Người Lặng Lẽ Ngồi Đầu Tiên

Ánh nắng chiều tà xiên qua những tán cây bồ đề già cỗi, phủ lên sân chùa một lớp vàng nhạt dịu dàng. Tiếng chuông ngân vang vọng lại từ chính điện, hòa lẫn với tiếng gió xào xạc như lời thì thầm của đất trời. Trong không khí tĩnh lặng ấy, có một bóng dáng quen thuộc vẫn đang ngồi đó, bất động như một pho tượng đá giữa dòng thời gian chảy trôi.

Đó là ông Minh – một cư sĩ đã gắn bó với khóa thiền tại chùa Từ Tân hơn mười năm ròng rã. Thầy Chân Quang nhìn ông, lòng chợt dâng lên một niềm xúc động khó tả. Nhớ lại ngày đầu tiên ông bước chân vào đạo, mái tóc ông còn đen nhánh, đôi mắt sáng ngời đầy nhiệt huyết. Giờ đây, mái tóc ấy đã bạc trắng toàn phần, nhưng vị trí ông ngồi vẫn không hề thay đổi: hàng ghế đầu tiên, số một, ngay trước mặt thầy.

"Thầy ơi," một đệ tử trẻ tuổi đứng bên cạnh khẽ hỏi, giọng đầy tò mò xen lẫn chút nghi hoặc, "Suốt mười mấy năm qua, ông ấy cứ lặng lẽ ngồi đó, không nói nhiều, cũng chẳng bao giờ khoe khoang thành tựu. Liệu ông ấy có thực sự đắc đạo hay chỉ là đang tự lừa dối mình?"

Thầy mỉm cười, ánh mắt vẫn dõi theo bóng lưng gầy guộc nhưng vững chãi của ông Minh. "Con thấy ông ấy làm gì mỗi ngày không?" Thầy hỏi ngược lại.

"Dạ, ông ấy chỉ ngồi thiền. Sáng sớm, trưa, tối... lúc nào cũng thấy ông ấy ở đó. Nhưng thưa thầy, nếu tu mà không có kết quả rõ ràng, liệu có đáng để hy sinh cả cuộc đời như vậy không ạ?"

Thầy gật đầu, rồi kể tiếp câu chuyện mà chính thầy đã chứng kiến. "Có lần, con trai lớn của ông ấy mất đột ngột. Nỗi đau ấy như một cơn bão cuốn phăng mọi thứ. Người ta thường sẽ bỏ trốn khỏi nỗi đau bằng cách lao vào công việc, rượu chè, hoặc thậm chí rời bỏ đạo pháp vì oán trách. Nhưng ông ấy thì khác. Ông ấy vẫn đến chùa. Vẫn ngồi đúng chỗ cũ. Hàng ghế đầu tiên. Số một. Không khóc lóc ồn ào, không than vãn với ai. Chỉ lặng lẽ ngồi, đối diện với cái tâm đang bị xé nát bởi vô thường."

"Và điều kỳ diệu là gì, thưa thầy?" Đệ tử trẻ hỏi, mắt mở to.

"Điều kỳ diệu nằm ở cái chết," Thầy trầm ngâm đáp. "Nhiều năm trước, thầy từng hứa với các học trò rằng: 'Nếu đi đúng con đường này, dù chưa chắc đắc đạo ngay trong kiếp này, nhưng khi chết sẽ được yên lành.' Và ông ấy đã giữ lời hứa ấy với chính mình. Khi bệnh tật cuối cùng gõ cửa, vợ con ông kể lại rằng ông ra đi rất thanh thản. Không dằn vặt, không sợ hãi, không vật vã. Ông buông tay nhẹ nhàng như thể vừa hoàn thành một nhiệm vụ dài đằng đẵng."

Thầy quay sang nhìn đám đông Phật tử đang chuẩn bị cho lễ tổng kết khóa thiền cuối năm. "Các con biết không, trong một nghìn người tìm đến cửa Phật, có lẽ chỉ khoảng năm người chọn con đường thiền định cực khổ này. Chín trăm chín mươi lăm người kia chọn lối tu dễ chịu, cầu an, cầu tài. Họ muốn cảm giác thoải mái ngay lập tức. Nhưng thiền định giống như việc luyện võ khí công nguyên pháp. Nó nhẹ nhàng như mây như gió, nhưng nó ép tâm bạn phải vào định. Nó đòi hỏi bạn phải chiến đấu với nội tâm mình từng giây từng phút."

"Khi bạn bắt đầu tu," Thầy nhấn mạnh, "bạn sẽ thấy khổ. Khổ vì chân tê, vì lưng mỏi, và khổ nhất là vì cái tâm bạn cứ nhảy múa loạn xạ. Bạn muốn dừng nó lại, nhưng nó không nghe lời. Đó là lúc bạn nhận ra sức mạnh của bộ não và thói quen suy nghĩ. Nhiều người nản chí, họ bỏ cuộc vì thấy 'tu sao mà khổ quá'. Nhưng người có thiện căn, người có lý tưởng giác ngộ như Đức Phật Thích Ca, họ hiểu rằng: Cái gì cực, cái đó mới có giá trị."

Hình ảnh ông Minh ngồi đó, lặng lẽ, kiên định, trở thành một biểu tượng sống động. Ông không cần nói mình đã chứng được quả vị nào. Sự hiện diện bền bỉ của ông qua mười mấy năm, từ tóc đen đến tóc bạc, từ khi gia đình hạnh phúc đến khi trải qua tang thương, chính là bài thuyết pháp hùng hồn nhất. Ông dạy chúng ta rằng tiến trình tu tập không phải là một đường thẳng đi lên, mà giống như thị trường chứng khoán, có lúc tiến, có lúc lùi. Quan trọng là bạn có đủ kiên nhẫn để đứng vững trước những đợt sóng dao động ấy hay không.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về ông Minh minh họa cho tinh thần "Sự Tiến Thoái Trong Công Phu Thiền Định". Tu thiền là con đường cực khổ, đòi hỏi sự kiên trì bền bỉ vượt qua những thăng trầm của nội tâm (có lúc tâm yên, có lúc tâm loạn). Giá trị của việc tu tập không nằm ở những cảm giác thoải mái nhất thời hay những lời hứa hẹn siêu hình, mà nằm ở sự chuyển hóa nội tâm sâu sắc, dẫn đến một cái chết an lành và sự bình yên đích thực. Chỉ những người có thiện căn và lý tưởng cao đẹp mới dám chọn con đường "ngược dòng thác chảy" này để tìm về nguồn nước thanh tịnh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang