Mười phân bên lề đường

Chiếc xe ba mươi chỗ chậm rãi lùi vào khoảng sân thực hành. Tiếng động cơ nổ đều, trầm và nặng, hòa với tiếng bánh xe nghiến nhẹ trên mặt đường. Trong buồng lái, vị thầy giữ vô lăng, mắt liên tục nhìn qua kính chiếu hậu để canh khoảng cách giữa bánh xe và lề. Đây là một trong những thao tác khó của kỳ thi tốt nghiệp: lùi xe, ghép sát bên đường sao cho cả bánh trước lẫn bánh sau đều nằm đúng vị trí quy định.

Vị thầy không học lái xe theo cách qua loa, càng không tìm cách mua bằng. Từ đầu khóa học, thầy đã tham gia đầy đủ các buổi thực hành, kiên nhẫn tập từng động tác. Với bài ghép xe này, quy định cho phép khoảng cách từ bánh xe đến lề là mười lăm phân. Nếu để xa hơn, người thi có thể bị trừ điểm hoặc đánh trượt ở phần thao tác ấy. Vì thế, suốt thời gian học, thầy luôn chọn cách chắc chắn nhất: canh đúng mười lăm phân, không gần hơn, cũng không xa hơn.

Qua nhiều lần tập, động tác ấy dần trở nên nhuần nhuyễn. Thầy biết phải xoay vô lăng vào lúc nào, nhìn dấu mốc nào trong kính, lúc nào cần trả lái, lúc nào phải dừng. Mỗi lần chiếc xe ổn định bên lề, khoảng cách vẫn đều đặn mười lăm phân. Thầy không muốn phô diễn kỹ thuật, chỉ mong hoàn thành bài thi chính xác như những gì đã học.

Đến ngày tốt nghiệp, không khí trong sân thi trở nên căng hơn hẳn. Những người chờ đến lượt đứng bên ngoài quan sát, còn người hướng dẫn theo dõi từng động tác. Vị thầy ngồi sau tay lái, bàn tay đặt chắc trên vô lăng. Trong lòng dù bình tĩnh, thầy vẫn tự nhắc mình không được chủ quan.

“Cứ làm như lúc thực tập. Canh đúng mười lăm phân là được.”

Khi xe bắt đầu lùi, một người đứng gần đó lên tiếng nhắc:

“Thầy nhìn bánh sau cho kỹ nhé.”

Thầy vẫn dõi mắt qua kính chiếu hậu rồi đáp ngắn gọn:

“Tôi đang canh đúng dấu đã tập.”

Người kia nhìn theo thân xe đang từ từ áp vào lề:

“Được rồi, giữ đều tay như vậy.”

Chiếc xe tiếp tục lùi. Mọi thao tác vẫn đúng như hàng chục lần trước đó. Góc xe đã vào, bánh sau gần đạt khoảng cách mười lăm phân, và chỉ còn một chút nữa là thầy có thể trả lái, đưa xe nằm song song với lề. Thầy nhìn rõ vị trí mình đã định. Trong đầu, mọi tính toán đều đã hoàn tất.

Thế nhưng ngay khi chuẩn bị lấy tay lái trở lại, thầy bỗng cảm thấy bàn tay mình nhích thêm một chút. Cử động ấy xảy ra rất nhanh, chỉ vừa đủ làm hướng xe thay đổi. Thầy khựng lại. Đó không phải động tác thầy đã dự tính, cũng không nằm trong cách thao tác đã luyện suốt khóa học.

“Sao tay mình lại nhích thêm?”

Ý nghĩ thoáng qua, nhưng chiếc xe vẫn đang chuyển động. Không còn thời gian để ngồi phân tích, thầy phải lập tức điều chỉnh theo vị trí mới. Bánh sau đã tiến gần lề thêm khoảng năm phân, nghĩa là khoảng cách chỉ còn mười phân. Nếu bánh trước vẫn giữ ở mười lăm phân, thân xe sẽ không thẳng. Thầy tập trung toàn bộ ánh nhìn vào kính, nhẹ nhàng lấy bánh trước vào theo, cố giữ cho xe song song.

Động cơ vẫn rền đều. Bàn tay thầy chuyển vô lăng từng chút một, không vội vàng. Chiếc xe dài và nặng dần nằm gọn bên lề. Khi xe dừng hẳn, bánh trước và bánh sau đều cách lề đúng mười phân, thẳng tắp như được đo sẵn.

Những người đứng quan sát bước tới, cúi xuống nhìn khoảng cách rồi nhìn nhau đầy ngạc nhiên. Một người không giấu được sự thán phục:

“Ông thầy lái hay quá! Đầu xe với cuối xe đều cách lề đúng mười phân.”

Người khác gật đầu:

“Canh một chiếc xe ba mươi chỗ sát và đều thế này khó lắm.”

Vị thầy được khen, nhưng không hề có cảm giác đắc ý. Thầy nhìn xuống bàn tay mình, lòng dâng lên một nỗi băn khoăn khó gọi tên. Bởi thầy biết rất rõ mình chỉ chủ động canh mười lăm phân. Chính khoảnh khắc bàn tay bất ngờ nhích thêm đã đưa bánh xe vào gần hơn. Nếu không kịp điều chỉnh phần đầu xe, thao tác ấy chưa chắc đã có kết quả đẹp như mọi người đang thấy.

“Tôi vốn chỉ định canh mười lăm phân thôi,” thầy chậm rãi nói. “Lúc vừa vào đúng vị trí, không hiểu sao tay tôi lại nhích thêm.”

Một người tưởng thầy chỉ khiêm nhường nên cười:

“Dù thế nào thì thầy vẫn xử lý được rất chính xác.”

Thầy không tranh luận. Thầy chỉ im lặng nhìn hai bánh xe nằm ngay ngắn bên lề. Sự việc đã kết thúc thuận lợi, nhưng câu hỏi ấy còn ở lại rất lâu: vì sao trong một giây ngắn ngủi, bàn tay lại thực hiện điều nằm ngoài ý định của chính mình?

Từ trải nghiệm nhỏ trong sân thi, thầy nghĩ đến những người đang cầm lái ngoài đường. Có lúc một tài xế đang tỉnh táo bỗng không cưỡng nổi cơn buồn ngủ. Có lúc người ta đi đúng luật nhưng trước mắt đột nhiên tối sầm, tay lái chao đi trong vài giây. Chỉ một khoảnh khắc không còn làm chủ được bản thân, chiếc xe có thể lao sang hướng khác và gây nên hậu quả đau lòng.

Nếu một vụ tai nạn xảy ra, cơ quan điều tra thường chỉ có thể dựa trên dấu vết cụ thể để kết luận rằng tài xế chạy quá tốc độ, đánh lái sai hoặc không làm chủ phương tiện. Rất khó để người khác tin lời một tài xế nói rằng mình đang đi bình thường thì bỗng không nhìn thấy gì, hoặc đôi tay không còn tuân theo ý muốn. Nhưng từ chính lần thi lái xe ấy, thầy hiểu rằng có những điều xảy ra trong cuộc sống mà con người không dễ dàng giải thích.

Niềm vui của một bài thi đạt kết quả tốt vì vậy không biến thành sự tự mãn. Trái lại, nó khiến thầy thận trọng hơn. Kỹ năng lái xe rất quan trọng, kinh nghiệm cũng rất quan trọng, nhưng không ai nên nghĩ rằng mình giỏi đến mức chắc chắn tránh được mọi hiểm nguy. Chính mình có thể sơ suất, mà người đi gần mình cũng có thể non tay hoặc mất bình tĩnh. Trên đường, một sai lệch rất nhỏ đôi khi đủ làm thay đổi số phận của nhiều người.

Sau ngày hôm ấy, hình ảnh hai bánh xe cách lề đúng mười phân vẫn còn trong ký ức của thầy. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy một thao tác đẹp. Riêng thầy lại xem đó như một lời nhắc nhở âm thầm: con người không phải lúc nào cũng hoàn toàn làm chủ được mọi việc. Bởi thế, càng có kỹ năng càng phải khiêm tốn; càng quen đường càng phải cẩn trọng; và mỗi khi cầm tay lái, phải giữ tâm bình tĩnh, không được chủ quan trước bất kỳ khoảnh khắc nào.

Ý nghĩa câu chuyện

Con người cần rèn luyện kỹ năng và tuân thủ luật giao thông, nhưng không được kiêu ngạo cho rằng mình luôn làm chủ mọi tình huống. Khi cầm lái, hãy giữ tâm tỉnh táo, khiêm tốn và cẩn trọng để bảo vệ mình cùng những người chung quanh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang