Đứa con hư và bài học trung đạo

Buổi chiều tà, ánh nắng vàng nhạt len qua khung cửa sổ nhà bếp, nơi người cha đang lúi húi rửa chén. Tiếng nước chảy róc rách, tiếng chén đĩa chạm nhau lanh canh. Bỗng cánh cửa phòng khách bị đẩy mạnh, một cậu bé mười lăm tuổi hùng hổ bước vào, ném cặp sách xuống ghế, miệng lẩm bẩm những lời khó nghe. Người cha quay lại, nhìn con, ánh mắt thoáng buồn.

Thằng bé tên là Minh. Từ nhỏ, nó đã là đứa con trai duy nhất trong một gia đình khá giả. Cha mẹ nó, nhất là người cha, luôn nuông chiều nó hết mực. Nó muốn gì được nấy, không bao giờ bị từ chối. Những lần nó làm sai, cha mẹ chỉ nhẹ nhàng khuyên bảo, thậm chí có lúc còn cười xòa cho qua. Người cha nghĩ rằng chỉ cần yêu thương, chiều chuộng, rồi con sẽ tự khắc nên người. Nhưng dần dà, Minh trở nên ngang bướng, ích kỷ. Nó không nghe lời ai, thích làm gì thì làm. Ở trường, nó đánh bạn, nói trống không với thầy cô. Ở nhà, nó cãi lại cha mẹ, đập phá đồ đạc mỗi khi không vừa ý.

Người cha đứng đó, nhìn con trai với vẻ mặt cau có. Ông muốn quát lên, muốn cho nó một trận nên thân, nhưng rồi lại thôi. Ông sợ con giận, sợ con hư thêm. Ông thở dài, nói nhỏ: “Minh à, con đi học về mệt rồi thì vào phòng nghỉ đi, lát nữa mẹ nấu cơm xong rồi gọi con ăn.” Minh không thèm đáp lại, xách cặp đi thẳng vào phòng, đóng sầm cửa lại. Người cha lắc đầu, trong lòng dâng lên một nỗi lo sợ mơ hồ.

Nhưng rồi mọi chuyện càng ngày càng tệ hơn. Minh bắt đầu bỏ học đi chơi với bạn bè xấu. Nó đòi tiền cha mẹ để tiêu xài, không cho thì ăn vạ, la hét. Có lần, nó còn dọa bỏ nhà ra đi nếu cha mẹ không mua cho chiếc xe máy đắt tiền. Người cha lúc này mới tá hỏa. Ông nhận ra sự nuông chiều của mình đã khiến con hư hỏng. Ông quyết định thay đổi, trở nên nghiêm khắc hơn. Ông la mắng Minh mỗi khi nó làm sai, cấm đoán đủ thứ, thậm chí có lúc còn đánh nó. Nhưng Minh càng bướng bỉnh hơn. Nó không những không sửa đổi mà còn trở nên lì lợm, xa lánh cha mẹ. Nó ít nói chuyện với cha mẹ, đi đâu cũng không xin phép, về nhà là cắm đầu vào điện thoại.

Một buổi tối, sau khi lại cãi nhau với cha về chuyện học hành, Minh hét lên: “Ông bà không cần phải lo cho tôi. Tôi không cần ông bà nữa. Tôi sẽ bỏ nhà đi!” Nói rồi, nó lao ra khỏi cửa. Người cha đứng chết lặng, tim như thắt lại. Ông chạy theo nhưng Minh đã khuất bóng. Đêm đó, ông ngồi một mình trong phòng khách, nước mắt lăn dài trên gương mặt hốc hác. Ông tự trách mình: “Tao đã sai. Tao đã chiều nó quá, rồi lại nghiêm khắc quá. Tao không biết đâu là vừa.”

May thay, Minh được một người bạn tốt khuyên can, đưa về nhà sau hai ngày bỏ đi. Nhưng từ đó, mối quan hệ giữa cha con trở nên lạnh nhạt. Người cha đau khổ, tìm đến một người thầy thông thái để xin lời khuyên. Thầy lắng nghe câu chuyện của ông, rồi chậm rãi nói: “Dạy con cũng như nấu ăn vậy. Lửa to quá thì cháy, lửa nhỏ quá thì không chín. Người cha phải biết lúc nào cần thương yêu, lúc nào cần nghiêm khắc. Khi con ngoan, hãy ôm nó, khen nó. Khi con hư, hãy nghiêm khắc dạy bảo. Đừng lúc nào cũng thương, cũng chiều, cũng đừng lúc nào cũng mắng, cũng đánh. Phải tùy lúc, tùy nơi, tùy theo tính cách của con.”

Người cha như được khai sáng. Ông bắt đầu thay đổi cách cư xử với Minh. Khi Minh làm được việc tốt, dù nhỏ nhặt, ông đều khen ngợi, thể hiện tình thương yêu. Khi Minh làm sai, ông gọi nó lại, nói chuyện nghiêm túc, phân tích đúng sai, chứ không còn la mắng hay đánh đập. Ban đầu, Minh còn dửng dưng, nhưng dần dần, nó cảm nhận được sự chân thành của cha. Nó bắt đầu lắng nghe, rồi thay đổi. Nó chăm học hơn, biết lễ phép hơn, và tình cảm cha con dần được hàn gắn.

Nhiều năm sau, Minh trở thành một chàng trai trưởng thành, hiểu chuyện. Trong một lần trò chuyện với cha, nó nói: “Con cảm ơn cha đã không bỏ mặc con. Nếu cha cứ chiều con như trước, có lẽ con đã hư hỏng mất rồi. Còn nếu cha cứ đánh mắng con, chắc con đã bỏ nhà đi thật.” Người cha mỉm cười, trong lòng tràn ngập niềm hạnh phúc. Ông hiểu rằng, chính sự cân bằng giữa thương yêu và nghiêm khắc, giữa thái quá và bất cập, đã cứu được con mình.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà Thầy Thích Chân Quang muốn gửi gắm: trong việc dạy dỗ con cái, cũng như trong mọi mối quan hệ cuộc sống, chúng ta cần giữ được sự trung đạo. Thương yêu quá mức sẽ làm con hư, nghiêm khắc quá mức sẽ khiến con xa lánh. Phải biết tùy lúc, tùy nơi, tùy người mà áp dụng thái độ cho phù hợp. Sự vừa chừng, vừa mực chính là trí tuệ, là chìa khóa của mọi thành công trong giáo dục và trong cuộc sống.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang