Hận thù trong lòng

Giữa buổi chiều cuối năm, trong khu rừng Kỳ Đà, nắng vàng nhạt dần qua kẽ lá. Một nhóm tỳ kheo trẻ đang quét dọn sân chùa, tiếng chổi tre sàn sạt trên nền đất khô. Bỗng từ xa, một bóng người to lớn, bệ vệ bước tới, áo cà sa phất phới trong gió. Đó là Tissa, em họ của Đức Phật, vừa xuất gia được vài tháng. Ông ta tiến thẳng vào giữa hội chúng, ngồi chễm chệ trên chiếc ghế cao nhất, nơi chỉ dành cho các bậc trưởng lão. Các tỳ kheo khác nhìn nhau, lắc đầu nhưng không nói gì.

Tissa vốn là hoàng tộc, hơn năm mươi tuổi mới đi xuất gia. Nhờ là em họ Phật, ông ta sinh lòng kiêu mạn, coi thường những vị tu trước. Ông thường lấn lướt, giành chỗ ngồi, đi trước, nói lớn tiếng, khiến nhiều người phiền lòng nhưng vì nể Phật, họ đành nhẫn nhịn. Tissa tưởng rằng ai cũng nể sợ mình, nên càng ngày càng tự cao.

Một hôm, các tỳ kheo từ phương xa trở về thăm Phật. Họ là những vị đã đi giáo hóa nhiều năm, nay trở lại, thấy Tissa ngồi oai vệ giữa hội chúng, tưởng là một trưởng lão đáng kính. Họ đến đảnh lễ, rửa chân cho ông, rồi cung kính hỏi:

“Hiền giả xuất gia đã bao lâu rồi?”

Tissa ngẩng cao đầu, đáp:

“Tôi mới xuất gia được vài tháng.”

Các vị tỳ kheo sửng sốt, rồi nghiêm giọng:

“Nếu vậy, hiền giả không được ngồi ở đây. Một tỳ kheo mới tu, khi được người khác đảnh lễ, phải biết từ chối, chứ không thể vô lễ như thế!”

Tissa nghe vậy, mặt đỏ bừng, đứng phắt dậy, giẫm chân bành bạch:

“Các người dám mắng tôi? Các người coi thường tôi? Tôi sẽ mách Phật!”

Nói rồi, ông ta lạch bạch chạy thẳng đến chỗ Phật, vừa chạy vừa khóc lóc:

“Bạch Thế Tôn, họ mắng con, họ chửi con, họ làm khổ con!”

Đức Phật nhìn em mình, ôn tồn hỏi:

“Sự tình thế nào?”

“Con mới tu, họ bảo con không được ngồi giữa, họ đuổi con!”

Đức Phật thở dài:

“Này Tissa, em có lỗi, em phải xin lỗi họ. Em không nên ngồi chỗ của bậc trưởng lão.”

Nhưng Tissa vẫn gân cổ:

“Con không chịu! Họ mắng con trước, con không thể không giận!”

Đức Phật nhìn em mình, ánh mắt đượm buồn:

“Con cứ lấy cớ người ta mắng mình để nuôi giận. Nhưng con có biết, chính cái giận đó làm khổ con không?”

Tissa không nghe, giận dỗi bỏ về phòng. Các tỳ kheo khác thưa với Phật:

“Bạch Thế Tôn, Tissa thật ương ngạnh, cứng đầu quá!”

Đức Phật mỉm cười:

“Không phải chỉ đời này, mà đời trước, người này cũng đã ương ngạnh như vậy.”

Rồi Ngài kể lại chuyện xưa: Vào thời xa xưa, có hai vị đạo sĩ tên Devala và Narada. Devala đến trước, xin tá túc trong nhà một người thợ gốm tốt bụng. Một lát sau, Narada cũng đến xin ở nhờ. Người thợ gốm hỏi Devala có đồng ý ở chung không, Devala vui vẻ nhận lời. Đêm đó, Narada ngồi thiền xong, đi ra ngoài kinh hành. Trời tối đen, ông không thấy Devala nằm ngay giữa cửa để hóng gió, bước dẫm lên đầu ông ta. Devala la lên:

“Trời ơi! Sao ông dẫm đầu tôi?”

Narada vội xin lỗi:

“Xin lỗi, tôi không thấy hiền huynh nằm đây, trời tối quá!”

Nhưng Devala không nguôi giận, gắt gỏng:

“Ông hại tôi, ông muốn giết tôi!”

Narada lại ra ngoài, khi trở vào, ông cố bước tránh chỗ cũ nhưng Devala đã xoay đầu, thế là ông lại dẫm lên cổ. Devala càng gào to:

“Anh ác quá! Anh giết tôi!”

Narada hết lời xin lỗi nhưng Devala không chấp nhận, cứ ngồi đó kể lể, làm ầm ĩ đến sáng, khiến cả xóm không ngủ được. Đức Phật kết luận:

“Người cố ý nằm chỗ cửa để bị dẫm, rồi mượn cớ đó mà trách người, chính là Tissa ngày nay. Cái tật ấy vẫn chưa bỏ được.”

Rồi Ngài đọc bài kệ:

“Nó mắng tôi, đánh tôi, nó hại tôi, cướp tôi. Ai ôm ấp niệm ấy, hận thù không thể nguôi. Nó mắng tôi, đánh tôi, nó hại tôi, cướp tôi. Không ôm ấp niệm ấy, hận thù sẽ tự nguôi.”

Tissa nghe xong, cúi đầu im lặng. Dần dần, ông hiểu ra lỗi lầm của mình, tập buông bỏ sân hận, sống hòa hợp với đại chúng. Từ đó, ông tu tập tinh tấn hơn, không còn kiêu mạn, không còn ôm hận trong lòng.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn gửi gắm: Khi bị người khác xúc phạm, nếu ta cứ ôm ấp ý nghĩ “nó mắng tôi, đánh tôi” thì hận thù sẽ mãi không nguôi, làm khổ chính mình. Ngược lại, nếu ta biết buông bỏ, quên đi những tổn thương, thì hận thù tự tan biến. Đừng như Tissa, luôn tìm cớ để giận dữ; hãy tập cho tâm hồn lớn rộng, khiêm hạ và từ bi, để mọi xúc phạm chỉ như trứng chọi đá, không lay chuyển được ta.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang