Bảy Lần Xuất Gia

Nắng trưa đổ lửa trên con đường đất dẫn ra khỏi thành Xá Vệ. Bụi bay mù mịt mỗi khi có cơn gió Lào thổi qua. Giữa khung cảnh ấy, một người đàn ông dáng vẻ lam lũ, áo quần lấm lem bùn đất, lùa một con bò đi về phía cổng làng. Anh là Chitaha, một nông dân sống ở vùng ngoại ô, không giàu cũng chẳng nghèo, chỉ đủ ăn đủ mặc nhờ mấy sào ruộng và đàn bò vài con.

Sáng hôm nay, con bò cái già nhất của anh bỗng dưng phá chuồng đi lạc. Chitaha cuống cuồng đi tìm từ tờ mờ sáng, lội qua mấy con mương, len vào cả khu rừng rậm phía Tây. Đến gần trưa, anh mới dắt được nó về. Vừa đói vừa mệt, hai chân như rã rời, anh chỉ muốn về nhà nằm một giấc cho lại sức. Nhưng khi đi ngang qua một khu tịnh xá của chư tăng, anh khựng lại.

Từ bên trong, tiếng tụng kinh êm đềm hòa cùng mùi cơm chín thơm lừng tỏa ra. Chitaha đứng sững ở cổng, nhìn vào bên trong. Các vị tỳ kheo đang ngồi thọ trai trong im lặng, gương mặt thanh thản, không một chút mệt nhọc. Anh nuốt nước bọt, bụng cồn cào. Không dám xin ăn, anh chỉ đứng nhìn. Một vị tỳ kheo già chú ý đến người khách lạ, liền đưa mắt nhìn anh, rồi khẽ gật đầu. Vị ấy lấy phần cơm dự phòng trong bát khất thực—như lời Phật dạy, luôn để dành một phần cho ai bất ngờ đến—đặt vào một chiếc bát nhỏ, tiến về phía cổng.

“Này thí chủ, chắc ông đã đói lắm. Mời ông dùng bát cơm này.”

Chitaha run run nhận lấy, cúi đầu cảm ơn rối rít. Anh ăn ngấu nghiến, vừa ăn vừa nhìn các vị tỳ kheo. Họ ngồi đó, điềm đạm, nghiêm trang, không vội vàng, không lo toan. Anh chợt nghĩ: “Mình cực khổ cày bừa nuôi bò, vợ thì mắng chửi suốt ngày. Còn các ngài, ăn cơm ngon, ngồi thiền, nghe kinh, thảnh thơi biết mấy.”

Ăn xong, anh bạo dạn hỏi vị tỳ kheo vừa cho mình ăn:

“Bạch thầy, con muốn đi tu thì có được không ạ?”

Vị tỳ kheo mỉm cười hiền hậu:

“Phật dạy, ai phát tâm tu thì đều được. Ông có thiện căn, cứ ở lại đây.”

Chitaha mừng rỡ, dắt con bò về nhà gửi cho vợ, rồi quay lại tịnh xá. Ông thầy cạo đầu, đắp y cho anh. Anh xuất gia, bắt đầu đời sống tu hành.

Nhưng chưa được nửa tháng, Chitaha đã thấy bứt rứt không yên. Đêm nằm thiền định, anh không sao tập trung được. Hình ảnh vợ anh lúc nào cũng hiện ra: bà vợ quen mắng chửi, nhưng cái dáng đứng chống nạnh ở đầu hồi nhà, tiếng gọi con ăn cơm, mùi rơm rạ trên đồng... Tất cả cứ vây lấy anh. Anh nhớ cánh đồng lúa đang thì con gái, nhớ đàn bò sắp sinh, nhớ cả cái cuốc cũ mòn vẹt cán. Một buổi sáng, anh đến xin phép thầy:

“Bạch thầy, con xin phép được hoàn tục. Con nhớ nhà quá, không tu nổi.”

Vị thầy nhìn anh, không trách mắng, chỉ khẽ thở dài:

“Thôi được, ông về đi. Nếu còn duyên, ông sẽ trở lại.”

Chitaha về nhà, cởi áo cà sa, mặc lại bộ quần áo nông dân, cầm cuốc ra đồng. Nhưng chỉ được vài ngày, anh lại thấy cuộc sống gia đình ngột ngạt. Vợ anh vẫn mắng chửi như xưa, còn anh thì cứ đứng ngồi không yên, trong đầu luôn hiện lên hình ảnh các vị tỳ kheo ngồi thiền dưới gốc cây, tiếng tụng kinh trầm bổng lúc sáng sớm. Anh lại lén bỏ đi, vào chùa xin xuất gia lần nữa.

Lần này anh tu được một tháng. Rồi lại nhớ vợ, nhớ con, nhớ nhà. Anh lại xin ra. Cứ thế, đi ra rồi đi vào, đi vào rồi đi ra, tổng cộng sáu lần. Mỗi lần ra vào, các thầy trong tịnh xá đều nhận anh, dù có người lắc đầu ngán ngẩm. Họ nghĩ anh là người không có lập trường, bạ ai cũng được. Nhưng sâu thẳm trong tâm hồn anh, có một cái gì đó vẫn âm ỉ cháy, một mối duyên lành từ nhiều đời trước chưa bao giờ tắt.

Lần thứ sáu trở về nhà, Chitaha thấy cuộc sống trần tục chán ngắt. Vợ anh ngày càng luộm thuộm, nhà cửa bề bộn, đàn bò gầy rộc. Anh nhìn bà vợ đang ngủ trưa, nhìn căn nhà xiêu vẹo, nhìn cánh đồng khô hạn, và chợt nhận ra: tất cả đều tạm bợ, vô thường. Không có gì đáng để níu giữ. Một sức mạnh vô hình thôi thúc anh, trỗi dậy từ sâu thẳm tiềm thức. Anh chụp lấy bộ y còn cất giấu, đâm đầu chạy ra khỏi nhà.

Bà mẹ vợ đang ngồi ngoài sân thấy vậy, hốt hoảng gọi:

“Ê, mày đi đâu đó? Bỏ vợ bỏ con à?”

Chitaha không ngoảnh lại, chạy thẳng. Bà ta vội vào nhà lay con gái dậy:

“Mày ngủ gì mà ngủ hoài! Chồng mày nó bỏ đi rồi kìa!”

Cô vợ ngái ngủ, xua tay:

“Mẹ cứ yên tâm. Chẳng mấy bữa ổng lại về thôi, con biết tính ổng mà.”

Nhưng lần này, cô đã lầm. Trên đường đến tịnh xá, Chitaha không còn nghĩ đến vợ con nữa. Tâm anh dán chặt vào một đề mục duy nhất: “Thế gian là vô thường, mọi chuyện trên đời đều tạm bợ, không có gì đáng quý.” Anh đi, miệng lẩm nhẩm, ý chí kiên định. Đến khi bước chân vào cổng tịnh xá, anh chợt dừng lại. Một cảm giác nhẹ nhàng, an lạc lạ thường dâng lên trong tâm. Anh đã chứng quả Tu-đà-hoàn, bậc thứ nhất trong bốn quả Thánh.

Anh vào trong, xin gặp các vị tỳ kheo. Mọi người thấy anh, có người nhăn mặt:

“Ông lại đến à? Lần này được mấy ngày rồi lại về?”

Chitaha chắp tay, giọng điềm đạm:

“Bạch các ngài, kỳ này con ở luôn. Con đã hiểu rồi.”

Các thầy nhìn nhau, không ai tin. Nhưng họ vẫn cho anh xuất gia. Lần này, Chitaha tu hành tinh tấn lạ thường. Chỉ hơn mười ngày sau, anh chứng quả A-la-hán, trở thành một vị trưởng lão nghiêm trang, đức hạnh. Các vị tỳ kheo khác thấy anh tu lâu mà không về, lấy làm lạ, hỏi:

“Này đạo hữu, sao kỳ này ông không về nhà nữa?”

Chitaha mỉm cười:

“Tôi đã thấy rõ bản chất của thế gian là vô thường, tạm bợ. Chỉ có đạo giải thoát mới là đáng quý. Tâm tôi đã ổn định, không còn gì để vướng bận.”

Nghe vậy, các vị tỳ kheo đến hỏi Đức Phật. Đức Phật mới kể lại câu chuyện nhân duyên từ nhiều kiếp trước:

“Này các thầy, người nông dân này, trong thời Đức Phật quá khứ, cũng là một vị xuất gia tu hành rất tốt. Nhưng một hôm, có người huynh đệ đồng đạo đến tâm sự muốn hoàn tục. Vị ấy đã không khuyên can, mà còn đồng tình nói: ‘Thôi, anh không tu được thì về đi.’ Chính vì cái ý niệm đồng tình ấy, vị ấy phải chịu quả báo đi ra đi vào sáu lần trong đời này. Nhưng nhờ thiện căn sâu dày từ nhiều đời, nên cuối cùng vẫn đắc đạo.”

Đức Phật nhấn mạnh:

“Chỉ vì một lời đồng tình với người muốn bỏ đạo mà phải trải qua bao nhiêu kiếp luân hồi, vất vả mới thành tựu. Các thầy hãy cẩn thận trong từng ý nghĩ, lời nói. Đừng tùy tiện tán thành điều bất thiện.”

Nghe Phật dạy, tất cả đều thấm thía. Chitaha, nay là trưởng lão A-la-hán, vẫn ngồi đó, gương mặt thanh tịnh, không một chút dao động. Cuộc đời tu hành của ông từ nay đã vững chãi như núi đá, không còn gì lay chuyển nổi.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta về luật nhân quả nghiêm minh: mỗi ý nghĩ, lời nói, hành động đều tạo nghiệp. Đồng tình với điều bất thiện cũng là tạo nghiệp xấu, dù không trực tiếp làm. Đồng thời, câu chuyện nhắc nhở rằng mọi ham muốn, nhớ nhung, tình cảm của ta đều do nghiệp và duyên dẫn dắt, không nên vội tin vào những ý nghĩ nhất thời. Muốn có trí tuệ, phải tu thiền, làm cho tâm thanh tịnh, buông bỏ mọi vọng tưởng. Và trên hết, phải biết tạo phước, vì có phước thì ý nghĩ tốt mới sinh khởi, dẫn ta đến con đường giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang