Khi những đứa trẻ vui chơi và bài kệ về tà kiến

Mặt trời đầu hạ hắt những vệt sáng vàng rực qua kẽ lá, chiếu xuống khoảng sân đất rộng trước cổng thành Xá Vệ. Gió nhẹ thổi qua, mang theo mùi cỏ non và tiếng chim chíp chóp trên cành xoài. Lũ trẻ con xồm xộp chân trần chạy ra từ những con ngõ hẹp, tiếng cười đùa vang lên như chuông ngọc đụng nhau. Chúng không cần biết cha mẹ mình thờ đạo nào, cũng chẳng bận tâm đến những lễ nghi xa xôi. Một đứa bé tay còn dính bãi cát, một đứa tóc rối bù, chúng chỉ muốn chơi cùng nhau trước khi cái nóng trưa đổ xuống.

“Ê mày, xuống bờ suối bắt cua không?” – thằng bé áo nâu vén lá chuối giả làm kiếm, reo lên với bạn.
“Đi chớ, tao mang rổ đây rồi!” – đứa kia vẫy cái rổ tre lắt nhắt.

Thế nhưng, vừa về đến nhà, không khí vui vẻ ấy vụt tắt. Cha mẹ chúng, mỗi người một đạo, nhìn nhau e ngại. Những gia đình theo đạo khác thấy con mình chơi với lũ trẻ đệ tử của Đức Phật thì mặt khẽ cau lại.

Chuyện bắt đầu từ khi Đức Phật về già, Ngài thường trú tại Kỳ Viên Tinh Xá ở thành Xá Vệ. Trước kia Ngài ít về phương bắc này, hầu hết thời gian Ngài ở phía nam, đông, tây. Khi Ngài về Xá Vệ, nhiều người quy y, nhưng cũng nhiều gia đình vẫn giữ đạo cũ. Cha mẹ different đạo nhìn nhau trong bụng ngờ vực, nhưng con nít thì chẳng để ý, cứ chơi đùa thoải mái. Thế rồi mấy bậc phụ huynh kia thấy con mình chơi với đám nhỏ theo Phật, về nhà mới rầy:

“Đạo đó không phải đạo của mình, con không được chơi với tụi nó nghe chưa!”

Mấy đứa nhỏ cúi đầu, bàn tay nắm vạt áo, nước mắt lăn dài trên má nhưng không dám cãi. Chúng buồn thôi không chơi nữa. Nhưng được vài ba bữa, tuổi thơ vốn ham vui, chúng lại rủ nhau lén đi. Lần này chúng chạy xa khỏi thành, đến chỗ đất rộng rãi, thoáng mát gần Kỳ Viên Tinh Xá. Chơi đùa một lát thì khát nước. Mấy đứa con nhà đệ tử Phật nhanh nhẹn chạy tuột vào tinh xá xin nước, rồi đem ra mời bạn uống. Uống xong, Đức Phật kêu hết lũ trẻ vào.

Trong gian nhà tranh mát rượi, Ngài nhìn đám trẻ bằng ánh mắt hiền từ, rồi hỏi:

“Đạo nào vậy?”

Đức Phật ngồi kiết già, giọng trầm ấm giảng cho chúng nghe về nhân quả, nghiệp báo, điều lành điều dữ. Lũ trẻ nghe xong, mắt sáng lên như sao, thích quá nên cùng quy y theo Ngài hết trơn.

Chiều tà, lũ trẻ nhảy tưng tưng về nhà. Nhưng vừa bước qua ngưỡng cửa, chúng khựng lại. Ba mẹ chúng đã biết chuyện, mặt mũi tím tái, giọng nói lạc đi:

“Trời ơi, con theo bọn samôn Gotama rồi! Cha mẹ đạo này sao con bỏ đạo cha mẹ!”

Tiếng la mắng vang lên, đứa bé ôm lấy cánh tay mẹ, bàn tay run run nhưng chẳng giải thích được. Cha mẹ chúng nóng nảy, căng thẳng, coi đó là điều có lỗi. Mấy đứa nhỏ co rúm lại, tim thắt lại vì không hiểu vì sao niềm vui chơi đùa lại thành tội.

Thế nhưng, sau mấy hôm căng thẳng, những hàng xóm láng giềng tốt – vốn là đệ tử Phật – thấy tình cảnh đó liền sang nhà an ủi. Họ ngồi xuống, giọng dịu dàng:

“Các anh chị làm vậy thấy mấy đứa nhỏ khổ không? Đạo nào đúng thì chưa biết, nhưng thấy thái độ căng thẳng của anh chị mà tụi nhỏ bất an, mất vui. Thấy con mình hoan hỉ vui với nhau, cuộc sống như vậy là đẹp rồi, có gì đâu mà gắt gỏng.”

Cha mẹ đám trẻ sững sờ, bóp trán: “Nhưng tụi nó theo đạo khác với cha mẹ cơ mà?”
Người láng giềng cười hiền: “Từ từ anh chị tìm hiểu thử coi. Tại anh chị chưa biết thôi. Đừng để niềm vui tuổi thơ thành lỗi.”

Nhờ lời khuyên ấy, các bậc cha mẹ dịu xuống, không làm căng nữa. Họ cũng tò mò: “Đức Phật nói gì mà mấy đứa con theo ổng hết?” Rồi họ đến Kỳ Viên nghe Ngài thuyết pháp. Đức Phật không hề nói đạo của họ sai, chỉ bảo:

“Đừng để điều đúng mà thấy thành sai, đừng để điều sai mà thấy thành đúng. Lũ trẻ vui với nhau vượt khỏi ranh giới tôn giáo, đó là không lỗi.”

Họ nghe xong, lòng hoan hỉ, một số cũng quy y theo Phật. Đức Phật mới đọc bài kệ: “Không lỗi lại thấy lỗi, có lỗi lại thấy không. Do chấp tà kiến, chúng sinh đọa ác thú. Có lỗi biết có lỗi, không lỗi biết không. Do chấp chánh kiến, chúng sinh đi cõi lành.”

Điểm nút của câu chuyện là khi những người láng giềng tốt xuất hiện, bằng lời nói nhẹ nhàng đã lật ngược tâm thế cha mẹ, giúp họ nhận ra: ngăn cản con trẻ vui chơi vì định kiến đạo là sai, còn để chúng hồn nhiên vui với nhau là đúng. Chính cái khoảnh khắc ấy, sự căng thẳng tan biến như sương mai.

Sau đó, các gia đình kia sống an hòa. Lũ trẻ lại được chạy nhảy ngoài sân, tiếng cười vang lên mỗi chiều. Cha mẹ chúng thỉnh thoảng đến nghe Pháp, không còn rầy la chuyện đạo đức của con cái. Cuộc sống ở Xá Vệ dịu lại, tình người vượt trên rào cản tôn giáo.

Nhiều năm trôi qua, những đứa bé năm xưa lớn lên với nụ cười hồn nhiên chưa từng mất. Các bậc phụ huynh ngày trước giờ đây ngồi kể cho con cháu: niềm vui tuổi thơ không có lỗi, và lời khuyên của bạn hiền quý hơn vàng. Bài học về tà kiến và chánh kiến thấm sâu, giúp cả xóm làng bớt chia rẽ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy trẻ thơ vui chơi với nhau là điều đúng, không có lỗi; dùng ranh giới tôn giáo để ngăn cấm là tà kiến – thấy đúng thành sai. Ngược lại, biết rõ điều phải quấy, để con người yêu thương nhau vượt định kiến là chánh kiến, đưa đến cõi lành. Lời khuyên của người hiền cũng có sức chuyển hóa phiền não thành an vui.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang