Ba vị thánh của dân tộc

Buổi chiều ở làng Phù Đổng, nắng vàng ươm trải dài trên những thửa ruộng mới gặt. Một cụ già chống gậy đứng lặng nhìn về phía ngôi đền cổ kính, nơi người dân trong vùng vẫn thắp hương quanh năm. Gió chiều thổi nhẹ, mang theo mùi lúa chín và hương trầm thoang thoảng. Cụ quay sang lũ trẻ đang chơi đùa gần đó, giọng trầm ấm:

“Các cháu có biết vì sao dân tộc ta có rất nhiều anh hùng, nhưng để được gọi là thánh thì chỉ có ba người không?”

Lũ trẻ ngơ ngác lắc đầu. Cụ già ngồi xuống bậc đá, bắt đầu kể:

Cách đây mấy nghìn năm, giặc Ân đem quân sang đánh nước ta. Chúng không chỉ đánh bằng gươm giáo thông thường mà còn dùng cả phép thuật. Vua Hùng lo lắng lắm, vì tuy vua và các tướng đều có phép, nhưng phép của giặc mạnh chưa chắc mình địch nổi. Ngày ngày, vua sai sứ giả đi khắp nơi tìm người hiền tài giúp nước.

Ở một làng nhỏ tên là Phù Đổng, có một đứa bé lên ba tuổi mà vẫn nằm trong nôi, không biết nói, không biết cười, chỉ nằm im lặng lẽ. Mẹ cậu buồn lắm, nhưng không biết làm sao. Một hôm, nghe tiếng sứ giả rao truyền tìm người tài, đứa bé bỗng cất tiếng nói rành rọt:

“Mẹ ơi, con nghe nói nhà vua đang tìm người đánh giặc. Mẹ gọi sứ giả vào đây cho con gặp!”

Người mẹ giật mình, suýt đánh rơi bát cơm. Bà run run chạy ra gọi sứ giả. Khi sứ giả bước vào, đứa bé đứng dậy, vươn vai một cái, bỗng lớn nhanh như thổi. Cậu nói với sứ giả:

“Nhà ngươi về tâu với vua, xin làm cho ta một con ngựa sắt, một cây gậy sắt và một bộ áo giáp sắt. Ta sẽ đánh tan giặc!”

Sứ giả vội vàng về tâu. Vua mừng rỡ, sai thợ rèn ngày đêm làm gấp. Cả làng Phù Đổng góp gạo nấu cơm cho cậu bé ăn. Cậu ăn hết nồi này lại nồi khác, cơm làng nấu bao nhiêu cũng không đủ. Chỉ trong chốc lát, cậu đã thành một tráng sĩ cao lớn, oai phong lẫm liệt.

Tráng sĩ mặc áo giáp sắt, cưỡi ngựa sắt, cầm gậy sắt xông thẳng vào trận địa giặc. Ngựa sắt phun lửa, gậy sắt quật tan hàng ngũ quân thù. Giặc Ân dùng phép thuật đối phó, nhưng trước sức mạnh phi thường của tráng sĩ, phép thuật của chúng cũng tan biến. Tráng sĩ đánh đến đâu, giặc chết đến đó. Đánh xong, gậy sắt gãy, tráng sĩ nhổ bụi tre bên đường quật tiếp. Giặc tan tác, đất nước sạch bóng quân thù. Khi chiến thắng, tráng sĩ không về làng, mà cưỡi ngựa bay thẳng lên trời.

Người dân tôn ông là Thánh Gióng, vị thánh đầu tiên của dân tộc. Vì sao? Vì ông vừa có công lớn đánh đuổi giặc ngoại xâm, lại vừa có phẩm chất siêu phàm, không màng danh lợi.

Cụ già dừng lại, uống ngụm nước trà, rồi kể tiếp:

Vị thánh thứ hai là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Ngài là con của Trần Liễu, anh ruột của vua Trần Thái Tông. Đáng lẽ Trần Liễu được làm vua, nhưng Trần Thủ Độ lại chọn em là Trần Cảnh lên ngôi. Trần Liễu ôm hận, trước khi chết dặn con:

“Con phải rửa mối thù này, cướp lại ngôi vua cho dòng trưởng!”

Trần Quốc Tuấn ghi lòng tạc dạ. Nhưng khi ông nắm trọn binh quyền, có thể cướp ngôi bất cứ lúc nào, ông lại không làm. Ông gọi các con đến, hỏi:

“Ông nội các con dặn ta phải trả thù, giành ngôi. Các con thấy thế nào?”

Người con cả nói:

“Thưa cha, không nên. Trả thù sẽ làm rối loạn đất nước, dân chúng khổ.”

Người con út là Trần Quốc Tảng lại hăng hái:

“Cha nắm quân đội, chỉ cần ra lệnh là xong. Xin cha cho con đi!”

Trần Quốc Tuấn nổi giận, quát:

“Đem thằng phản nghịch này ra chém đầu!”

Mọi người xúm vào can ngăn, ông mới tha tội chết, nhưng từ đó khinh ghét đứa con út. Ông làm vậy để khẳng định lập trường: không bao giờ phản bội, không làm hại đất nước. Sau đó, ông còn chủ động làm hòa với Trần Quang Khải, người thuộc dòng thứ, để cùng nhau đoàn kết giữ nước. Vì ông hiểu rằng, lúc này giặc Nguyên đang lăm le xâm lược, nếu nội bộ chia rẽ thì nước mất nhà tan.

Nhờ sự lãnh đạo tài tình của Hưng Đạo Vương, quân dân ta ba lần đánh bại quân Nguyên Mông, một đội quân từng đè bẹp cả thế giới. Chiến công đó, trong lịch sử loài người, không có nước nào làm được. Nhưng điều khiến người ta tôn ông làm thánh không chỉ là công lao, mà còn là phẩm chất đạo đức vĩ đại: nắm quyền trong tay mà không cướp ngôi, vẫn một lòng vì vua, vì nước, vì dân.

Cụ già ngừng kể, mắt nhìn xa xăm:

Vị thánh thứ ba là Bác Hồ. Bác không chỉ là một nhà chính trị, mà còn là một nhà triết học. Có câu chuyện thế này: Sau khi giành độc lập, đất nước còn non trẻ, bao nhiêu thế lực muốn chiếm đoạt. Một hôm, công an cách mạng bắt được một nhà tư sản theo Pháp, phản động. Họ đòi xử bắn ngay. Họ dẫn người đó đến trước mặt Bác, trình báo:

“Thưa Bác, tên này là phản quốc, xin phép được xử bắn!”

Bác Hồ nhìn người tù đang run rẩy, rồi hỏi lại:

“Xử bắn ông ta để làm gì?”

Người thuộc cấp lúng túng:

“Dạ, để trừng trị kẻ phản động ạ!”

Bác ôn tồn:

“Chú có nhớ câu của đạo Nho không: ‘Sử dân úy, bất như sử dân ái’ – làm cho dân sợ không bằng làm cho dân yêu. Hãy dùng đức mà trị, cải tạo, cảm hóa người ta. Đừng giết người, đừng xử tử.”

Người thuộc cấp im lặng, cúi đầu. Cuối cùng, nhà tư sản đó được tha, được giáo dục, cải tạo. Những câu chuyện nhỏ như vậy được người ta kể mãi, để thấy nhân cách của Bác lớn lao đến nhường nào. Vì vậy, dân tộc ta tôn Bác là vị thánh thứ ba.

Cụ già kết luận:

“Các cháu thấy đấy, anh hùng thì nhiều vô kể, nhưng thánh thì chỉ có ba người. Bởi vì để được gọi là thánh, phải vừa có công lớn với nước, vừa có phẩm chất đạo đức cao quý. Thiếu một trong hai, dân tộc ta không tôn làm thánh đâu.”

Lũ trẻ ngồi im lặng, ánh mắt lấp lánh. Nắng chiều đã tắt, nhưng câu chuyện vẫn còn vang vọng mãi trong lòng chúng.

Ý nghĩa câu chuyện

Qua câu chuyện về ba vị thánh của dân tộc, TT. Thích Chân Quang muốn nhắc nhở chúng ta rằng: một bậc thánh nhân không chỉ cần có công lao to lớn đối với đất nước, mà còn phải có phẩm chất đạo đức cao quý, hy sinh lợi ích riêng vì lợi ích chung. Đó là những tấm gương sáng để mỗi người chúng ta noi theo, rèn luyện cả tài lẫn đức trong cuộc sống.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang