Căn nhà ba mét

Chiều cuối tuần, tôi đứng lặng giữa công viên thành phố. Gió thổi nhẹ, mấy đứa trẻ chạy tung tăng trên bãi cỏ, tiếng chim hót lảnh lót trên cành cây cao. Tôi hít một hơi thật sâu, cảm nhận sự thanh thoát lạ thường đang dâng lên trong lòng. Bỗng nhiên, tôi nhớ về căn nhà nhỏ của mình cách đây mấy năm, và một nụ cười thoáng qua trên môi.

Hồi đó, tôi từ quê lên thành phố lập nghiệp. Người ta gọi tôi là dân nhập cư, và đúng nghĩa là vậy. Tôi không có nhà, không có người thân, chỉ có hai bàn tay trắng và một quyết tâm đổi đời. Tôi thuê một căn phòng trọ ở ngoại ô, nơi mà người ta gọi vui là "nhà tập thể". Căn phòng ấy bề ngang chỉ ba mét, bề dài ba mét rưỡi. Nghe thì có vẻ chật vật, nhưng với tôi lúc đó, nó là cả một mái ấm.

Trong cái kích thước khiêm tốn ấy, tôi xoay xở đủ mọi thứ. Góc bên phải là bếp nấu, một cái bếp ga cũ kỹ và cái xoong nhỏ. Góc bên trái là nhà vệ sinh, thật ra chỉ là một khoảng kín được ngăn tạm. Giữa phòng là chiếc giường, ban ngày nó là chỗ ngồi, ban đêm là chỗ ngủ, khi có khách thì nó thành ghế tiếp tân. Mọi sinh hoạt của tôi đều gói gọn trong ba mét vuông ấy.

Những ngày đầu thật chật vật. Sáng sớm dậy đi tìm việc, tối về lại nằm trong căn phòng nóng bức, nghe tiếng xe cộ ồn ào ngoài đường mà lòng chênh vênh. Tôi tự nhủ: "Rồi mình sẽ ổn thôi. Cố lên nào!"

Thời gian trôi qua, công việc làm ăn cũng dần khấm khá. Tôi bắt đầu sắm sửa trong phòng: một cái tivi nhỏ để xem phim, một cái tủ lạnh cũ mua lại của người ta, rồi đến máy lạnh, quần áo, chỗ để xe. Căn phòng ba mét ấy giờ đây chứa đựng tất cả những gì tôi muốn. Tôi thấy mình sung sướng thật sự. Tôi có một mái ấm, có cơm ăn áo mặc, có tivi để giải trí. Tôi nghĩ, hạnh phúc là đây chứ đâu.

Nhưng rồi, có một lần, tôi bước ra khỏi căn phòng ấy, đi dạo quanh công viên gần nhà. Trời đất bao la, gió thổi mát rượi. Không có tivi, không có tủ lạnh, không có máy lạnh, chỉ có bãi cỏ xanh, cây cao bóng mát, chim ca hót. Những đứa trẻ chạy nhảy tung tăng, người lớn đi bộ thong thả. Tôi đứng đó, cảm nhận một cảm giác hoàn toàn khác lạ.

"Sao mình lại thấy thanh thản đến vậy?" – tôi tự hỏi. Trong căn phòng nhỏ, tôi có tất cả, nhưng hạnh phúc ấy vẫn có gì đó chật chội, xô bồ. Còn ở đây, không có gì cả, nhưng lòng tôi lại thấy bao la, thấy nhẹ nhõm. Tôi chợt hiểu ra, hạnh phúc thật sự không nằm trong những thứ vật chất kia, mà nó nằm ở sự thanh thản của tâm hồn.

Từ đó, tôi bắt đầu nhìn lại cuộc sống của mình. Tôi nhận ra rằng, trong lòng mình cũng có một "căn nhà ba mét" như vậy. Đó là những cảm thọ – những niềm vui, nỗi buồn, sự hồi hộp, sợ hãi. Cả ngày, cả đêm, tôi cứ bị chúng chi phối. Chút vui thì mừng, chút buồn thì lo, chút sợ thì tránh. Tôi cứ mãi xoay xở trong cái "căn nhà" chật hẹp của cảm xúc ấy, tưởng rằng đó là tất cả cuộc đời.

Một lần, tôi có người bạn đến chơi, gây gổ vài câu. Tôi thấy mình sắp nổi nóng, nhưng rồi tôi nhớ đến cảm giác thanh thản ở công viên hôm nào. Tôi hít thở sâu, tự nhủ: "Chuyện nhỏ thôi mà. Mình đừng để nó chi phối." Tôi mỉm cười, bỏ qua. Người bạn đó nhìn tôi ngạc nhiên, hỏi: "Sao hôm nay anh lạ vậy? Bình thường anh hay cáu lắm mà." Tôi chỉ cười, không giải thích.

Dần dần, tôi học được cách đối diện với những cảm xúc của mình. Khi vui, tôi biết đó chỉ là tạm bợ. Khi buồn, tôi biết rồi nó cũng qua. Tôi không còn bị chúng dắt mũi nữa. Tôi vẫn sống, vẫn làm việc, vẫn có những lúc vui buồn, nhưng tôi không còn bị giam hãm trong đó.

Ngày hôm nay, đứng giữa công viên bao la, tôi chợt hiểu ra một điều: Khi tâm hồn ta đủ lớn, khi ta có được một niềm vui thanh tịnh vượt lên trên mọi xao động, thì những cảm thọ nhỏ nhoi kia tự nhiên trở nên vô nghĩa. Cũng như khi ta đã bước ra khỏi căn nhà ba mét, ta sẽ thấy đất trời bao la, và những thứ trong căn nhà ấy không còn quan trọng nữa.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về căn nhà ba mét là hình ảnh ẩn dụ cho những cảm thọ (thọ uẩn) đang giam hãm tâm hồn chúng ta. Khi tâm hồn còn nhỏ hẹp, ta cứ mãi xoay xở với những niềm vui nỗi buồn tạm bợ. Nhưng khi ta tu tập, nâng cao tâm hồn, đạt được niềm vui thanh tịnh lớn lao của sự định tĩnh, ta sẽ vượt thoát khỏi những cảm thọ ấy, thấy chúng chỉ là vô nghĩa, như người đứng giữa trời đất bao la nhìn lại căn nhà chật chội của mình. Đừng vội nói "thọ uẩn là không" khi ta chưa có được cái gì lớn hơn để so sánh. Hãy tu tập, hãy làm cho tâm hồn mình mênh mông, rồi tự nhiên ta sẽ thấy tất cả đều là không.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang