Gánh nặng hay chỗ nương tựa

Giữa không khí ồn ào của ngày Vu Lan, hàng ngàn Phật tử chen kín trong chánh điện, mồ hôi thấm áo, nhưng gương mặt ai cũng rạng rỡ. Tiếng chuông ngân vang, mùi hương trầm quyện vào nhau. TT. Thích Chân Quang ngồi trên pháp tòa, ánh mắt hiền từ quét qua đại chúng, rồi bỗng dừng lại, nở một nụ cười:

“Thưa quý Phật tử, mọi người đã ăn no chưa? Tôi sợ có người đến trễ, khóa bữa cơm mà lại vào lễ. Một lát, nếu phát hiện ai chưa ăn, các con cố gắng phục vụ nha.”

Lời nói ấm áp như xua tan mệt nhọc. Rồi thầy chậm rãi đi vào chủ đề chính, một câu hỏi khiến cả hội trường lặng đi:

“Chúng ta có mặt trên cuộc đời này, khi người khác nhìn thấy ta, họ có thái độ gì? Có người nhìn rồi lơ đi chỗ khác. Có người nhìn rồi bĩu môi, quay mặt. Có người mỉm cười gật đầu chào. Lại có người chạy lại tung hô mừng rỡ. Đó chính là số phận của cuộc đời ta.”

Thầy ngừng lại, để cho từng lời thấm vào lòng người nghe. Rồi thầy nói tiếp, giọng trầm xuống:

“Vì sao người ta nhìn mình mà vui? Vì hai lý do. Một, ta xuất hiện trên đời này trở thành gánh nặng của người khác. Hai, ta trở thành chỗ nương tựa, chỗ giúp đỡ, đỡ đần cho người khác.”

Thầy nhìn quanh, như muốn mỗi người tự soi lại mình:

“Thuở bé, ta là gánh nặng của cha mẹ. Không tự chủ, không làm được gì, cha mẹ phải bú mớm, bồng bế. Đến già yếu bệnh tật, ta lại thành gánh nặng cho người thân. Hai đoạn đầu và cuối đời giống hệt nhau, ai cũng phải trải qua. Nhưng giá trị con người nằm ở khoảng giữa. Khi ta có đủ sức khỏe, trí khôn, kiến thức mà vẫn là gánh nặng cho người khác, thì sự xuất hiện của ta là một điều bất hạnh.”

Thầy giơ tay, nhấn mạnh từng chữ:

“Tại sao ta thành gánh nặng? Vì ta thiếu. Tại sao ta thành chỗ nương tựa? Vì ta dư. Thiếu và dư. Thiếu cái gì? Dư cái gì?”

Thầy kể về một đoàn thợ săn ngày xưa:

“Một đoàn thợ săn đi vào rừng, ai cũng đeo cung tên, lương thực, nước uống. Bỗng một người vấp cục đá, té nhào, vướng vào cây chông đâm thủng đùi. Giữa rừng sâu, anh ta không đi được. Thế là cả đoàn phải dừng lại, chia người khiêng anh ta, chăm sóc anh ta. Một người bị thương, mất thêm hai ba người lo. Đó là thiếu sức khỏe, thành gánh nặng.”

Thầy nói tiếp, giọng đều đều:

“Còn nếu có sức khỏe, ta thành chỗ nương tựa. Người ta nhờ: ‘Anh ơi, leo hái giùm em trái dừa.’ Mình leo lên hái liền. ‘Anh ơi, cái xà nhà sắp gãy.’ Mình leo lên sửa. ‘Con đường hư rồi.’ Mình lấy đất đá lấp lại cho mọi người đi. Dư sức khỏe, có tấm lòng, ta thành chỗ nương tựa.”

Thầy đưa ra ví dụ về gia đình trong bài báo:

“Có gia đình cha tâm thần, mẹ ung thư, con bại liệt, chỉ còn bà ngoại già yếu lết lết nuôi cả bầy. Gánh nặng đè lên vai bà, bà không chịu nổi, phải lây ra cộng đồng, làng xóm, phường xã chăm sóc. Đáng lẽ họ là người lao động sản xuất, đóng góp cho xã hội, giờ thành gánh nặng cho xã hội.”

Thầy chuyển sang thiếu kiến thức:

“Thiếu kiến thức, mình không biết gì, làm gì cũng không được. Mua bình ga về không biết xài, mở ra xì xì, bật lửa lên thì ‘ầm’ bay luôn cái nhà. Cái ngu của ta thành gánh nặng. Có người thợ hàn lên sửa hàng rào, không quan sát chung quanh, không ngờ chỗ đó có đồ bắt lửa. Vảy lửa bắn ra, đốt cháy cả tòa nhà, chết sáu mươi mấy mạng người. Chỉ vì thiếu kiến thức, thiếu cẩn thận.”

Ngược lại, thầy nói:

“Người thông thái là chỗ nương tựa. Đứa bé sốt cao tím tái, co giật, người thông thái nhìn biết ngay là viêm màng não, cho uống thuốc, đưa đi bệnh viện cấp cứu, cứu sống. Còn người không biết thì lấy nhang đốt, đổ tro vào miệng, uống xong đem chôn. Thiếu kiến thức là gánh nặng.”

Thầy nhấn mạnh điều thiếu thứ ba:

“Thiếu đạo đức, ta thành gánh nặng. Đứa con xin qua hàng xóm chơi, ông bố rung đùi lo lắng: ‘Thế nào lát nó cũng đánh lộn, chửi lộn, người ta về bắn vốn.’ Còn đứa con có đạo đức, xin qua thăm nhà ông Tư, ông bố yên tâm: ‘Nó qua đó thế nào cũng lấy nải chuối, trái xoài đầu mùa biếu bác Tư, nói những lời đẹp lòng.’”

Thầy kể về người bố có đạo đức:

“Đứa con đánh bạn bị công an bắt. Ông bố vào thăm, nghe con kể vì bênh bạn bị ăn hiếp, lỡ tay đánh người ta nhập viện. Ông không bênh con một cách ngu xuẩn. Ông tìm đến gia đình nạn nhân, xin lỗi, chăm lo viện phí. Người bố có đạo đức ấy trở thành chỗ nương tựa cho cả làng. Ai có chuyện xô xát, tranh chấp đất đai, đều tìm ông phân xử. Ông ngồi khuyên bảo, ba anh em chia đất mà ai cũng vui lòng.”

Thầy kết luận:

“Bốn điều thiếu: sức khỏe, kiến thức, đạo đức, phước đức. Thiếu một trong bốn, ta thành gánh nặng. Dư bốn điều, ta thành chỗ nương tựa.”

Thầy nói về phước, lấy ví dụ thiếu tiền:

“Thiếu tiền là thiếu phước. Ta phải mượn. Có ba chỗ mượn. Một là người quen, người thương ta, họ cho mượn không khó khăn. Hai là ngân hàng, nếu ta có tài sản thế chấp, có uy tín. Ba là mấy cột đèn ghi ‘cho vay không cần thế chấp’. Gọi điện 5 phút là họ đưa tiền tới, cười rất vui. Nhưng sau đó thì sao? Ta bán sạch nhà, bán sạch đất, đem vợ con đi ở đợ, không đủ trả. Không trả thì họ chặt ngón tay, chặt bàn tay, chặt luôn cánh tay. Cho nên thấy cột đèn ghi dòng chữ hấp dẫn đó, làm ơn nhắm mắt lại và đi luôn.”

Thầy giải thích về nợ và cách trả:

“Thiếu thì vay, vay thì phải trả. Có ba cách trả. Một, trở lại làm người giàu sang để trả nợ kiếp trước. Hai, trở lại làm người nghèo hèn để trả nợ. Ba, trở lại làm con thú để trả nợ.”

Thầy giảng thêm:

“Tình yêu thương trên đời này không bao giờ có thật, chỉ là nợ mà thôi. Ta thương ai là mắc nợ người đó. Hai vợ chồng yêu nhau là mắc nợ nhau. Nợ nặng đến nỗi chi phối cả cuộc đời. Vợ bắt chồng bỏ chùa, dù biết đạo là vô giá, vẫn phải ở nhà. Đó là mắc nợ quá nặng.”

Thầy kể về đứa bé lạc loài được ông già nuôi:

“Ông già nhặt đứa bé về nuôi. Lớn lên, ông già yếu bệnh. Đứa bé thương ông lắm, vì mắc nợ từ kiếp trước. Nhưng nó nghèo, phải bán vé số, đi xin ăn, lăn lộn dưới gầm cầu, móc rác để nuôi ông. Trả nợ trong thân phận nghèo hèn, cực kỳ khổ sở.”

Thầy nói về cách trả nợ làm súc sinh:

“Nợ vừa vừa thì làm trâu bò cày kéo, làm chó canh nhà. Nợ nặng thì phải trả bằng thịt xương. Người chủ giết mình ăn thịt để đòi món nợ kiếp trước. Họ ăn rất tự nhiên, vì đó là món nợ ngày xưa họ đòi lại.”

Thầy nhắc lại bốn điều cần làm cho sung mãn:

“Sức khỏe thì tập luyện, ăn uống điều độ, không trác táng, không rượu chè, hút chích. Kiến thức thì học mãi, đọc sách, cập nhật mỗi ngày. Có khi một chút kiến thức cứu được một mạng người. Đứa nhỏ bị kẽm gai trầy xước, người không biết thì liếm nước miếng cho qua chuyện, ba tháng sau nó lên cơn giật, chết. Người có kiến thức thì khử trùng, băng bó, đưa đi chích ngừa, cứu sống. Đạo đức thì tu dưỡng suốt đời, chưa bao giờ đủ. Mỗi lần về chùa là nạp thêm năng lượng đạo đức, giữa đông người cùng hướng về Phật, hiệu ứng lan tỏa rất mạnh.”

Thầy kết luận, giọng đầy từ bi:

“Bốn điều này, đừng để thiếu. Thiếu là gánh nặng, gánh nặng thành nợ, nợ phải trả. Hãy làm cho bốn điều này dư giả, để ta trở thành chỗ nương tựa cho mọi người, cho cuộc đời này.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học thầy muốn truyền tải: Mỗi người sinh ra đều có hai lựa chọn – trở thành gánh nặng hay chỗ nương tựa cho người khác. Bốn điều cần làm cho đầy đủ là sức khỏe, kiến thức, đạo đức và phước đức. Thiếu một trong bốn, ta sẽ trở thành gánh nặng, gây khổ đau cho gia đình, cộng đồng và xã hội. Ngược lại, nếu ta biết tu dưỡng, học hỏi, rèn luyện và làm phước, ta sẽ trở thành niềm vui, chỗ dựa vững chắc cho mọi người, và cuộc đời ta sẽ tràn ngập yêu thương, hạnh phúc.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang