Chú Sa Di Và Ba Hình Ảnh Thức Tỉnh

Buổi sáng hôm ấy, ánh nắng đầu ngày còn dịu nhẹ, những tia nắng xiên qua kẽ lá chiếu xuống con đường đất dẫn từ tinh xá vào thành. Đoàn chư tăng lặng lẽ bước đi, y vàng phấp phới trong gió sớm. Giữa đoàn, có một chú sa di còn rất trẻ, chừng mười hai, mười ba tuổi, bước bên cạnh thầy mình là ngài Xá Lợi Phất. Chú bé mắt sáng, nhưng hôm nay ánh mắt có vẻ xa xăm, như đang suy nghĩ điều gì đó.

Đường vào thành khá xa, phải đi qua những cánh đồng, những bờ mương. Chú sa di này tên là Bandita, xuất gia từ nhỏ theo ngài Xá Lợi Phất. Dù còn nhỏ tuổi nhưng chú đã sớm bộc lộ căn tánh thông minh, ham học hỏi. Những ngày tháng sống trong tinh xá, chú luôn nỗ lực tu tập, nhưng đôi khi vẫn còn những băn khoăn về việc làm sao để chế ngự được tâm mình.

Đi được một quãng, chú sa di chợt dừng lại nhìn về phía bờ mương. Một người nông dân đang cặm cụi đào đất để dẫn nước từ con sông lớn vào ruộng. Dòng nước vốn chảy tự do, nhưng dưới bàn tay khéo léo của người kia, nó ngoan ngoãn chảy theo con mương nhỏ, len lỏi vào từng thửa ruộng khô hạn. Chú sa di khẽ lẩm bẩm: "Nước vô tri còn có thể dẫn được, sao tâm mình ta lại không thể dẫn?"

Chú bước tiếp, nhưng trong lòng đã dậy lên một cảm xúc lạ. Đi thêm một đoạn nữa, chú lại thấy một người thợ đang ngồi trước một khúc tre, tỉ mỉ uốn nắn từng đường cong để làm thành những cây cung. Người thợ dùng lửa hơ cho tre mềm ra, rồi từ từ uốn, từ từ nắn, kiên nhẫn đến lạ thường. Chú sa di đứng nhìn một hồi lâu, rồi thầm nghĩ: "Cây tre vô tri mà người ta còn uốn nắn được, sao tâm mình ta lại không thể uốn nắn?"

Lát sau, khi đi ngang qua một xưởng mộc, chú thấy một người thợ đang cặm cụi đẽo một khúc gỗ. Những nhát đục chính xác, những đường cưa thẳng tắp, từ khúc gỗ thô kệch dần dần hiện ra hình hài một chiếc vành bánh xe. Chú sa di bỗng nhiên đứng sững lại. Một cảm giác kỳ lạ trào dâng trong lòng. Chú nghĩ: "Cây gỗ vô tri, người ta còn đẽo gọt thành vật hữu dụng. Tại sao ta không thể đẽo gọt tâm mình để chứng được quả A La Hán?"

Ba lần chứng kiến ba cảnh tượng, ba lần tự vấn, và lần thứ ba, mộột quyết tâm mạnh liệ nhưởi lên trong chú. Nó như mộột ngọ lửa thiêu đốt tâm can, mộột khát khao mãnh liệ muố ngồi thiềền, muố nhiế p phụ c tâm mình ngay lậ tứ. Chú quay sang ngài Xá Lợi Phấ, mặ ủng đỏ, giọng run run:

— Bạch sư phụ, con muốn quay về tinh xá. Sư phụ cầm bát giùm con, đi khất thực giùm con nhé.

Ngài Xá Lợi Phất dừng lại, nhìn chú đệ tử nhỏ. Trong mắt ngài không hề có chút trách móc nào, chỉ có sự từ bi và thấu hiểu. Ngài biếết rằằng tâm can chú đang bừng cháy mộột ngọ lửa thiềng, mộột cơ duyên đặ biệ đang đếến. Ngài mỉm cườ, nhẹ lấ hai chiế bá từ tay chú:

— Ừ, con cứ về đi. Đưa bát cho thầy.

Chú sa di lạy thầy, rồi quay lưng chạy vộ về tinh xá. Ngài Xá Lợ Phấ lặng lẽ đi theo đoàn chư tăng vào thành khấ thự. Trong lòng ngài không hề phiềền lòng vì phả i làm thay phầ n việc của đệ tử, mà trái lạ i, ngài cảm thấ y vui vì biế t rằ ng chú đệ tử nhỏ củ mình đang bướ c vào mộ t bướ c ngoặ t quan trọ ng trên con đườ ng tu tậ p.

Chú sa di vộ vộ vể phò ng, ngồ i xuố ng kiế t già, bắ t đầ u nhậ p đị nh. Hơ i thở dầ n dầ n trở nên vi tế, tâm thứ c dầ n lắ ng sâu. Như ng thờ i gian trôi qua, chú nhậ n ra rằ ng vớ i că n cơ củ a mình, cầ n phả i ngồ i liề n sá u tiế ng đồ ng hồ mớ i có thể chứ ng đạ o. Như ng sá u tiế ng đồ ng hồ thì chư tăng đã đi khấ t thự c về, ă n uố ng, sinh hoạ t ồ n ào, chú sẻ khó duy trì đị nh.

Lú c đó, Đứ c Phậ t đang ở trong tinh xá, Ngà i biế t đượ c ý nghĩ và quyế t tâm củ a chú sa di. Vớ i lò ng từ bi vô hạ n, Ngà i muố n giú p chú hoà n thà nh tâm nguyệ n. Ngà i liề n dù ng thầ n thô ng kéo dà i thờ i gian. Trờ i vẫ n sá ng trưa, dù thự c tế đã quá ngọ. Rồ i Ngà i hiệ n ra giữ a đườ ng, chặ n đọ n chư tăng đang trở vể tinh xá.

— Này các Tỳ kheo, hôm nay các ông đi khấ t thự c có đượ c đầ y đủ không?

Chư tăng thấ y Phậ t, liề n quỳ xuố ng đả nh lễ. Mộ t vị đạ i diệ n thưa:

— Bạ ch Thế Tôn, chúng con đượ c đầ y đủ.

Đứ c Phậ t lạ i hỏ:

— Trên đườ ng đ, các ông có giữ đượ c chánh niệ m không?

— Bạch Thế Tôn, chúng con lúc nào cũng giữ đượ c chánh niệ m.

Phậ t lạ i hỏ i nhữ ng câu vế giáo lý: vế khổ, nhân duyên, Niế t bàn, con đườ ng đưa đế n Niế t bàn. Ngà i hỏ i tì mỉ, tì mỉ, như mộ t vị thầ y kiể m tra bà i cũ. Chư tăng ngồ i nghe, lò ng thành kính, không ai dám đứ ng dậ y bỏ đ. Thờ i gian cứ thế trôi qua, sá u tiế ng đồ ng hồ dà i đằ ng.

Trong khi đó, ở trong phò ng, chú sa di đã nhậ p sâu và o nhữ ng tầ ng bậ c thiề n đị nh. Tâm thứ c chú lắ ng sâu, trong suố t như mặ t nướ c hồ thu. Dầ n dầ n, nhữ ng phiề n não, chấ p thủ đượ c xả bỏ, trí tuệ sá ng suố t hiệ n ra. Cuố i cùng, chú chứ ng đạ o, đạ t quả A La Hán.

Ngay lúc đó, Đứ c Phậ t đứ ng dậ y, bả o chư tăng:

— Thôi, chúng ta vể tinh xá.

Chư tăng đứ ng dậ y, đi theo Phậ t. Mớ i đượ c và i bướ c, bỗ ng nhiên trờ i tố i sầ m. Mọ i ngườ i ngạ c nhiên, hỏ i nhau:

— Sao lú c nã y trờ i còn trưa, bỗ ng nhiên tố i thế nà y?

Đế n tinh xá, mọ i ngườ i mớ i biế t câ u chuyệ n: chú sa di Bandita đã giao bá t cho thầ y, vể ngồ i thiề n và đắ c đạ o. Đứ c Phậ t đã dù ng thầ n thô ng kéo dà i thờ i gian để giú p chú. Chư tăng xô n xao bà n tán, thá n phụ c ý chí và phướ c duyên củ a chú.

Hô m sau, Đứ c Phậ t gọ i mọ i ngườ i lạ i, Ngà i nó i:

— Nà y các Tỳ kheo, chú sa di nà y đã nhì n thấ y ngườ i đà o mương dẫ n nướ c, ngườ i uố n cung tên, ngườ i thợ mộ c đẽ o cây, mà liên tưở ng đế n việ c nhiế p tâm. Chú đã khở i lên mộ t quyế t tâm mãnh liệ t, quay vể ngồ i thiề n và đắ c đạ o. Thậ t đá ng khen!

Rồ i Ngà i nó i bà i kệ:

Ngườ i đà o mương dẫ n nướ c,
Kẻ uố n cung tên,
Thợ đẽ o cây khắ c gỗ,
Bậ c trí nhiế p tâm mình.

Từ đó, chú sa di Bandita trở thành mộ t vị A La Hán, luôn sô ng khiê m cung, tinh tấ n tu tậ p. Câ u chuyệ n vể chú đượ c truyề n tụng trong tăng đoà n, nhắ c nhở mọ i ngườ i vể sứ c mạ nh củ a quyế t tâm và sự hỗ trợ củ a chư Phậ t.

Ý nghĩ a câu chuyệ n

Câ u chuyệ n dạ y ta rằ ng: khi ta thậ t lò ng tu hành, khở i lên quyế t tâm mãnh liệ t, thì chư Phậ t, chư Bồ Tá t luô n bên cạ nh, hỗ trợ ta. Đừ ng bao giờ nghĩ mình cô đơn trên con đườ ng tu tậ p. Bê n cạ nh đó, nhữ ng hình ả nh trong cuộ c sô ng có thể là nhữ ng lờ i nhắ c nhở, nhữ ng cơ duyên để ta thứ c tĩ nh và tinh tấ n hơn. Hã y luô n quan sá t, luô n liên tưở ng đế n việ c nhiế p tâm, chế ngự tâm mình, như nhữ ng ngườ i thợ đã làm chủ đượ c nhữ ng vậ t vô tri.

Biên soạ n từ phá p thoạ i củ a TT. Thí ch Chân Quang