Hai hạt giống: Nhân và Duyên

Trong một buổi pháp thoại, Đức Phật kể cho các đệ tử nghe về một người đàn ông nghèo khổ, nhưng có tướng mạo tốt và đôi bàn tay chai sạn. Ông ta bắt đầu sự nghiệp bằng cách rang đậu phộng trong một cái chảo lớn, giữa trưa nắng, mồ hôi nhễ nhại, chỉ mặc một chiếc quần đùi và cởi trần.

“Các con có biết không?” – Đức Phật nói, giọng trầm ấm – “Người đó có tướng tốt, đó là nhân lành từ đời trước. Nhưng nếu ông ta không chịu khó, không đổ mồ hôi, không rang từng hạt đậu một, thì làm sao có ngày hôm nay?”

Một vị tỳ kheo thắc mắc: “Bạch Thế Tôn, vậy nếu chỉ có nhân lành mà không có duyên thì sao?”

Đức Phật mỉm cười: “Giống như một người sinh ra trong gia đình giàu sang, tướng mạo đẹp đẽ, nhưng lười biếng, không chịu làm gì. Khi phước cũ hết, họ sẽ trở nên tầm thường, thậm chí nghèo khổ. Nhân lành chỉ là hạt giống, còn duyên là nước, là ánh sáng, là công sức tưới tắm. Thiếu một trong hai, cây không thể lớn.”

Vị tỳ kheo khác hỏi tiếp: “Còn người có duyên mà không có nhân thì sao, bạch Thế Tôn?”

“Người đó siêng năng, chịu khó, nhưng tướng mạo không tốt, làm ăn vất vả mà chỉ đủ sống. Đó là vì đời trước không gieo nhân lành. Nhưng nếu họ cứ siêng năng mãi, thì đời sau sẽ có quả tốt. Nhân và duyên luôn cần có nhau.”

Đức Phật nhìn quanh, giọng nhẹ nhàng nhưng thấm thía: “Các con thấy đó, việc tu hành cũng vậy. Có người sinh ra đã có thiện căn, nhưng nếu không nỗ lực tu tập, thì cũng không đắc đạo. Có người tu hành vất vả, nhưng nếu thiếu phước báu đời trước, thì cũng khó thành tựu. Vậy nên, hãy vừa gieo nhân lành, vừa nỗ lực không ngừng.”

Nghe xong, các vị tỳ kheo đều thấm thía. Họ hiểu rằng không có thành công nào đến từ sự may mắn đơn thuần. Mỗi người đều phải tự mình gieo trồng và vun xới.