Người Một Áo

Đêm ấy, dưới ánh trăng rằm sáng vằng vặc, cả kinh thành Xá Vệ như bừng tỉnh trước một sự kiện lớn: Đức Phật sẽ thuyết pháp suốt đêm tại tịnh xá Kỳ Hoàn. Người ta rủ nhau đi nghe, lũ lượt từng đoàn, tiếng bước chân rầm rập trên con đường đất. Giữa dòng người ấy, có một ông lão gầy gò, quần áo rách rưới, lặng lẽ bước theo. Dân trong vùng quen gọi ông là “ông Một Áo” bởi cả đời ông chỉ có đúng một tấm vải quấn quanh người. Mỗi lần giặt tấm vải ấy, ông phải đợi đến đêm khuya, khi không còn ai qua lại, mới dám cởi ra phơi, rồi co ro trong góc nhà chờ cho áo khô. Sáng ra, ông lại quấn tấm vải cũ kỹ, vá chằng vá đụp, bước ra đường kiếm sống.

Đêm nay, ông nghe người ta đồn rằng vua Ba Tư Nặc cũng sẽ đến nghe pháp. Ông tò mò, muốn được nhìn thấy vua một lần, vì bình thường vua ngự trong cung, xa cách muôn trùng, dân chẳng dễ gì gặp mặt. Vậy là ông theo dòng người, chen chân vào tịnh xá. Ông tìm một chỗ khá gần, ngồi xuống, mắt hướng về phía vua đang ngồi uy nghi với triều thần. Nhưng khi Đức Phật bắt đầu cất tiếng thuyết pháp, giọng trầm ấm, từ ái vang xa như đang nói bên tai mỗi người, ông lão chợt quên hẳn vua. Ông bị cuốn hút bởi dung mạo sáng ngời và lời nói nhiệm mầu của Đức Phật. Ông nghe về nhân quả, về đạo đức, về sự giải thoát. Lòng ông dâng lên một niềm tôn kính lạ thường, và một ý nghĩ chợt loé lên: “Ta muốn dâng cúng một thứ gì đó cho Ngài.”

Nhưng ông có gì đâu? Ông chỉ có một tấm áo duy nhất. Ông nhìn tấm vải rách của mình, rồi nhìn Đức Phật, lòng phân vân không dứt. Ông nghĩ: “Nếu ta cởi tấm áo này ra dâng cúng, ta vẫn còn một chiếc khố nhỏ bên trong, không đến nỗi lõa lồ. Nhưng nếu mất nó, ngày mai ta lấy gì mà mặc?” Ông ngồi đó, nghe Phật giảng, lòng như bị xé ra hai mảnh. Một bên là sự thúc giục của lòng tôn kính, muốn dâng hiến tất cả. Một bên là sự tiếc nuối, lo sợ cho ngày mai. Ông dằn co suốt cả đêm, không sao ngủ được, mồ hôi lấm tấm trên trán dù đêm đã về khuya.

Khi trời vừa hửng sáng, sau bao nhiêu đấu tranh, ông lão như vừa trút được gánh nặng. Ông đứng dậy, cởi tấm vải duy nhất của mình, xếp lại gọn gàng, rồi chạy nhanh lên phía trước, nơi Đức Phật đang ngồi. Ông quỳ xuống, đặt tấm vải dưới chân Phật, cúi đầu đảnh lễ. Mọi người xung quanh đều ngạc nhiên, không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Bỗng ông lão ngẩng đầu lên, cất tiếng hét lớn:

“Ta đã chiến thắng! Ta đã chiến thắng!”

Cả hội chúng im phăng phắc, nhìn ông lão đang run rẩy trong bộ khố mỏng manh. Vua Ba Tư Nặc cũng ngạc nhiên, quay sang hỏi quan hầu:

“Người kia là ai? Sao lại la hét giữa chốn trang nghiêm này?”

Một người lính được lệnh bước tới, hỏi ông lão:

“Này ông, ông vừa dâng cúng tấm y cho Đức Thế Tôn, sao lại nói ‘ta đã chiến thắng’? Ý ông là gì?”

Ông lão run run đáp:

“Thưa ngài, tôi chỉ có một tấm áo duy nhất. Cả đêm qua, tôi dằn vặt mãi, không biết có nên dâng cúng tấm áo này cho Đức Phật hay không. Nhưng đến sáng nay, tôi đã quyết định dâng cúng. Tôi đã chiến thắng được lòng tham, sự bỏn xẻn của mình. Tôi mừng quá nên mới thốt lên như vậy, xin ngài đừng hiểu lầm.”

Người lính trở về thuật lại với vua. Vua Ba Tư Nặc lắng nghe, lòng cảm động vô cùng. Nhà vua nhìn ông lão đang đứng đó, rồi quay sang quan giữ kho, ra dấu tặng ông hai tấm vải mới tinh bằng vải trắng mịn. Ông lão nhận lấy, mừng rỡ, nhưng ngay lập tức, ông lại mang hai tấm vải ấy lên dâng cúng Đức Phật. Vua thấy vậy, lại ra dấu tặng bốn tấm. Ông lão lại đem dâng cúng tất cả. Vua tặng tám, ông dâng tám. Cứ thế, số vải tăng lên gấp đôi: mười sáu, rồi ba mươi hai tấm. Khi trời đã sáng rõ, ông lão giữ lại đúng một tấm để mặc, còn ba mươi mốt tấm kia, ông đem cúng hết cho tăng chúng.

Vua Ba Tư Nặc nghe tin ấy, lại càng cảm phục. Nhà vua liền sai người mang tặng ông một số vàng bạc. Từ một kẻ nghèo khổ chỉ có một tấm áo, ông lão bỗng trở nên giàu có. Ông dùng số tài sản ấy để sống sung túc và tiếp tục làm việc thiện, tu tập theo lời Phật dạy. Các vị tỳ kheo nghe chuyện, thấy lạ, bèn hỏi Đức Phật:

“Bạch Thế Tôn, vì sao người này chỉ dâng cúng một tấm vải rách mà lại được phước báo nhanh như vậy, chỉ trong một đêm đã được vua ban thưởng?”

Đức Phật mỉm cười, đáp:

“Này các thầy, nếu người ấy dâng cúng ngay từ đầu đêm, phước báo sẽ còn lớn hơn nhiều. Nhưng vì đã do dự, nên phước báo giảm dần, chỉ còn lại chừng này mà thôi. Hãy mau làm điều lành, để tâm không nghĩ ác. Ai chậm làm điều lành, tâm sẽ nghĩ điều ác.”

Từ đó, ông lão một áo trở thành tấm gương cho cả hội chúng, nhắc nhở mọi người rằng: khi có cơ hội làm việc thiện, hãy làm ngay, đừng chần chừ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng khi làm việc thiện, phải làm ngay, đừng do dự. Sự do dự khiến phước báo giảm dần, và tâm ác sẽ nhân cơ hội đó mà khởi lên, chiếm chỗ. Hãy nuôi dưỡng tâm thiện bằng hành động thiện, để ngăn chặn điều ác ngay từ trong tâm.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang