết quả hoàn toàn trái ngược. Sáu mươi thước vẫn là sáu mươi thước. Quả nhãn vẫn nhỏ hơn quả lê và quả táo. Thế nhưng tất cả những con số gây choáng ngợp ấy không còn mang ý nghĩa chiến thắng, bởi mũi tên đã không đến đúng nơi cần đến.

Cung thủ người Việt Nam hạ cây cung xuống. Vẻ tự tin trước đó biến mất. Ông bước ra, đối diện với mọi người và nói lời xin lỗi.

Chính lời xin lỗi ấy trở thành điểm kết bất ngờ của cuộc thi. Người Mỹ đã giới thiệu tên mình sau khi bắn trúng quả táo. Người Pháp cũng xưng danh sau khi đánh bật quả lê. Còn người Việt Nam, sau khi chọn con số lớn hơn và mục tiêu nhỏ hơn nhưng thất bại, chỉ còn có thể nhận lỗi về điều vừa xảy ra.

Đám đông lúc này mới hiểu rằng khoảng cách xa hơn chưa chắc chứng minh tài nghệ cao hơn. Mục tiêu nhỏ hơn cũng chưa chắc làm nên chiến thắng. Điều quyết định không phải là những con số khiến người khác trầm trồ, mà là kết quả thật sự của mũi tên. Hai mươi hay bốn mươi thước, nếu bắn chính xác, vẫn có giá trị hơn sáu mươi thước mà đi chệch mục tiêu.

Câu chuyện khép lại bằng một tình huống vừa bất ngờ vừa chua chát. Nó khiến người nghe bật cười, nhưng sau nụ cười là một lời nhắc nhở rõ ràng: con số chỉ phản ánh được một phần bề mặt. Nếu chỉ chạy theo điều lớn hơn, nhiều hơn, xa hơn để tạo ấn tượng, con người rất dễ quên mất điều cốt yếu là mình có làm đúng hay không.

Ý nghĩa câu chuyện

Những con số lớn không tự chứng minh giá trị thật. Cũng như tình cảm không thể chỉ đo bằng số người yêu mến, mọi sự phải được nhìn vào chất lượng, chiều sâu và kết quả thực tế, thay vì chạy theo vẻ ngoài để thỏa mãn cái tôi.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang