Hai thanh niên trước hội chợ và bước ngoặt ra đi tìm đạo

Tiếng trống hội chợ vang lên từ cổng thành Vương Xá, nắng chiều đỏ rực chiếu lên những gian hàng lụp xụp. Mùi bánh nướng, mùi hoa lài trộn lẫn mồ hôi người đông đúc. Khắp nơi tiếng cười nói, tiếng nhạc khèn lao xao. Giữa dòng người tưng bừng ấy, hai thanh niên khôi ngô mặc y phục Bà La Môn bước đi, gia nhân theo sau cầm lọng. Gương mặt họ không vui, mà mang nét ưu tư như kẻ lạc giữa chiêm bao.

Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên vốn là con nhà trưởng giả, học hành văn võ song toàn, giàu sang không thiếu thứ gì. Nhưng mấy năm qua, hai người hay bàn chuyện đạo lý, thấy đời sống trần thế cứ quẩn quanh, bèn tìm đến thầy Sanjaya tu tập. Thế mà vẫn chưa tìm ra lối ra, tâm luôn bế tắc.

Trước sân khấu múa hát, đám đông reo hò, vài cô gái ăn mặc mỏng manh đi qua. Mục Kiền Liên thở dài, bàn tay siết chặt chuôi quạt:

“Anh xem, thế gian này tạm bợ làm sao. Họ cười vui đây, nhưng sau hội chợ lại quay về cày cấy, gom từng đồng, đối phó thù ghét. Chẳng có niềm vui vĩnh hằng.”

Xá Lợi Phat gật đầu, mắt nhìn xa xăm:

“Đúng thế. Ta và anh đã học thầy Sanjaya mà vẫn kẹt. Nghe đâu có ngài Sanjaya tu thông tuệ, hay ta đến đó? Nhưng rồi cũng chưa đủ. Thôi, ta phải đi tìm đạo thôi, tuổi trẻ này không thể hoài phí.”

Hai người đi tiếp qua gian cờ bạc, qua gánh xiếc ảo thuật, tiếng cười vang lạnh lẽo bên tai họ. Một người già bán trái cây héo hon ngồi góc chợ, ánh mắt mệt mỏi, gợi nhắc cảnh đời sau vui chơi. Mục Kiền Liên quay sang:

“Anh thấy không, vui tạm bợ rồi khổ thật. Ta giàu mà lòng không an. Phải tìm bậc thầy thật sự mới thoát được.”

Đêm về, đuốc lồng lộng, hai người trở về dinh thự. Điểm nút: lời tự nhủ giữa chốn hội hè khiến họ chợt tỉnh. Sáng hôm sau, họ cùng nhau đến am thầy Sanjaya, quỳ lạy:

“Xin thầy nhận chúng con làm đệ tử, nhưng lòng con đã quyết: nếu gặp bậc chân sư, sẽ xin xuất gia.”

Sau thời gian tu với Sanjaya vẫn bế tắc, hôm kia Xá Lợi Phất gặp ngài A Xà Thế (Asaji) ôm bát đi khất thực, toàn thân hào quang. Ngài quỳ thưa:

“Thưa tôn giả, thầy ngài là ai mà nghiêm tĩnh thế?”

Vị kia đáp bài kệ: “Các pháp do duyên sinh, rồi cũng do duyên diệt. Thầy ta đại sa môn đã tuyên giảng như thế.” Xá Lợi Phất chứng tu đà hoàng liền, về báo Mục Kiền Liên, cả hai chứng luôn.

Hai người từ giả gia đình, mẹ Xá Lợi Phất phản đối vì theo Bà La Môn, nhưng ý chí xuất gia quá mạnh. Họ đến Phật, đầu cạo bóng, áo vàng khoác lên. Đức Phật mỉm cười bảo chúng tăng: “Một đôi bạn phước duyên viên mãn”.

Từ đó, hai ngài thành trụ cột tăng đoàn. Tiếng cười hội chợ xưa giờ thành tiếng kinh kệ, lòng họ đứng ngoài bờ sông sinh diệt, nhìn đời nhẹ bẫng.

Ý nghĩa câu chuyện

Niềm vui thế gian là tạm bợ, ẩn sau là khổ. Người có trí thấy rõ mà dứt ái tìm đạo, gặp duyên lành liền chứng ngộ, vượt thoát sinh tử.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang