Kẻ thù mang tên 'thích'

Buổi sáng mùng sáu Tết, nắng vàng ươm trải dài trên sân chùa, gió nhẹ đưa hương bưởi thoang thoảng. Trong giảng đường, hàng trăm Phật tử ngồi im lặng, chờ đợi lời thầy. Tiếng chuông chùa ngân vang, rồi Thầy bắt đầu:

“Hôm nay, chúng ta nói về một đề tài rất quan trọng: Hãy cẩn thận với những gì mình thích.”

Ánh mắt Thầy quét qua đại chúng, giọng trầm ấm nhưng đủ sức lay động từng người. Thầy kể: “Có một cô Phật tử, khi vừa gặp người chồng hiện tại, linh cảm mách bảo: 'Đây chính là người chồng của đời mình.' Và đúng như vậy. Cả hai yêu nhau, cưới nhau, rồi cùng tìm được Phật pháp, cùng quy y, tu tập tinh tấn. Đó là linh cảm tốt, do phước duyên.”

Nhưng Thầy dừng lại, giọng trầm xuống: “Nhưng có bao nhiêu người gặp một hot boy, thích mê mệt, rồi cuộc đời tan vỡ vì yêu nhầm người. Có người thích làm bác sĩ, cố học, nhưng ngành đó không hợp, học mãi trục trặc, chán nản. Đến khi chuyển sang làm kỹ sư cầu đường, tung hoành ngoài nắng gió, tạo nên những cây cầu, con đường, mới thấy hạnh phúc.”

Thầy nhấn mạnh: “Cái thích ban đầu nhiều khi sai lầm. Có hai loại thích: một do nghiệp, một do phước. Một do cá tính, một do trí tuệ. Công nương nước Anh từng dạy con: 'Con hãy lắng nghe tiếng nói của trái tim và con sẽ không bao giờ sai lầm.' Nhưng cuối cùng, bà ấy sai lầm tất cả, vì nghe theo trái tim mà không dùng trí tuệ để soi xét.”

Thầy nhìn quanh, giọng đanh lại: “Người biết tu là người nhìn lại cái thích của mình, kềm chế nó, không để nó dắt mình đi. Hễ thích là nhào tới, là chiếm lấy, thì hầu hết là sai. Mười cái thích thì chín cái sai.”

Thầy đưa ra ví dụ: “Ngày Tết, mình thích đi gặp bạn bè, tưởng vô hại. Nhưng sau đó là tiệc nhậu, cãi vã, thậm chí án mạng. Báo chí đưa tin mấy chục người chết vì nhậu trong dịp Tết, có người bị đâm xuyên cổ, lưỡi dao cắm từ bên này sang bên kia. Những điều mình thích, tưởng vô hại, lại ẩn chứa nguy hiểm.”

Rồi Thầy kể về game: “Trẻ em thích game, thấy nó văn minh, kích thích trí tuệ. Nhưng nó gây nghiện. Có đứa giết cha mẹ để lấy tiền chơi game. Có đứa hành xử như trong game, sẵn sàng giết người vì đã nhập tâm. Có cô gái mê game nuôi con, để con thật khóc, cô bóp miệng nó cho nín, nó chết, cô vẫn tiếp tục chơi game rồi bị bắt.”

Thầy cũng nhắc đến việc thích du lịch ngày Tết, bỏ gia đình, bỏ chùa, bỏ thầy để đi chơi cho sướng. “Đó là sự bội bạc. Người bội bạc sẽ chịu quả báo cô đơn, lạc lõng về già. Vì đã coi nhẹ tình nghĩa thiêng liêng.”

Thầy kể chuyện người mê số đề: “Thấy người ta vấp té, luận ra số 13, đánh số 13, nhưng nó ra 14. Cô kia nói: 'Ông té cầm bánh mì, 13 cộng 1 là 14.' Rồi có người nhặt được tiền rơi, xem số tờ bạc để đánh đề. Đủ thứ chuyện mê muội.”

Thầy giảng: “Kẻ thù lớn nhất của đời mình là chính mình. Chính mình là cái gì? Là cái mình thích. Từ nay, hễ thích khởi lên, hãy nhớ: kẻ thù đến rồi đó. Mười cái thích thì hết chín cái sai.”

Có người hỏi: “Thưa thầy, làm sao biết điều nào thích đúng?”

Thầy đáp: “Chỉ khi con không còn thích bất cứ điều gì nữa, thì con thấy việc gì cần làm thì làm. Làm vì cần, không phải vì thích. Gạn cái thích ra khỏi tâm hồn, thì mới làm điều đúng.”

Thầy cười hiền: “Có người nói thầy mê nhạc. Thầy xin tiết lộ: thầy hát được, viết nhạc được, đánh đàn được, nhưng thầy không mê nhạc. Thầy viết nhạc để giáo dục, để bày tỏ lòng tôn kính Phật, chứ không viết cho cảm xúc riêng. Thầy làm thơ cũng chỉ để giáo dục, không làm thơ cho mình.”

Thầy kết luận: “Cái thích của ta lệ thuộc bốn điều: trí tuệ, đạo đức, nghiệp quá khứ, và tâm lý cộng đồng. Người trí tuệ thích điều cao cả, người ngu thích tầm bậy. Người đạo đức thích giúp người, kẻ vô đạo đức thích hại người. Nghiệp quá khứ dẫn ta đến những mối duyên nợ. Tâm lý cộng đồng khiến ta thích theo phong trào, như fan hâm mộ ngôi sao Hàn Quốc.”

Thầy kể câu chuyện nhân quả: “Có anh thanh niên đến gặp thầy, nói: 'Con đau khổ vì người yêu bỏ con đi lấy chồng.' Thầy hỏi: 'Có gì đâu mà khổ?' Anh ta nói: 'Sư không yêu nên không biết.' Thầy trầm ngâm rồi nói: 'Kiếp xưa, trên đường có một cô gái chết, nằm bên vệ đường. Nhiều người đi qua, thấy xác chết rồi bỏ đi. Con đến, cởi áo đắp lên xác cô ấy rồi đi. Người khác đến sau, ở lại đào hố, chôn cất tử tế, dựng bia. Kiếp này, vì con đắp áo nên cô ấy yêu con một thời gian. Nhưng người chôn cất cô ấy mới là người cô ấy cưới, vì ân nghĩa nặng hơn.'”

Thầy nhấn mạnh: “Cái thích của ta là do nghiệp quá khứ. Người ta thích người này, không thích người kia, vì nợ nần từ trước. Có người thích ông thầy ốm nhách, nói lải nhải, vì kiếp trước ông ấy làm osin cho nhà họ. Còn ông thầy đẹp trai, giỏi giang, họ không thích vì không mắc nợ.”

Thầy kết: “Vậy nên, hãy cẩn thận với những gì mình thích. Mười điều thích thì chín điều sai. Hãy dùng thiền định để kiểm soát cái thích, để không còn bị nó dẫn dắt. Chỉ khi đó, ta mới làm được điều đúng, tích lũy phước báo, tiến tới giác ngộ.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Những điều mình thích thường do nghiệp, do cảm xúc, do tâm lý đám đông dẫn dắt, nên rất dễ sai lầm. Kẻ thù lớn nhất của đời mình chính là những sở thích vô minh ấy. Người tu cần soi xét, kiềm chế cái thích, dùng trí tuệ và thiền định để làm điều cần làm, không làm theo sở thích mù quáng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang