Con cá vùng vẫy trên bờ

Trên núi Cachika, trong một hang đá nhỏ, Đức Phật ngồi tĩnh lặng. Bên cạnh ngài, tỳ kheo Megia đang ngồi thiền. Bỗng nhiên, ông cảm thấy tâm mình thanh tịnh lạ thường. Ông nghĩ: "Chắc ta chỉ cần đến một nơi vắng vẻ, quyết tâm tu tập, chừng một tuần hay một tháng là chứng quả A La Hán."

Ông mở mắt, nhìn Đức Phật, rồi thưa: "Bạch Thế Tôn, xin cho con đến một khu rừng vắng để dụng công một mình trong một thời gian, rồi con sẽ quay lại."

Đức Phật nhìn ông, ôn tồn nói: "Đừng, chưa phải lúc. Đừng bao giờ để thầy mình ở một mình như vậy. Các tỳ kheo khác đã đi vắng, con nên ở lại hầu Phật."

Nhưng Megia cứ khăng khăng: "Bạch Thế Tôn, con thấy tâm con đang thanh tịnh, con tin rằng chỉ cần nỗ lực là sẽ chứng quả. Xin Thế Tôn cho con đi."

Đức Phật im lặng. Megia đứng dậy, ôm bát ra đi. Ông tìm đến một khu rừng có dòng suối mát, gần làng để khất thực. Ông ngồi xuống, quyết tâm dụng công. Nhưng càng cố gắng, tâm ông càng loạn. Những ý nghĩ cứ dấy lên như sóng biển. Ông nhớ lại lúc ở bên Phật, tâm ông thanh tịnh biết bao. Giờ đây, ông không thể nhiếp tâm được. Một tháng trôi qua, ông vẫn bế tắc. Tâm ông như con cá bị quăng lên bờ, vùng vẫy không ngừng.

Cuối cùng, ông đành quay về, cúi đầu sám hối trước Phật. Đức Phật nhìn ông, trách nhẹ: "Một đệ tử phải biết vâng lời thầy. Ta đã bảo con đừng đi, vì không nên để ta ở lại một mình giữa núi rừng. Con theo ý mình mà bỏ ta đi, kết quả không có được."

Đức Phật đọc bài kệ:

"Tâm hoảng hốt lăn xăn, khó hộ trì nhiếp phục, giống con cá vùng vẫy khi bị quăng lên bờ. Hãy xem người thợ khéo chuốt mũi tên thật ngay. Cũng vậy người có trí giữ tâm thật yên lành."

Vì sao Megia thất bại? Vì không có phước thì không nhiếp tâm được. Khi ông bỏ Phật đi, ông buông mất công đức hầu thầy. Phước mất, tâm loạn. Nhiều người cũng vậy, thấy mình tu tốt trong lúc bận rộn công quả, lại tưởng rằng bỏ việc để tinh tấn sẽ tốt hơn. Không ngờ bỏ việc là buông luôn công đức, tâm loạn trở lại. Bát Chánh Đạo là con đường duy nhất, không có gì cao hơn. Phải tu đầy đủ, không bỏ sót một chánh đạo nào.

Ý nghĩa câu chuyện

Phải biết vâng lời thầy, vì thầy thương yêu và hiểu rõ nhân duyên của mình. Không có phước thì không nhiếp tâm được. Đừng bỏ bê bổn phận, công đức để chạy theo ý mình, vì đó là gốc rễ của sự thất bại trong tu tập.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang