Con Đường Không Thuộc Về Ai

Đêm hôm ấy, dưới ánh đèn vàng vọt của ngôi chùa mới xây còn sơ sài, Thượng tọa giảng sư kể lại một trải nghiệm cá nhân khiến cả đạo tràng im lặng lắng nghe. Thầy nói về những chuyến đi suốt mười năm trời ra Hà Nội giảng pháp. Dù đã đặt chân đến thủ đô nhiều lần, đi qua những con phố đông đúc, những ngã tư tấp nập, nhưng kỳ lạ thay, thầy chẳng hề nhớ nổi một con đường nào.

– Tại sao vậy? – Thầy mỉm cười hỏi các Phật tử – Bởi vì mỗi lần ra Bắc, thầy đều ngồi trên xe do người khác lái. Mình chỉ nhìn thấy cảnh vật trôi qua, thấy những tòa nhà cao tầng, những hàng cây ven đường, nhưng mình không biết đường này nằm ở đâu, nó dẫn tới đâu, và nếu muốn quay lại thì phải đi hướng nào. Mình thụ động hoàn toàn.

Ngược lại, khi ở Sài Gòn, thời trẻ thầy phải tự mình xách xe máy chạy đi khắp nơi, lo toan đủ thứ việc. Chính vì tự tay cầm lái, tự mình đối mặt với những ngã rẽ, những đoạn đường khó đi, nên thầy thuộc lòng từng con hẻm, từng góc phố. Sự khác biệt nằm ở chỗ: "Ai tự mình lái xe, người đó mới thuộc đường."

Thầy liên hệ ngay vào việc tu hành. Có những Phật tử đi chùa mười năm, nghe pháp thoại hàng trăm giờ, nhưng vẫn chưa hề có công đức, vẫn chưa biết đạo là gì. Họ giống như những hành khách ngồi trên xe người khác chở. Họ được bạn bè rủ rê: "Nay đi chùa giùm em nha", "Gửi lời thăm thầy giùm chị nha". Họ nhờ thầy cầu an giùm, cầu siêu giùm. Họ nghe giảng cho vui tai, thậm chí bật băng ghi âm nghe cả đêm rồi ngủ quên. Nhưng họ chưa bao giờ tự mình "cầm lái" tức là chưa bao giờ thực hành.

– Các vị thấy đấy, – Thầy nhấn mạnh – Nghe pháp thì dễ, miễn là giọng thầy giảng hay, tai ta thích nghe là xong. Nhưng thực hành là một cuộc chiến đấu vất vả với chính mình. Là khi ta cố gắng kìm nén cơn giận dữ khi bị người ta xúc phạm. Là khi ta nỗ lực buông bỏ lòng tham khi thấy món lợi trước mắt. Là khi ta kiên trì tụng kinh, lễ Phật mỗi ngày dù thân xác mệt mỏi.

Một vị Phật tử trẻ tuổi ngồi hàng ghế đầu, gương mặt lộ rõ sự day dứt. Anh ta thầm nghĩ: "Mình cũng đi chùa lâu rồi, cũng nghe nhiều bài giảng, nhưng sao tâm mình vẫn nóng nảy, vẫn còn nhiều phiền não?" Câu trả lời của thầy như đánh trúng tim đen anh: "Vì anh chưa thực hành. Anh chỉ đang 'ngồi xe' người khác chở. Anh chưa tự mình 'lái' chiếc xe tâm ý của mình."

Thầy giải thích thêm rằng, người chưa thực hành thì khi nói về đạo lý, lời nói chỉ dừng lại ở đầu môi chót lưỡi, không có sức thuyết phục, không lay động được người nghe. Ngược lại, người đã lão luyện, đã thành thạo trong giáo pháp nhờ quá trình chiến đấu với bản thân, khi họ chia sẻ, lời nói của họ có một nội lực mạnh mẽ, ép người nghe phải suy ngẫm và hành động theo. Đó là sự khác biệt giữa một người "biết đạo" và một người "có đạo".

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện sử dụng hình ảnh ẩn dụ về việc "lái xe" để làm nổi bật tầm quan trọng của sự thực hành trong tu tập. Nghe pháp, học lý thuyết chỉ là bước khởi đầu, giống như ngồi xem người khác lái xe. Muốn thuộc đường, muốn thông thạo, chúng ta buộc phải tự mình cầm vô lăng, tức là trực tiếp áp dụng giáo pháp vào đời sống, chiến đấu với những thói quen xấu, những phiền não của chính mình. Chỉ khi có sự thực hành nghiêm túc, chúng ta mới tích lũy được công đức, mới trở thành người lão luyện trong đạo pháp, và lời nói của chúng ta mới có giá trị, có khả năng dẫn dắt người khác. Nếu không thực hành, dù đi chùa bao nhiêu năm, chúng ta vẫn chỉ là những kẻ ngoại đạo, chưa hề chạm đến cốt lõi của sự giác ngộ.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang