Buổi sáng ở Vesali

Nắng sớm hôm ấy trải vàng trên những nóc nhà kinh thành Vesali. Không khí rộn ràng từ tờ mờ sáng, tiếng trống, tiếng phèn, tiếng cười đùa vọng ra từ các dãy phố. Hôm nay là ngày hội lớn, người ta từ khắp nơi đổ về, ai cũng diện áo quần đẹp nhất. Giữa dòng người tấp nập, một cô gái xuất hiện. Nàng đẹp đến nỗi vài chàng công tử đang dạo chơi bỗng đứng sững lại. Họ nhìn nhau, rồi cùng tiến tới.

Những lời tán tỉnh ban đầu còn lịch sự, nhưng rồi sự ganh đua khiến lời qua tiếng lại. Một chàng nói: “Tôi đã nói chuyện với nàng trước, anh đừng có chen vào.” Chàng kia cười khẩy: “Anh tưởng anh là ai? Nhìn mặt anh mà cũng đòi tán gái.” Chỉ một câu nói đó, không khí bỗng căng như dây đàn. Nhóm bên này xông vào, nhóm bên kia cũng không vừa. Họ vốn là con nhà giàu, ai cũng được học võ, nên khi đã động tay thì không ai kiềm chế. Chỉ trong chốc lát, con đường nhộn nhịp trở thành bãi chiến trường. Máu đổ, người ngã, tiếng la hét vang lên khắp nơi. Buổi sáng còn vui tươi, đến trưa đã tan hoang.

Giữa lúc ấy, Đức Phật cùng chư Tỳ kheo đi khất thực trở về. Ngài nhìn cảnh tượng đổ vỡ, những người bị thương nằm la liệt, chỉ khẽ lắc đầu. Ngài nói với các thầy:

“Hỷ và ái sinh buồn, hỷ và ái sinh sợ. Ai thoát khỏi hỷ ái, chẳng sợ chẳng buồn lo.”

Các Tỳ kheo lắng nghe, nhưng chưa hiểu hết ý nghĩa sâu xa. Một thầy hỏi: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài giảng giải cho chúng con hiểu rõ.”

Đức Phật nhìn quanh, rồi ôn tồn: “Các con thấy đó, chỉ vì một niềm vui thoáng qua, một sự ham muốn nhất thời, mà con người có thể hại nhau đến thế. Cái mừng, cái vui khi được như ý, nó làm ta phấn khích, nhưng nó cũng là gốc của mọi buồn lo, sợ hãi.”

Ngài dừng lại, rồi nói tiếp: “Khi con thành công, con mừng. Khi con hơn người, con mừng. Nhưng cái mừng đó ẩn chứa bản ngã, nó đưa con đến ganh tỵ, đố kỵ, rồi cuối cùng là đau khổ. Còn khi con thấy người khác thành công mà con thật sự vui mừng, thì đó là lúc tâm con đã sạch, đã đặt chân vào cõi của bậc thánh hiền.”

Một Tỳ kheo khác thưa: “Bạch Thế Tôn, con vẫn còn mừng khi mình hơn người, con biết đó là sai, nhưng con khó lòng dứt bỏ.”

Đức Phật mỉm cười: “Phải tu tập từng ngày. Khi thấy người khác thành công, hãy tập vui thay cho họ. Khi thấy mình hơn người, hãy tự nhắc mình rằng đó chỉ là phù du. Cái mừng vì bản ngã sẽ đưa con đến sợ hãi, buồn lo. Cái mừng vì người khác sẽ đưa con đến an lạc.”

Từ đó, các Tỳ kheo thấm nhuần lời dạy. Họ không còn để tâm bị cuốn theo những niềm vui nhất thời, mà luôn giữ tâm thanh tịnh, vui với sự thành công của người khác. Cuộc sống của họ trở nên an nhiên, không còn lo âu, sợ hãi. Và bài kệ ấy được truyền tụng mãi về sau, như một lời nhắc nhở cho tất cả những ai muốn tìm sự bình yên giữa dòng đời đầy biến động.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Niềm vui, sự mừng rỡ là động lực của cuộc sống, nhưng nếu để bản ngã chi phối, nó sẽ trở thành nguồn gốc của buồn lo, sợ hãi, tranh giành và thù hận. Hãy tập cho tâm mình vui với sự thành công của người khác, buông bỏ sự hơn thua, để đạt được sự an lạc thật sự.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang