Hành Trình Tâm Linh Của Khổng Tử

Buổi chiều, tại giảng đường ấm cúng, ánh đèn vàng hắt xuống những gương mặt chăm chú. Thầy bắt đầu câu chuyện bằng một nụ cười hiền hậu, giọng nói trầm ấm như dòng nước chảy: “Cái hạnh phúc của mình trên cuộc đời là thấy người khác hạnh phúc.”

Thầy kể về một lần gặp các linh mục, họ ngạc nhiên khi thầy giảng về Chúa Giêsu một cách sâu sắc. Thầy cười: “Tôi lấy kiến thức của đạo Phật để hiểu các tôn giáo khác, nên nhìn đạo Nho cũng vậy. Nhờ học Phật, tôi hiểu được những lời dạy của Khổng Tử một cách thấu đáo.”

Thầy chậm rãi đọc: “Ngô thập hữu ngũ nhi chí ư học. 15 tuổi, ta lập chí học. Tam thập nhi lập. 30 tuổi, ta đứng vững. Tứ thập nhi bất hoặc. 40 tuổi, ta không còn nghi ngờ. Ngũ thập tri thiên mệnh. 50 tuổi, ta biết mệnh trời. Lục thập nhi nhĩ thuận. 60 tuổi, ta nghe gì cũng xuôi. Thất thập nhi tùng tâm sở dục bất du củ. 70 tuổi, ta muốn gì cũng không vượt khuôn phép.”

Thầy dừng lại, nhìn quanh: “Các con có hiểu cái chữ ‘lập’ không? Không phải lập gia đình đâu. Người ta hỏi ‘bao nhiêu tuổi?’, ‘dạ 30’, ‘tam thập nhi lập, lập gia đình đi’. Không phải! Chữ ‘lập’ của Khổng Tử vĩ đại lắm. Đó là xác lập con đường đi của mình. Trong đạo Phật, đó là ngộ đạo.”

Một Phật tử giơ tay hỏi: “Thưa thầy, vậy ‘tứ thập nhi bất hoặc’ nghĩa là sao?”

Thầy gật đầu: “40 tuổi, không còn nghi ngờ. Có hai tầng nghĩa. Một là không còn nghi ngờ về con đường tu tập, như vị Tu Đà Hoàn diệt được kiết sử nghi. Hai là không còn nghi ngờ trong xử lý mọi việc đời. Vị Bồ Tát mới đạt được tầng này. Khổng Tử 40 tuổi đã làm được điều đó.”

Thầy kể: “Có lần người ta đào được bộ xương khổng lồ, mời Khổng Tử đến xem. Ngài nhìn một cái, nói ngay đó là xương khủng long. Lạ chưa? Thời đó làm gì có khủng long mà ngài biết. Đó là nhờ thần thông.”

Thầy nhấn mạnh: “50 tuổi, Khổng Tử biết mệnh trời, biết quá khứ vị lai. Các phim về Khổng Tử thường khai thác điểm này. Có phim kể chuyện một học trò giận thầy, bỏ về nhà. Khổng Tử dặn: ‘Khi chưa chắc chắn, đừng ra tay giết người.’ Đêm đó, người học trò về nhà, thấy trên giường vợ có hai người nằm. Hắn rút gươm, nhưng nhớ lời thầy, đánh đèn lên xem. Thì ra là vợ và em gái hắn ngủ chung. Hắn sợ hãi, quay lại xin lỗi thầy. Thầy biết trước mọi chuyện.”

Thầy mỉm cười: “Khổng Tử có thần thông là hợp nhân quả. Người có chánh tư duy, không nghĩ bậy, sẽ có trực giác. Nhưng ngài không đi sâu vào thiền định, nên đến 60 tuổi mới đạt được sự tự tại. ‘Lục thập nhi nhĩ thuận’ là nghe gì cũng xuôi, không phiền não. Còn trong đạo Phật, nếu 30 ngộ đạo, thì 31, 32 đã tự tại rồi.”

Một cư sĩ thắc mắc: “Thưa thầy, vậy còn ‘thất thập nhi tùng tâm sở dục bất du củ’ nghĩa là gì?”

Thầy trầm ngâm: “70 tuổi, muốn gì cũng không ra khỏi khuôn phép. Các con thử nghĩ, nếu được tự do muốn gì thì muốn, không ai phê phán, các con sẽ muốn gì? Có người muốn nhà đẹp hơn, có người muốn trúng số, có người muốn gặp lại người yêu cũ. Toàn là những ước muốn vượt ra ngoài đạo lý. Còn Khổng Tử, ngài chỉ muốn những điều trong khuôn phép, nên ngài luôn hạnh phúc, vì làm được những gì mình muốn.”

Thầy kết luận: “Chúng ta cứ đi tìm hạnh phúc cho riêng mình, thì chỉ đau khổ. Còn khi ta đặt hạnh phúc của mình trong hạnh phúc của người khác, ta sẽ luôn vui. Đó là bài học lớn nhất từ cuộc đời Khổng Tử.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học từ tiến trình tâm linh của Khổng Tử: hạnh phúc đích thực không nằm ở việc thỏa mãn những ước muốn cá nhân, mà ở việc sống trong khuôn phép đạo lý, đặt niềm vui của mình trong hạnh phúc của mọi người. Khi tâm không còn vọng động, ta đạt được sự tự tại và trí tuệ.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang