Bữa cúng dường im lặng

Hoàng cung Ba Tư Nặc sáng hôm ấy chưa bao giờ rực rỡ đến thế. Từ cổng thành đến sân điện, cờ phướn treo kín, hương trầm tỏa nghi ngút. Đoàn voi trắng được trang điểm lộng lẫy, đứng thành hai hàng oai nghiêm. Vua Ba Tư Nặc hôm nay mặc triều phục chỉnh tề, đích thân đứng trước điện, lòng đầy hoan hỉ. Ông vừa thoát được một nỗi lo lớn: gã sát thủ Angulimala khét tiếng, kẻ đã làm triều đình khiếp sợ bao năm, nay đã được Đức Phật cảm hóa, từ bỏ con đường giết chóc mà xuất gia. Niềm vui ấy lớn như vừa thắng một trận chiến mà không tốn một binh một tên, nên vua muốn bày tỏ lòng kính ngưỡng với Đức Phật bằng một buổi cúng dường thật linh đình.

Thức ăn dâng lên đủ món sơn hào hải vị, nghi lễ được bày biện trang trọng nhất. Các quan trong triều đều có mặt, dân chúng tụ tập đông nghịt bên ngoài để chiêm ngưỡng. Giữa buổi lễ, ngài Angulimala – nay đã khoác áo sa môn – cũng đến dự. Nhưng khi ngài bước vào, nhiều ánh mắt nhìn ngài hầm hầm. Họ là thân nhân của những người lính đã bỏ mạng dưới tay gã sát thủ năm nào. Hận thù vẫn âm ỉ trong lòng, chỉ vì ngài đi cùng Phật, được vua cung thỉnh, nên không ai dám hành động.

Giữa không khí tưng bừng ấy, có một người không vui. Đó là đại thần Ca La, quan trông coi kinh tế tài chánh của triều đình. Ông nhìn những mâm cỗ thịnh soạn, nhìn đoàn voi hầu, nhìn bao nhiêu vàng bạc tiêu tốn, lòng xót xa. Ông nghĩ: “Chúa thượng hào phóng quá, công quỹ triều đình đâu phải là vô tận. Cúng dường một bữa thế này, biết bao nhiêu là tiền!” Nhưng ông không dám nói ra, chỉ lặng lẽ nuốt sự tiếc rẻ vào trong.

Còn một vị quan khác, tên Chun, lại hoan hỉ vô cùng. Ông nghĩ: “Dù mình không phải người cúng, nhưng thấy vua được làm phước lớn thế này, thật đáng mừng!” Ông đi lại, mỉm cười, chắp tay niệm Phật, lòng tràn đầy hân hoan.

Đức Phật ngồi ở chính giữa, thọ trai trong im lặng. Ngài biết rõ tâm niệm của từng người. Thường thì sau mỗi buổi cúng dường, Ngài sẽ thuyết một bài pháp, nói lời chúc lành rồi mới ra về. Nhưng lần này, khi bữa trai tăng kết thúc, Ngài đứng dậy, lặng lẽ bước ra, không nói một lời. Cả triều đình sững sờ. Vua Ba Tư Nặc đứng chết lặng, hai tay buông thõng, nhìn theo bóng Ngài khuất dần. Ông không hiểu nổi. Bao công sức, bao tiền của, bao tấm lòng dâng lên, vậy mà Đức Phật lại ra về không một lời tán thán, không một câu chúc lành. Lòng vua dâng lên nỗi buồn và cả sự hiểu lầm. Ông ngồi xuống, vò đầu bứt tóc, nghĩ ngợi lung tung: “Có phải Phật chê bai lễ cúng của mình? Hay Phật không vui điều gì?”

Nhưng vua là người có uy quyền, cũng là người cương trực. Hôm sau, ông đích thân đến tịnh xá, gặp Đức Phật, cung kính thưa:

“Bạch Thế Tôn, hôm qua con đã dốc lòng tổ chức đại trai tăng, vậy mà sao Thế Tôn lại lặng lẽ ra về, không nói một lời nào? Con thật không hiểu, xin Ngài chỉ dạy.”

Đức Phật nhìn vua, ánh mắt từ bi, ôn tồn đáp:

“Đại vương đừng ưu tư. Sở dĩ Như Lai không nói gì, vì trong buổi lễ hôm qua, có một vị quan tên Ca La, lòng đầy tiếc rẻ vì hao tốn công quỹ. Nếu Như Lai tán thán và chúc mừng, ông ấy sẽ nghĩ xấu thêm: ‘Vị Phật này chỉ muốn xối người ta cúng dường mãi. Vì lời khen, vua sẽ còn xuất công quỹ nhiều lần nữa, thật hao tốn.’ Như Lai im lặng ra về, để ông ấy không gieo thêm nghiệp xấu, khỏi phải đọa lạc.”

Vua Ba Tư Nặc nghe xong, sững sờ. Ông không ngờ Đức Phật lại thấu hiểu đến từng suy nghĩ của mỗi người. Ông chợt nhận ra trí tuệ của Ngài siêu việt đến dường nào, còn mình là phàm phu, chỉ thấy bề ngoài mà không hiểu được chiều sâu. Vua cúi đầu, lòng đầy hổ thẹn và kính phục.

Đức Phật lại nói tiếp:

“Nhưng trong buổi lễ ấy, có đại thần Chun, lòng rất hoan hỉ. Người ấy mới thật là người trí.”

Rồi Ngài đọc bài kệ:

“Người ngu ngại bố thí,
Kẻ trí thích san sẻ.
Những ai lòng keo kiết,
Chẳng thể sinh cõi trời.”

Lúc đó, đại thần Chun đang đứng hầu bên cạnh. Nghe bài kệ xong, ông chợt thấm nhuần giáo pháp, tâm bừng sáng, chứng được quả Dự Lưu – quả vị Thánh đầu tiên, ngay tại chỗ. Còn đại thần Ca La, vì tâm keo kiệt, không những không được phước mà còn tự đánh mất cơ hội giải thoát của mình.

Từ đó, vua Ba Tư Nặc hiểu rằng mọi hành động của Đức Phật đều có sự cân nhắc sâu xa. Còn chúng ta, khi thấy bậc thầy của mình làm điều gì khác với suy nghĩ của mình, hãy khiêm tốn nghĩ rằng mình chưa đủ trí tuệ để hiểu, chứ đừng vội trách móc, kẻo gieo nghiệp bất thiện.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy ta rằng đạo đức và trí tuệ là một. Người có trí tuệ sẽ thấy được lợi ích của việc bố thí, cúng dường, nên hoan hỷ san sẻ. Người keo kiết, tiếc của, không chỉ thiếu đạo đức mà còn thiếu trí tuệ, vì không thấy được phước báu vô lượng từ việc cho đi. Đồng thời, ta cũng không nên nhìn sự việc một chiều: cúng dường có phước hay không còn tùy thuộc vào đối tượng và tâm niệm của người cúng. Hãy luôn rộng mở tấm lòng, biết san sẻ với mọi người, vì đó chính là con đường dẫn đến an vui và giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang