Chiếc Ghế Bố Và Lời Chê Của Ông Già

Buổi chiều hôm ấy, ánh nắng vàng nhạt xiên qua những khe cửa sổ mục nát, chiếu lên lớp bụi bay lơ lửng trong căn phòng nhỏ. Trên chiếc ghế bố đã sờn vải, một ông già nằm thiu thiu ngủ, hơi thở yếu ớt nhưng đều đặn. Đó là hình ảnh quen thuộc mà tôi – một người tu hành trẻ tuổi – thường thấy mỗi lần ghé thăm ông. Ông sống cô độc, không vợ con, không họ hàng thân thích, đến tận ngày nhắm mắt xuôi tay cũng chẳng ai hay biết gia cảnh của ông ra sao.

Trong suốt những năm tháng cuối đời, tôi là người duy nhất chăm sóc ông. Tôi lo từng bát cháo, từng viên thuốc, lau dọn vết thương khi ông bệnh tật. Nhưng điều khiến tôi ám ảnh nhất không phải là sự cô đơn của ông, mà là đôi môi luôn mấp máy những lời cay nghiệt. Suốt cuộc đời dài đằng đẵng ấy, ông chưa bao giờ khen ngợi bất kỳ ai, ngoại trừ hai vị: Đức Phật và Đại đức Narada ở Tích Lan. Từ những người bình dân lam lũ ngoài chợ búa cho đến các bậc Hòa thượng, Sư bà uy nghiêm trong chùa chiền, tất cả đều bị ông chê bai, chỉ trích thậm tệ. Trong tâm trí ông, dường như không còn chỗ cho sự ngưỡng mộ hay lòng kính trọng dành cho đồng loại.

Rồi ngày ông mất cũng đến. Không có đám tang linh đình, không có tiếng khóc than của người thân. Tôi lặng lẽ thu xếp những vật dụng ít ỏi còn lại của ông, mang lên núi để cất giữ tại chùa, với hy vọng mong manh rằng nhờ công đức này, hương linh ông sẽ sớm siêu thoát. Trong số đó, có chiếc ghế bố cũ kỹ mà ông đã nằm suốt những ngày cuối đời. Tôi vẫn thường nằm nghỉ ngơi trên đó sau những giờ tụng kinh mệt mỏi.

Một thời gian sau, chùa nuôi thêm một chú chó con. Nó tinh nghịch, chạy nhảy khắp nơi, và đặc biệt thích thú với chiếc ghế bố ấy. Mỗi lần thấy nó nhảy lên nằm co ro trên đó, một nữ Phật tử nhiệt tình trong chùa lại vội vàng bế nó xuống, miệng lẩm bẩm: "Dơ lắm, đừng nằm lên chỗ thầy nằm!" Cô sợ rằng mùi hôi hoặc sự dơ bẩn từ con vật sẽ làm ô uế chiếc ghế thiêng liêng ấy.

Nhưng rồi, một buổi chiều nọ, khi con chó lại nhảy lên nằm yên ổn trên ghế, tôi bỗng nghe thấy một giọng nói khàn đục, đầy vẻ khó chịu vang lên bên tai mình. Giọng nói ấy quen thuộc đến rợn người, chính là giọng của ông già đã khuất:

"Cái ghế tao nằm, sao mày cứ bắt tao xuống hoài vậy?"

Tôi giật mình, nhìn quanh quất nhưng không thấy ai. Chỉ có con chó đang lim dim mắt, đuôi ve vẩy nhẹ. Một cảm giác lạnh buốt chạy dọc sống lưng. Tôi hiểu ngay, đó không phải là ảo giác. Ông già ấy, vì nghiệp khẩu quá nặng, vì cái bản ngã kiêu ngạo không chịu cúi đầu trước ai, không thấy được cái hay của người khác, nên sau khi chết đã đọa lạc vào loài súc sinh. Và trớ trêu thay, kiếp chó ấy lại gắn liền với chính chiếc ghế bố – biểu tượng của sự ích kỷ và cố chấp của ông lúc sinh thời.

Vài bữa sau, con chó ấy cũng chết. Tôi ngồi trầm ngâm suy nghĩ về nhân quả. Ông già ấy không làm việc ác lớn nào, không giết hại, không trộm cắp, nhưng cái tội "chê bai" – cái tội phủ nhận giá trị của người khác để nâng cao cái tôi của mình – lại là một thứ độc dược âm thầm tàn phá đạo đức. Việc ông không thể "vượt qua chính mình", không thể bước ra khỏi cái vỏ bọc tự tôn mù quáng để nhìn nhận thế giới rộng lớn hơn, đã dẫn ông đến kết cục bi thảm này. Tôi tự hỏi, liệu một kiếp súc sinh ngắn ngủi ấy đã đủ để trả hết nợ nghiệp chưa? Hay ông vẫn còn lang thang trong vòng luân hồi khổ đau, chưa biết chừng nào mới trở lại làm người?

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện minh họa rõ nét hậu quả của việc không "vượt qua chính mình". Khi một người bị mắc kẹt trong cái "tự ngã", luôn cho rằng mình đúng, mình giỏi và chê bai tất cả những gì xung quanh (trừ những đối tượng tuyệt đối hóa), họ đang tự đóng cánh cửa tiến bộ và gieo trồng nghiệp khẩu nặng nề. Vượt qua chính mình không chỉ là trí tuệ để thấy chân lý vũ trụ vô hạn, mà còn là đạo đức để khiêm tốn nhìn nhận cái hay của người khác. Nếu không làm được điều này, dù tài giỏi hay địa vị cao sang, con người vẫn dễ dàng rơi vào sai lầm, thậm chí đọa lạc vào những cảnh giới thấp kém hơn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang