Điều mình không muốn, đừng làm cho người khác

Ngày mùng ba Tết, nắng vàng rải nhẹ trên sân chùa, tiếng chuông chùa ngân nga trong gió xuân. Trong thiền đường, hàng trăm Phật tử ngồi im lặng, mắt hướng lên pháp tòa. Thầy ngồi đó, nụ cười hiền từ, ánh mắt ấm áp nhìn xuống đại chúng. Thầy mở lời, giọng trầm ấm như tiếng suối chảy:

“Hôm nay là ngày Tết, quý Phật tử ở xa đã có lòng về đây thăm chùa, thăm thầy. Thầy rất cảm động. Mong rằng quý Phật tử mãi mãi đừng bỏ thầy tội nghiệp.”

Rồi thầy chậm rãi nói về đề tài của buổi pháp thoại: “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân”. Thầy giải thích: “Điều gì mà mình không muốn mình phải bị như thế, thì đừng làm cho người khác như thế. Đó là câu nói của Khổng Tử, là kim chỉ nam đạo đức mấy ngàn năm nay.”

Thầy dừng lại, nhìn quanh đại chúng, rồi kể: “Có người đến thăm mình, mình có biết họ vừa đi đường ba tiếng đồng hồ, vừa bước vào nhà, họ cần gì trước tiên không? Họ cần một chỗ ngồi, một ly nước, hay có khi là cần đi vệ sinh. Nhưng mình cứ nắm tay họ, kéo ngồi xuống, nói chuyện liên tục, không để ý họ cứ bồn chồn, nhóm lên rồi lại ngồi xuống. Mình đẩy vai họ xuống, nói tiếp. Coi chừng hậu quả xảy ra!”

Đại chúng bật cười nhẹ. Thầy tiếp lời: “Đó là vì mình không đặt mình vào hoàn cảnh người khác. Mình chỉ biết đến mình, đến câu chuyện của mình, đến cái thích của mình.”

Thầy kể thêm về một người công an: “Khi truy bắt tội phạm, người công an giỏi không phải chỉ dựa vào dấu vết. Họ ngồi yên, nhập tâm vào tâm lý tên tội phạm. Họ tưởng tượng mình là kẻ giết người, sau khi gây án sẽ chạy đi đâu, sẽ tìm đến ai. Có khi họ đoán đúng đến từng ngôi nhà, từng người bạn cũ mười năm không gặp. Đó là họ đặt mình vào hoàn cảnh người khác, giống như ngồi thiền vậy.”

Thầy nhìn xuống, giọng trầm xuống: “Còn chúng ta, trong cuộc sống hằng ngày, đã bao nhiêu lần mình đặt mình vào hoàn cảnh người khác? Chắc là rất ít. Có người nói xấu sau lưng mình, mình khó chịu vô cùng. Nhưng khi mình nói xấu người khác, mình thấy khoan khoái. Có người mắng mình, mình bực tức, nhưng mình mắng người ta, mình thấy sướng. Đó là sự bất công của con người.”

Thầy kể: “Có người đến chùa ngày Tết, đông người, ít ai biết ai. Người đến sau đứng lơ ngơ, không gặp người quen, không ai đón tiếp. Mình ngồi đó, nhìn họ, im lặng. Nhưng nếu mình là người đó, mình sẽ thèm một câu chào, một lời mời nước biết bao. Vậy mà mình không đứng lên. Vậy là mình chưa biết đặt mình vào hoàn cảnh người khác.”

Thầy ngừng lại, rồi nói: “Cho nên, từ năm mới này, mỗi ngày chúng ta hãy tập đặt mình vào hoàn cảnh người khác một lần. Đó là tu. Tu không phải chỉ là quỳ trước bàn Phật tụng kinh, hay ngồi thiền, hay lần chuỗi niệm Phật. Tu chính là biết đặt mình vào tâm trạng người khác, hoàn cảnh người khác, để hiểu họ và đối xử cho phải.”

Thầy nhấn mạnh: “Bậc thánh luôn luôn đặt mình vào hoàn cảnh chúng sinh, nhưng tâm không hề mệt, không hề động, vì họ ở trong định. Khi tâm mình định, tự nhiên mình là người khác. Còn chúng ta, mỗi ngày cố gắng một lần, cũng đã là quý lắm rồi.”

Cuối cùng, thầy nhắc đến ý nghĩa nhân quả: “Điều gì mình làm cho người, sẽ trở lại với mình. Nếu mình gây cho người khác buồn khổ, thì sau này mình sẽ nhận lại điều đó. Vì vậy, hãy sợ nhân quả, đừng gây đau khổ cho ai, kể cả con vật.”

Thầy mỉm cười, ánh mắt nhìn quanh đại chúng: “Chúc quý Phật tử năm mới đạo tâm tăng tiến, làm được nhiều điều lành, và luôn nhớ: điều gì mình không muốn, đừng làm cho người khác.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta bài học đạo đức cốt lõi: biết đặt mình vào hoàn cảnh người khác trước khi nói, làm, hay đối xử với bất kỳ ai. Điều gì mình không muốn, đừng gây ra cho người khác – đó là gốc của đạo đức, là cách tu thực hành mỗi ngày, và là cách để tránh những quả báo xấu do chính mình tạo ra.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang