Chậu nước còn dư

Buổi chiều hôm ấy, nắng vàng nhạt dần trên mái tinh xá ở Kūzambī. Bên trong nhà tắm, hơi nước còn vương trên vách đất, không khí ẩm ướt và tĩnh lặng. Một vị pháp sư vừa tắm xong, người còn thấm hơi nước, cúi xuống múc thêm một gáo nước dội lên vai, rồi đặt chiếc chậu ngửa trên nền đất, bước ra ngoài mà không ngoảnh lại.

Chỉ một thoáng sau, một vị luật sư bước vào. Ánh mắt ông quét nhanh khắp căn phòng nhỏ, dừng lại ở chiếc chậu còn vương chút nước. Ông khẽ cau mày. Trong giáo đoàn, luật quy định khi tắm xong phải dội hết nước, úp chậu gọn gàng, để cho người sau dùng như mới. Chỉ một chút nước còn lại, một chiếc chậu để ngửa, là đã phạm lỗi.

Ông quay ra, gặp vị pháp sư vừa bước ra khỏi nhà tắm.

“Này hiền giả, có phải hiền giả vừa tắm xong?”

“Dạ, thưa phải.”

“Có phải hiền giả để ngửa chiếc chậu và còn chút nước?”

“Dạ, thưa phải.”

“Hiền giả có biết đó là lỗi không?”

Vị pháp sư chắp tay, thành thật: “Dạ, tôi không biết đó là lỗi. Luật dạy tỉ mỉ quá, tôi không nắm hết. Nhưng nếu biết là lỗi, tôi xin sám hối.”

Vị luật sư gật đầu: “Nếu hiền giả đã biết là lỗi thì coi như xong, không có gì phải bàn.”

Hai vị chào nhau, mọi chuyện tưởng như khép lại. Nhưng khi bước ra khỏi nhà tắm, vị luật sư gặp đệ tử của mình, ông khẽ lắc đầu, nói nhỏ: “Vị pháp sư kia tắm xong không dọn dẹp, còn chừa nước trong chậu. Hỏi thì nói không biết là lỗi. Phạm luật mà không biết mình phạm luật.”

Đệ tử nghe vậy, về kể lại với bạn bè: “Vị pháp sư kia phạm luật, bị chỉ lỗi rồi mà không chịu nhận.”

Tin đồn lan nhanh như lửa trong đám cỏ khô. Chẳng mấy chốc, cả tinh xá xôn xao. Đệ tử của vị pháp sư nghe được, chạy đến hỏi thầy mình. Vị pháp sư ngạc nhiên: “Ta đã nhận lỗi và sám hối rồi mà? Sao lại nói ta không chịu nhận?”

Ông bực bội nói với đệ tử: “Vị luật sư kia nói dối! Ta nhận lỗi đàng hoàng, vậy mà ông ấy đi nói ta không chịu nhận. Ông ấy là người nói dối!”

Thế là hai phe bắt đầu bắt bẻ nhau. Phe này nói: “Ông pháp sư phạm luật mà không biết nhận lỗi.” Phe kia đáp trả: “Ông luật sư nói dối, bịa chuyện.”

Tinh xá chia làm hai phe. Các cư sĩ trong vùng nghe tin, cũng chia rẽ: người đứng về phe này, người đứng về phe kia. Chuyện còn lan lên tận cõi trời, chư thiên trên các tầng trời cũng chia thành hai phe, người bênh vị này, kẻ bênh vị kia.

Đức Phật nghe tin, Ngài đến khuyên bảo: “Này các tỳ kheo, hãy hòa hợp, hãy đoàn kết, hãy ngừng tranh cãi.”

Nhưng các vị tỳ kheo vẫn cãi nhau quyết liệt. Đức Phật nói lần thứ hai, họ đáp: “Bạch Thế Tôn, Thế Tôn lớn tuổi rồi, cứ lo tu tập đi. Chuyện này để chúng con tự xử, phải làm cho ra lẽ ai đúng ai sai.”

Đức Phật nói lần thứ ba, Ngài giảng giải rất dài, kể nhiều chuyện xưa về những người vì tranh cãi mà hại thân, mất mạng. Nhưng các vị ấy vẫn không nghe, chỉ đáp: “Bạch Thế Tôn, Thế Tôn già yếu rồi, cứ vào rừng mà tu cho thanh thản. Để chúng con tự lo.”

Đức Phật lắc đầu. Ngài thấy không thể can thiệp được nữa. Một hôm, sau khi đi khất thực, Ngài không trở về tinh xá. Ngài đi thẳng vào rừng, gặp ba vị tôn giả sống hòa hợp như nước với sữa, rồi tiếp tục đi sâu vào khu rừng nguyên sinh Pārileyyaka, ở một mình. Một con voi chúa với trực giác hơn người đã đến hầu hạ Ngài suốt ba tháng, quạt mát, dọn chỗ tắm, hái trái cây dâng cúng.

Trong khi đó, ở tinh xá, các cư sĩ phát hiện Đức Phật đã bỏ đi. Họ giận dữ chất vấn các vị tỳ kheo: “Các ngài đã hứa xuất gia theo Thế Tôn, vậy mà một lời dạy của Thế Tôn cũng không nghe. Các ngài không xứng đáng để chúng tôi cúng dường nữa!”

Từ đó, họ cấm vận, không mang thức ăn đến cúng dường. Ba tháng hạ, các vị tỳ kheo không dám ra khỏi tinh xá vì luật kiết giới, lại không ai cúng dường, đói lả gần chết. Lúc ấy, họ mới hối hận, nhìn nhau mà nói: “Chúng ta đã tranh cãi vì một chuyện nhỏ nhặt, để rồi Đức Phật bỏ đi, cư sĩ giận dữ, giờ đói khát thế này. Còn tranh cãi gì nữa?”

Hết ba tháng hạ, họ lả người đi tìm Đức Phật. Ngài A Nan dẫn đoàn đến khu rừng Pārileyyaka, xin sám hối. Đức Phật cho gọi các vị vào, Ngài dạy:

“Hơn thua nhau bởi vì quên rằng ai cũng sẽ chết. Nếu biết chết đang chờ, còn tranh cãi làm chi?”

Các vị tỳ kheo cúi đầu nhận lỗi, xin sống hòa hợp. Đức Phật chấp nhận, rồi cùng đoàn trở về. Con voi chúa đưa tiễn Ngài ra tới bìa rừng, muốn đi theo. Đức Phật bảo: “Con phải ở lại. Kiếp này mang thân súc sinh, con không thể chứng được thánh quả. Hãy chờ kiếp sau.”

Nói xong, Ngài quay bước đi. Con voi đứng nhìn theo cho đến khi bóng Ngài khuất hẳn, rồi vỡ tim chết tại chỗ, sinh lên cõi trời.

Trên đường về, vua Ba Tư Nặc nghe tin đoàn tỳ kheo tranh cãi, kéo quân đến cấm họ vào lãnh thổ. Nhưng khi gặp Đức Phật, vua quỳ xuống thưa: “Bạch Thế Tôn, có phải đây là những vị tỳ kheo đã tranh cãi dữ dội trong ba tháng hạ?”

Đức Phật đáp: “Đúng vậy, nhưng họ đã biết lỗi, đã sám hối và đã hòa hợp rồi, đại vương đừng cấm nữa.”

Vua Ba Tư Nặc bèn rút lại lệnh, mời chư tăng vào lãnh thổ. Từ đó, câu chuyện về một chậu nước còn dư đã dạy cho tăng đoàn một bài học lớn về sự hòa hợp và vô thường.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Sự tranh cãi, hơn thua chỉ đến từ việc quên rằng tất cả đều phải chết. Khi nhớ đến vô thường, ta sẽ thấy những chuyện nhỏ nhặt đâu đáng để mất hòa khí. Hãy biết im lặng trước lỗi lầm của người, đừng để cái miệng gây chia rẽ, và luôn sống hòa hợp, vô ngã như ba vị tôn giả trong rừng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang