Ông lục ăn mày và bài học về ái dục trong chùa

Chiều tà buông xuống, những tia nắng vàng vọt hắt qua kẽ lá rụng đầy sân chùa Thường Chiếu. Gió lộng mang theo mùi hương nhàng nhàng của lá khô và tiếng chuông chiều ngân nga đều đặn. Lác đác vài vị sư đi kinh hành, còn ở góc sân, một bóng người gầy gò, quần áo rách rưới, đang quỳ bệt trước chánh điện. Tiếng tụng kinh bằng ngôn ngữ cổ kính vang lên đều đặn, pha chút khàn đục. Đó là ông lục ăn mày – kẻ mà ai trong chùa cũng quen mặt mỗi khi ngài đi xin cơm.

“Ông ơi, sao hôm nào ông cũng tới xin cơm rồi lại quỳ tụng kinh kỳ vậy?” – một vị sư trẻ lần đầu thấy ông lục, bụng bảo dạ, ghé lại hỏi.

Ông lục không quay đầu, chỉ đưa bàn tay run run chắp lại, nước mắt lăn dài trên má hóp. Bàn chân ông lấm bùn, vai áo rách tươm chỉ. Hồi lâu, ông mới khép miệng kinh, quay lại nhìn vị sư trẻ với ánh mắt trống rỗng.

Chuyện bắt đầu từ mấy chục năm về trước. Ngày ấy, ông lục cũng từng là một vị tu sĩ trong chùa, đầu tròn áo vuông, cất tiếng tụng kinh sáng chiều. Ông đã dành trọn ba mươi năm cuộc đời mình trong cửa thiền, từ lúc thanh xuân cho đến khi tóc trên đỉnh đầu đã điểm bạc. Suốt ba mươi năm ấy, ông giữ gìn oai nghi, được bao người kính trọng gọi bằng “ông lục”, coi như bậc thầy sắp thành tựu. Thế nhưng, cái mầm móng ái và dục vốn nằm sẵn nơi mỗi chúng sinh cõi dục không bao giờ mất đi, nó chỉ chực chờ điều kiện thuận tiện là trổi dậy. Sau ba chục năm, vì một duyên cớ nào đó, ông quyết định hoàn tục, cưới vợ, trở về đời thường.

Ngày ông bỏ áo nâu về đời, trong lòng cũng từng giằng xé. Một buổi chiều mưa, ông đứng trước bàn thờ Phật, tay lần chuỗi, tiếng thở dài hắt ra giữa căn phòng tĩnh lặng.

“Ba mươi năm ta ăn chay niệm Phật, nay bỏ đi lấy vợ, chẳng lẽ công sức này thành công cốc?” – ông lục tự hỏi, móng tay cắm sâu vào lòng bàn tay.

Một vị sư bạn cố khuyên:

“Ông đã tu lâu thế, đừng để ái dục kéo tuột xuống. Cố giữ gìn thì phước còn, sau này dễ bề giác ngộ.”

Nhưng ông lục lắc đầu, ánh mắt đã đục ngầu vì nỗi khao khát thường tình:

“Thầy không hiểu, ở đời có duyên thì phải có gia đình, ta không thể cứ khép mình nơi cửa chùa mãi.”

Thế là ông xuống tóc, dựng vợ gả chồng. Nhưng từ ngày hoàn tục, phước đức tích lũy suốt ba mươi năm tu hành tan biến như sương mai. Không còn ai cúng dường, không còn uy nghi kính nể, ông lao vào vòng xoáy mưu sinh rồi thất bại nối tiếp. Cuối cùng, chẳng còn gì trong tay, vợ con bỏ đi, ông thành kẻ không nhà không cửa.

Sáng ngày, ông đi từng ngõ xóm xin cơm thừa. Trưa nắng, ông lục thẩn thờ trước cổng chùa, bụng đãi đằng vì đói, nhưng vẫn đứng thẳng người khi thấy các vị sư đi qua.

“Bạch thầy, cho con chút cơm, con xin tụng một bài kinh để đền ơn.” – ông lục chắp tay, giọng khàn.

Vị sư bếp cười hiền, múc cho ông một bát cơm chan nước cà ri:

“Ông ăn đi, chùa vẫn nhớ ông là ông lục ngày trước. Nhưng sao tu ba mươi năm rồi lại ra nông nỗi này?”

Ông lục gục mặt vào bát, vai run lên:

“Tại con không giữ được lòng, để ái dục nó cuốn đi, phước hết sạch rồi thầy ơi. Giờ chỉ còn đi ăn mày phước thôi.”

Điểm nút của câu chuyện đến khi một hôm, thầy Thích Chân Quang về thăm chùa Thường Chiếu, thấy ông lục quỳ tụng kinh tiếng Pali trước chánh điện. Thầy hỏi ra mới biết thân thế ông. Ngài đứng lặng sau cột gỗ, nhìn bóng lưng còng của ông lục mà thấm thía: ái và dục nó trực chờ sẵn nơi mỗi chúng sinh, nếu không có quyết tâm, không có đường lối, không có phương pháp thì nó đánh thẳng vào trong chùa, làm suy yếu cả hệ thống tu hành.

Từ đó, thầy Quang lấy câu chuyện ông lục làm bài học cảnh tỉnh. Mỗi khi giảng về sự thanh tịnh, thầy đều nhắc lại tấm gương ấy để nhắc nhở tăng ni và cư sĩ quyết tâm tu. Còn ông lục, những năm tháng cuối đời vẫn ngày ngày đến chùa, không phải để xin phước nữa, mà để nhắc mình và người đời rằng: cái ái dục nếu buông một lần, thì ba mươi năm công phu cũng có thể trôi sạch như nước lã.

Về sau, dù chùa vẫn nuôi cơm ông, nhưng ông đã không còn dáng dấp của bậc tu sĩ kính trọng năm xưa. Ông thành kẻ ăn mày phước – sống lay lất bằng chút cơm chùa và tiếng kinh cũ, như minh chứng sống cho lời Phật dạy về sự mong manh của giới hạnh nơi cõi dục.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện ông lục ăn mày cho thấy ái và dục luôn rình rập nơi mỗi chúng sinh, kể cả người đã tu lâu năm. Nếu thiếu quyết tâm, đường lối và phương pháp tu tập, chỉ một lần buông lung là phước đức tan hết, đạo vị suy tàn. Người quyết tu phải luôn cảnh giác giữ gìn giới hạnh mới mong thoát khỏi luân hồi.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang