Người Thầy Không Uy Lực

Khói than đen kịt cuộn lên từ những đống củi rừng, phủ mờ cả một góc trời chiều ở vùng kinh tế mới. Cái nóng hầm hập của đất đỏ bazan trộn lẫn với mùi mồ hôi chua loét khiến người ta ngột ngạt. Giữa khung cảnh hoang sơ ấy, một cậu thiếu niên gầy nhom, da sạm nắng đang lui cui đốt lò than để kiếm sống. Cậu tên Việt, mới tròn mười sáu tuổi, vừa thoát khỏi cái tuổi "con nít" chưa đầy năm.

Bối cảnh lúc bấy giờ vô cùng khắc nghiệt. Sau ngày giải phóng, gia đình cậu bị đưa về vùng đất này để khai phá. Trường học chưa xây xong, điện lưới chưa có, chỉ le lói vài ngọn đèn dầu leo lét vào ban đêm. Nhà nước muốn giảm tải cho các thành phố lớn, nên dân tứ xứ đổ về đây làm rẫy. Trẻ con cũng phải theo cha mẹ đi lao động cực khổ, tối đến thì tụ tập chơi bời trong sự quản lý lỏng lẻo vì thiếu vắng hệ thống giáo dục chính quy.

Một buổi chiều, khi cậu Việt còn đang vung tay đập than, một đứa em chạy tới gọi: "Anh ơi, ngoài xã kêu anh kìa!". Họ muốn thành lập đội Thiếu niên Nhi đồng để tập hợp mấy đứa nhỏ lại, dạy dỗ chúng vì chưa có trường lớp. Cậu Việt được giao nhiệm vụ phụ trách nhóm trẻ này. Nhưng thử thách thực sự bắt đầu khi cậu đối mặt với đám trẻ "lì như trâu", xuất thân từ đủ mọi nơi, quen với cuộc sống tự do phóng túng giữa núi rừng.

Cậu Việt loay hoay tìm cách hướng dẫn chúng. Vì xã không có tài liệu, cậu phải tự mình chạy xe đạp về Sài Gòn, lục lọi khắp các tiệm sách cũ để mua những cuốn về Đoàn, Đội, về lịch sử Bác Hồ, về đạo đức cách mạng. Cậu đọc ngấu nghiến, ghi chép cẩn thận, rồi mang về áp dụng. Tuy nhiên, đám trẻ chẳng hề quan tâm. Dù cậu đã mời thêm năm sáu anh chị huynh trưởng khác cùng tham gia hỗ trợ, tình hình vẫn không cải thiện. Những người kia đứng ra hô hào, hướng dẫn, nhưng đám trẻ coi họ như "vô hình". Chúng vẫn chạy nhảy, la hét, đùa nghịch ồn ào ngay trước mặt các bậc đàn anh, đàn chị đó, hoàn toàn phớt lờ mọi mệnh lệnh.

Rồi một ngày, cậu Việt có việc bận phải vào nhà nghỉ ngơi. Khi quay trở ra, từ đằng xa, cậu nhìn thấy cảnh tượng hỗn loạn quen thuộc: năm sáu người lớn đứng bất lực giữa sân, trong khi đám trẻ vẫn nháo nhào chạy vòng quanh, cười nói vang trời. Bỗng nhiên, một đứa trẻ trong nhóm ngẩng đầu lên, mắt sáng rỡ, hét lớn: "Anh Việt tới kìa!".

Chỉ một câu nói ngắn ngủi ấy, như một phép màu kỳ lạ. Lập tức, tất cả đám trẻ dừng lại. Tiếng cười tắt ngấm. Chân tay chúng cứng đơ. Trong tích tắc, hàng ngũ được chỉnh tề, thẳng tắp. Đứa nào đứa nấy im phăng phắc, mắt nhìn xuống đất hoặc nhìn thẳng về phía cậu Việt đang bước tới từ xa. Cậu Việt ngạc nhiên đến mức đứng khựng lại. Cậu không hiểu tại sao. Mình cũng là một thằng nhóc 16 tuổi, giọng nói không trầm ấm uy nghiêm, ngoại hình không cao lớn oai vệ, thậm chí còn gầy yếu hơn nhiều đứa khác. Tại sao những người lớn tuổi hơn, có vẻ bề ngoài đáng tin cậy hơn lại thất bại, còn mình thì chỉ cần xuất hiện là chúng răm rắp nghe lời?

Sau này, khi đi tu và trở thành một vị thầy, cậu Việt – nay là Thượng tọa Thích Chân Quang – vẫn giữ nguyên sự tò mò ấy. Cậu nhận ra rằng, mình không hề dùng đến "uy lực" hay "quyền lực" để ép buộc. Cậu không xưng mình là thánh nhân, không tuyên bố đắc đạo, cũng không có những bài diễn thuyết hùng hồn như Napoleon hay Quang Trung Nguyễn Huệ – những người mà chỉ cần một ánh mắt sắc lạnh hay một cái vung tay là khiến thiên hạ run sợ, sẵn sàng hy sinh tính mạng.

Thay vào đó, cậu chọn con đường của Khổng Tử và Đức Phật. Cậu không dựa vào cá nhân mình để tạo ra sức hút, mà dựa vào "lý lẽ". Những điều cậu nói với đám trẻ, dù đơn giản, nhưng nó chạm đúng vào bản chất, vào cái đúng sai phải trái rõ ràng. Đám trẻ nghe và cảm nhận được sự chân thật, sự hợp lý trong từng lời nói. Chúng tuân theo không phải vì sợ hãi một ông thầy độc đoán, mà vì trí tuệ của chúng được đánh thức, vì chúng thấy con đường đó là đúng đắn.

Hành trình ấy kéo dài suốt nhiều năm tháng. Từ một cậu bé đốt than ở vùng kinh tế mới, đến một vị sư phụ bình thường, thậm chí tự nhận mình "dưới bình thường", không có gì đặc biệt về ngoại hình hay giọng nói. Nhưng chính sự khiêm nhường và việc truyền bá những giá trị cốt lõi, những đạo lý tương thích với lương tri con người, đã khiến hàng triệu người tìm đến. Họ không theo một cá nhân, mà theo một con đường, một lẽ phải. Và lẽ phải ấy, giống như ánh sáng, không bao giờ tắt dù người thắp nến có trăm tuổi hay không còn tồn tại.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện minh họa cho khái niệm "ý chí" và "sức mạnh nội tâm" dưới góc độ Phật pháp. Ý chí không nhất thiết phải thể hiện qua sự hung hãn, quyền lực hay uy danh lừng lẫy (như Napoleon), mà đôi khi nằm ở sự bền bỉ, chân thành và khả năng truyền tải "lý lẽ" đúng đắn. Người có ý chí thực sự là người biết nương tựa vào chánh pháp, vào đạo lý phổ quát thay vì dựa vào cái tôi cá nhân. Khi ta sống đúng với lẽ phải, trí tuệ sẽ tự động mở ra, và sự ảnh hưởng sẽ lan tỏa một cách tự nhiên, bền vững, không cần đến sự ép buộc hay mánh khóe.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang