Ba anh em nhà họ Ca La

Buổi sáng hôm ấy, nắng đã lên cao trên con đường đất dẫn từ Câu-thi-na về thành Xá-vệ. Đoàn xe bò của ba anh em nhà họ Ca La lọc cọc lăn bánh, tiếng bánh xe nghiến trên sỏi đá nghe rào rạt. Hàng trăm chiếc xe chở đầy hàng hóa, kéo dài đến tận chân trời. Những người tôi tớ lăng xăng chạy qua chạy lại, còn các vệ sĩ thì tay cầm gươm giáo, mắt dáo dác nhìn quanh.

Bỗng nhiên, từ xa, một đoàn người đông đúc hiện ra. Họ ăn mặc nghiêm chỉnh, tay cầm hoa và phẩm vật, đi về phía Kỳ Viên. Người anh cả ngồi trên xe, thấy vậy liền vẫy một người trong đoàn lại hỏi:

“Các hiền giả đi đâu mà nghiêm trang thế này?”

“Chúng tôi đến Kỳ Viên để đảnh lễ cúng dường đức Thế Tôn và nghe pháp.”

Nghe xong, người anh cả bỗng rúng động toàn thân. Một cái duyên xưa như trỗi dậy trong lòng. Ông quay sang người em út:

“Em coi đoàn xe, anh đi vào Kỳ Viên xem đức Thế Tôn ra sao.”

Người em út ngăn lại, nhưng ông anh đã quyết định. Ông nhảy xuống xe, mặc lại bộ đồ chỉnh tề, rồi chạy theo đoàn người. Vào đến nơi, ông hòa lẫn vào đám đông ngồi nghe pháp. Hôm đó, đức Phật chỉ nhìn thẳng vào mặt ông mà thuyết giảng về sự nguy hiểm và mau chóng của dục lạc thế gian. Ông nghe mà lòng như mở ra, giác ngộ ngay lập tức, rồi xin xuất gia.

Đức Phật hỏi:

“Ở nhà còn cha mẹ không?”

“Dạ, cha mẹ con đã mất. Con còn hai đứa em: một đứa ở nhà coi cửa hàng, một đứa theo con đi buôn.”

“Vậy con hãy về nói với em con, đừng xuất gia ngang khiến người ta lỡ dở.”

Người anh đảnh lễ Phật lui về. Đoàn xe vẫn đang chờ ở ngoài thành. Ông nói với em:

“Em à, bây giờ anh giao hết tài sản cho em và thằng Hai giữ. Anh đi xuất gia.”

Người em út la làng lên:

“Trời ơi, anh chơi xấu vừa vừa thôi chứ! Chơi kỳ quá!”

Nhưng ông anh vẫn cương quyết. Ông giao hết tài sản, rồi dứt khoát bỏ đi. Người em đứng lính quýnh, không biết làm sao. Ngồi suy nghĩ một lát, ông quay lại nói với những người hầu cận:

“Tụi bay chở hết đoàn xe này về đi. Tao đi xuất gia luôn!”

Rồi ông nhảy xuống xe, chạy theo anh mình. Nhưng sự thật là hai anh em xuất gia với hai tâm trạng hoàn toàn khác nhau. Người anh giác ngộ vì bài pháp của Phật, quyết tâm tu hành để giải thoát. Còn người em, cả đời sống lệ thuộc vào anh, không có anh là không biết xoay xở ra sao. Ông đi xuất gia chỉ vì nghĩ: “Ít bữa anh về, mình lại theo anh.” Trong lòng chẳng có chút gì gọi là tốt đẹp.

Vào chùa, người anh thì tinh tấn tu hành, còn người em thì lăng xăng, trộn rộn đủ thứ. Mỗi khi có các tín nữ vào tinh xá nghe pháp, ông lại ngồi ngắm nhìn người này, xích xoa người kia, miệng lẩm bẩm:

“Người này đẹp quá, người kia đẹp quá, chịu không nổi!”

Các tỳ kheo già thấy vậy chỉ lắc đầu phiền não, nhưng vì ông mới tu, chưa thọ giới, nên cũng không ai trách móc gì.

Đến lúc chuẩn bị thọ giới tỳ kheo, người anh đến bạch với Phật:

“Bạch Thế Tôn, con đã lớn tuổi, học không được nhiều. Con chỉ biết một số giáo lý căn bản. Bây giờ con xin tinh tấn thực hành. Nhưng nhược điểm của con là từ trước đến giờ con sống trong dục lạc, nên con muốn tập trung vào đề mục thiền quán về vấn đề này cho kỹ.”

Đức Phật dạy ông đến bãi tha ma để quán các tử thi. Người anh vâng lời, đến đó ngồi thiền, nhìn những xác chết phân hủy mà quán tưởng thân người vô thường, tạm bợ, để dẹp bỏ lòng ham muốn. Bà quản lý bãi tha ma thấy một vị sa môn đầu trọc thấp thoáng bên gốc cây, liền rình xem. Sau khi biết ông là người tu quán tử thi, bà mới đến dặn dò:

“Khi ngài đến đây, ngài phải báo cho tôi, vì tôi là người quản lý. Thứ hai, ngài phải báo cho bậc thượng thủ của tinh xá để người ta biết ngài đi đâu. Thứ ba, ngài phải báo cho trưởng thôn, chính quyền. Vì ở đây có nhiều kẻ trộm, chúng hay giấu đồ trong bãi tha ma rồi tìm cách lấy lại. Nếu không báo trước, lỡ có chuyện gì thì ngài sẽ bị nghi ngờ.”

Người anh cảm ơn bà, rồi dặn:

“Khi nào có xác thiêu nào thích hợp, bà hãy gọi tôi đến.”

Một hôm, có một cô gái nhà giàu rất xinh đẹp chết sớm. Người thân đưa xác đến, đưa tiền nhờ bà thiêu. Bà liền gọi người anh đến. Ông đứng nhìn ngọn lửa bốc lên, màng da cháy bong ra, mỡ chảy xuống xèo xèo, xác co giật, mặt nhăn nhúm đen đúa. Ông nhìn mà thấm thía tận tâm khảm. Rồi ông lui về một góc vắng, ngồi thiền quán. Trong tâm ông lóe lên:

“Trên đời này, các pháp hữu vi đều vô thường, đều biến đổi. Chỉ có tâm tịch diệt thanh tịnh mới là niềm hạnh phúc thật sự.”

Ngay lúc đó, duyên xưa khai mở, ông đạt được minh sát tuệ, đắc quả. Ngài đắc quả rồi trở về tinh xá, nhưng không ai biết, chỉ có Phật biết.

Khi Phật cùng chư tăng về quê của hai anh em để giáo hóa, các bà vợ của hai ông có ý lôi kéo chồng hoàn tục. Họ đến thỉnh Phật cúng dường trai tăng. Phật đồng ý và chỉ định người em út – lúc này đã xuất gia, pháp danh Tiểu Hắc – về trước để sắp xếp. Sáng hôm đó, Tiểu Hắc đến nhà sắp xếp chỗ ngồi, thì các bà vợ ùa ra, cấu xé, lôi kéo, bắt ông cởi áo tu sĩ, mặc đồ cư sĩ. Ông cười hề hề, chẳng có chút tâm tu nào, rồi ở luôn tại nhà, hoàn tục.

Hôm sau, khi đức Phật và chư tăng đến thọ trai, sau bữa ăn, các bà vợ của người anh cả cũng bày mưu tính kế. Họ thỉnh Phật trai tăng lần nữa, hy vọng Phật sẽ chỉ định Đại Hắc ở lại. Nhưng lần này, Phật lại chỉ định một vị tỳ kheo khác. Khi trai tăng xong, mọi người ra về, chỉ có Đại Hắc ở lại. Tám bà vợ liền quay ra tấn công ông, cấu xé dữ dội. Nhưng ngài đã đắc quả, liền dùng thần thông bay vút qua nóc nhà, về đảnh lễ dưới chân Phật.

Trên đường về, các tỳ kheo chưa đắc đạo hoang mang bàn tán:

“Hôm trước, Thế Tôn để Tiểu Hắc ở lại thì nó hoàn tục. Hôm nay lại để Đại Hắc ở lại, không biết chuyện gì xảy ra?”

Họ thì thầm với nhau, lo lắng. Nhưng khi về đến tinh xá, trước khi Phật thuyết pháp, họ thấy ngài Đại Hắc hiện ra, quỳ xuống đảnh lễ Phật. Lúc đó, Phật mới tán thán:

“Đại Hắc đã đắc quả.”

Bấy giờ chư tăng mới hiểu ý Phật. Và Phật nói lên bài kệ trong kinh Pháp Cú:

“Ai sống nhìn tịnh tướng, không hộ trì các căn, ăn uống thiếu tiết độ, biếng nhác chẳng tin cần, ma uy hiếp kẻ ấy như cây yếu trước gió. Ai sống quán bất tịnh, khéo hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, có lòng tin tinh cần, ma không uy hiếp được như núi đá trước gió.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng, khi tâm còn vướng mắc vào những hình tướng đẹp đẽ bên ngoài – đặc biệt là cơ thể người khác phái – thì con người sẽ yếu đuối như cây trước gió, dễ bị ma uy hiếp, dễ sa ngã. Ngược lại, nếu biết quán bất tịnh, nhìn thấy sự vô thường, tạm bợ của thân xác, biết hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, siêng năng tinh tấn, thì tâm sẽ vững vàng như núi đá, không gì lay chuyển được. Sự khác biệt giữa hai anh em chính là ở chỗ: một người xuất gia vì giác ngộ, một người xuất gia vì bám víu. Tu hành mà không có chánh kiến, không có mục đích giải thoát rõ ràng, thì dù có vào chùa cũng chỉ là thân ở chùa mà tâm vẫn ở ngoài đời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang