Đứa Con Không Hiểu

Trong không gian yên tĩnh của thiền thất Hương Vân, hương trầm khói tỏa vấn vít.Thầy Thích Chân Quang ngồi xuống, ánh mắt hướng về bức tượng Bồ Tát Quan Âm vừa được an vị sáng nay. Bệ tượng trầm mặc, lặng lẽ giữa ánh nến lung linh.

Thầy trầm ngâm, giọng nói trầm ấm vang lên giữa hội chúng: "Hôm nay ta chia sẻ một đề tài: 'Con không hiểu tình thương của cha mẹ'. Cảm hứng này bắt đầu từ bức tượng Quán Âm thiêng liêng ấy. Ta nhìn lên, cung kính, cầu nguyện, và nhiều người thấy linh ứng. Nhưng rồi ta tự hỏi: Phải chăng thật sự là Ngài linh ứng, hay chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên? Ta nghi hoặc bởi vì ta chưa hiểu được lòng từ bi vô hạn của chư Phật đối với chúng sinh."

Thầy dừng lại, nụ cười thoáng hiện trên môi. "Cũng giống như một người làm con, chẳng bao giờ hiểu được hết tình thương của cha mẹ. Thầy nhớ lại chính mình thuở nhỏ. Hồi đó thầy rất ngoan, nhưng khi ông bà ngoại hỏi 'Con có thương ông ngoại không?', trong đầu thầy chỉ nghĩ: 'Nếu nói không, sợ không được cho kẹo'. Rồi đáp dạ thương. Rồi bà ngoại hỏi tương tự, thầy cũng dạ thương. Nhưng khi ông bà ngoại hỏi: 'Thương ai nhiều hơn?', thầy lúng túng, chẳng tìm được chữ 'nhiều' hay 'ít'. Khi lớn lên, thầy mới nghiệm ra rằng trẻ em thực sự không có tình thương yêu. Bộ não các em chưa phát triển đủ để cảm nhận tình thương cao cấp đó."

Một Phật tử giơ tay: "Thưa thầy, vậy gặp bố mẹ, con nít ôm mừng vì sao?"

Thầy gật đầu: "Đó là vì cảm giác bình an, vì người cho ăn, cho bú, ôm ấp, bảo vệ. Em bé thấy đó là nơi an toàn, chứ không phải vì thương. Trẻ em chỉ có bản năng sợ: sợ đói, sợ cô đơn, sợ bị bỏ rơi. Và người ta dạy trẻ cũng bằng sợ: roi hoặc hù dọa 'ông kẹ'. Chứ đâu có nói 'con không ăn, ba buồn lắm' – ba buồn kệ ba, ông kẹ tới bắt mới sợ."

Thầy nhìn quanh hội chúng, giọng nghiêm hơn: "Và bản năng sợ đó sẽ theo ta suốt đời. Một người được gọi là trưởng thành, đạo đức, thì tâm lý sợ phải biến mất. Nhưng nếu ta còn sợ: sợ ma, sợ bị đòn, sợ bị bỏ rơi, sợ đói, sợ bị nói xấu... thì ta vẫn còn là em bé. Phải tu làm sao cho tâm lý sợ biến mất mới thực sự lớn khôn."

Thầy kể tiếp: "Khi đứa trẻ lớn lên, não phát triển, nó bắt đầu biết yêu thương. Nhưng rất lạ: những người nó yêu thương đầu tiên lại là người dưng! Bạn bè ở lớp, especially bạn khác giới. Bố mẹ thì quen rồi, thường rồi, nhàm rồi, thấy không có gì phải lo sợ mất. Cho nên ở tuổi 10-20, khi tình cảm vừa phát triển, nó hướng về bên ngoài, nghe lời người ngoài hơn. Vì nó chưa biết yêu thương bố mẹ. Và đó là lý do nó bắt đầu bướng bỉnh, cha mẹ than trời mà không hiểu vì sao."

Một Phật tử khác hỏi: "Vậy bao giờ con cái mới hiểu tình thương cha mẹ, thầy?"

Thầy trầm tư: "Khoảng 30 tuổi trở lên, đạo đức và não bộ phát triển đầy đủ, người ta mới bắt đầu biết thương bố mẹ. Nhưng rồi đến 40, 50 tuổi, bố mẹ có thể đã qua đời. Và dòng đời cứ tiếp nối như vậy. Nên thực sự, con không hiểu tình thương bố mẹ, cũng chưa thương bố mẹ.

Thầy xúc động hơn: "Và may mắn cho ta là có đạo Phật, có lễ Vu Lan. Các chùa nhắc nhở về lòng hiếu khiến đứa trẻ sớm gieo ý niệm thương yêu bố mẹ, giúp não bộ phát triển vượt bậc, nhân cách hoàn thiện nhanh hơn 20 năm. Đứa trẻ hiểu lòng hiếu khi mới 10-20 tuổi, thay vì 30-40 tuổi, thì nó có điều kiện trở thành công dân ưu tú. Đây là sự đóng góp lớn của Phật giáo."

Thầy dừng lại, giọng trầm xuống: "Và chúng ta đối với Phật cũng vậy. Khi quỳ trước Phật, ta chỉ cầu xin đủ thứ, giống hệt con nít đòi bố mẹ. Chưa khởi được lòng tôn kính tột độ. Đó là ta vẫn còn bé thơ trong đạo pháp. Chỉ khi nào ta biết khởi lòng tôn kính Phật, ta mới bước một bước dài trên con đường tu tập."

Thầy nhìn lên tượng Quán Âm: "Phật không bao giờ hiện ra, chẳng nói câu gì, chỉ thấy bức tượng im lặng. Vì ta không hiểu Phật thương chúng sinh như thế nào. Giống như đứa trẻ được bố mẹ chiều chuộng, coi đó là mặc nhiên, không biết bố mẹ phải khổ biết bao nhiêu để lo cho mình. Có khi sự nghiêm khắc của bố mẹ cũng là tình thương."

Thầy kể thêm: "Có câu chuyện về hai vợ chồng sống hạnh phúc. Một hôm ông chồng thay đổi: im lặng, lạnh nhạt, hất tay khi vợ chạm vào. Bà vợ đau khổ tưởng ông có bồ. Ông đòi ly dị, nói cô già rồi, xấu rồi. Bà vợ về nhà cha mẹ khóc. Cho đến một hôm, người bạn gọi đến bệnh viện: ông chồng cấp cứu. Thì ra ông phát hiện ung thư giai đoạn cuối, sắp chết. Ông nghĩ nếu chết, vợ sẽ đau khổ. Cách duy nhất làm vợ đừng thương mình nữa là tỏ ra tàn nhẫn, lạnh lùng. Bà vợ không hiểu điều đó."

Thầy kết luận: "Cũng vậy, nhiều khi cha mẹ gặp đứa con, đứa con đòi mua gì, đâu biết để mua được, bố mẹ phải tính toán chắt chiu, có khi phải làm điều hèn hạ ở đâu đó mới có tiền lo cho gia đình. Những điều đó ta không hiểu.

"Và tình thương của chư Phật đối với chúng sinh còn siêu việt hơn thế. Phật thương ta, muốn ta nên người, không bao giờ chiều để ta hư. Mỗi khi ta quy y trước Phật, ta đã trở thành con của Phật, được đưa vào bộ vi xử lý của Ngài. Phật phân tích vô lượng kiếp ta đã tạo bao nhiêu phước tội, phân tích tâm hồn, tính khí, căn cơ, rồi lên chương trình hóa độ. Cái program đó kinh khủng, ta không bao giờ hiểu được."

Thầy nhìn hội chúng, ánh mắt hiền từ: "Nên bậc thầy nào dạy ta luôn nhắc nhở truyền cảm xúc về lòng yêu kính Phật, vị thầy đó là chân chính. Vì cảm xúc đó nâng tâm hồn ta lên một bước tiến rất lớn. Ta cần hiểu rằng Phật thương ta, muốn ta giác ngộ giải thoát, và sự lạnh lùng khó hiểu của Ngài cũng là tình thương vô hạn."

Ngoài kia, gió thu thổi nhẹ qua hàng cây, mang theo hương vị xứ sở yên bình. Bức tượng Quán Âm vẫn lặng lẽ, nhưng giờ đây, ai đó trong hội chúng dường như cảm nhận được một chút gì đó sâu thẳm trong sự im lặng ấy.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta về sự giới hạn của tình thương nhân thế và sự vi diệu của tình thương từ bi chư Phật. Trẻ em chưa phát triển đủ để hiểu tình thương cha mẹ, thường chỉ hành động dựa trên bản năng sợ và sự bình an khi được che chở. Đến khi lớn lên, tình thương lại hướng về bên ngoài trước khi quay về với gia đình. Chỉ khi não bộ và đạo đức phát triển đầy đủ (khoảng 30 tuổi trở lên), người ta mới thực sự hiểu và biết ơn tình thương cha mẹ. Tương tự, chúng ta đối với Phật cũng thường chỉ biết cầu xin, chưa khởi được lòng tôn kính.Chỉ khi hiểu được lòng từ bi vô hạn và sự hóa độ kiên nhẫn của Phật – giống như cha mẹ thương con theo cách riêng, đôi khi khắc nghiệt nhưng đầy yêu thương – ta mới thực sự bước tiến trên con đường tu tập.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang