Hai vợ chồng Đại Phú

Buổi sáng ở thành Benares, ánh nắng vàng nhạt trải dài trên con đường đất dẫn vào khu rừng Isipatana. Xa xa, bên vệ đường, một người đàn ông già nua, lưng còng, tay chống gậy, lê từng bước nặng nhọc. Bên cạnh ông là một người đàn bà tóc rối bù, áo quần rách rưới, hai tay run run ôm chiếc bát gỗ sứt mẻ. Họ ngồi phệt xuống gốc cây, mắt vô hồn nhìn dòng người qua lại, thỉnh thoảng đưa bát ra van xin.

Hai mươi năm trước, họ là ai? Đại Phú – một thương gia giàu có bậc nhất thành Benares. Ông ta có một người con trai, và khi đến tuổi dựng vợ gả chồng, ông đã chọn cho con một gia đình cũng giàu không kém. Hai bên thông gia, tài sản dồn lại, ngang ngửa cả một quốc gia. Họ nghĩ: “Với số tiền này, con cháu mình sống mười đời cũng không hết.” Thế là họ không dạy con làm ăn, không dạy tu dưỡng, không dạy làm phước. Họ để mặc hai vợ chồng trẻ sống trong nhung lụa, không một lời khuyên bảo.

“Chỉ cần ngồi không, ăn núi cũng lở,” câu nói của người xưa hóa ra đúng đến lạ. Hai vợ chồng trẻ bắt đầu chơi bời, đánh bài, ăn uống xa xỉ. Mỗi ngày họ tiêu mấy ngàn đồng tiền vàng – một con số khổng lồ thời bấy giờ. Họ tưởng rằng tài sản ấy là vô tận, nên chẳng tiếc gì. Nhưng chỉ gần hai mươi năm, gia tài khổng lồ ấy tan biến như nước chảy qua kẽ tay. Họ bán căn nhà cuối cùng, bạn bè ngày xưa quay lưng, không ai thèm ngó tới. Hai vợ chồng dắt nhau đi lang thang, trở thành kẻ ăn xin.

Hôm ấy, Đức Phật đi khất thực qua con đường đó. Ngài chợt dừng lại, mỉm cười. Ngài A Nan thấy lạ, bèn hỏi: “Bạch Thế Tôn, có duyên cớ gì mà Ngài mỉm cười?”

Đức Phật chỉ tay về phía hai vợ chồng ăn xin dưới gốc cây, đáp: “Này A Nan, ngươi có thấy hai vợ chồng kia không? Đó là hai người giàu nhất thành Benares này. Gia tài họ hưởng là vô tận, vậy mà chưa đầy hai mươi năm, họ đã trở thành kẻ ăn xin. Phước của họ rất lớn. Nếu họ biết xuất gia tu tập ngay từ đầu, đã có thể chứng quả A La Hán. Nếu ở gia đình mà tu tập, có thể chứng quả A Na Hàm. Nếu sau một thời gian sống ở thế gian rồi mới phát tâm, cũng có thể chứng quả Tư Đà Hàm hoặc Tu Đà Hoàn. Nhưng vì họ không biết tu tập, hưởng hết phước, nay cả phước hữu lậu lẫn phước vô lậu đều không còn, trở thành kẻ ăn xin.”

Rồi Đức Phật nói bài kệ: “Lúc trẻ không phạm hạnh, không tìm kiếm tiền bạc, như cò già bên ao ủ rũ, không bắt cá. Lúc trẻ không phạm hạnh, không tìm kiếm tiền bạc, như cây cung bị ngã, thở than những ngày qua.”

Hai vợ chồng ngồi đó, không biết rằng vị Sa Môn đang nhìn họ, không biết rằng kiếp trước họ đã từng có cơ hội lớn lao đến thế. Họ chỉ cúi đầu, đưa bát xin ăn, mắt vô hồn nhìn xuống đất.