Ánh Đèn Đỏ Và Sự Tự Nguyện

Chiều muộn, trời bắt đầu chuyển mưa phùn lất phất. Ánh đèn đường vừa lên, le lói giữa không gian ảm đạm. Tại một ngã tư lớn, dòng xe đang ùn tắc, tạm dừng lại trước tín hiệu đèn đỏ. Hàng trăm người trên yên xe, trong cabin, ai cũng đổ dồn ánh mắt lên chiếc đèn sáng duy nhất trên cao, chờ đợi nó chuyển màu.

Trong đám đông ấy, có hai người đàn ông đứng cạnh nhau tại vạch dừng xe máy. Một là anh thanh niên mặc áo công sở, tay cầm điện thoại. Anh không liếc nhìn ai xung quanh, mắt dán vào màn hình, thỉnh thoảng lại cau mày, rõ ràng đang bực mình vì bị muộn giờ hẹn. Môi anh mấp máy: "Sao lúc nào đèn đỏ cũng dài thế không biết..."

Cạnh anh là một cụ ông, lưng hơi còng, trên chiếc xe cũ kỹ. Cụ cũng kiên nhẫn chờ, đôi mắt hiền từ nhìn quanh như quan sát sự huyên náo của thành phố. Bất chợt, ông quay sang thanh niên, mỉm cười:

- Trời mưa lạnh quá ha con.

Anh thanh niên ngẩng lên, gật đầu cho có lệ, rồi lại nhìn vào đèn đỏ. Thấy sự vội vã và bực dọc trong ánh mắt chàng trai, cụ ông khẽ nói:

- Con ơi, mình dừng xe vì đèn đỏ cũng tốt lắm đó. Vừa tuân thủ luật, vừa không gây tai nạn cho người khác.

Anh thanh niên nhíu mày, nửa đùa nửa thật:

- Cụ ơi, con dừng là vì sợ công an phạt thôi, chứ luật pháp bắt buộc thì mình phải làm. Đâu phải vì lòng tốt gì đâu ạ.

Cụ ông cười hiền, lắc đầu:

- Ừ, đúng là pháp luật bắt buộc con phải dừng. Nhưng bên trong con, liệu có còn một lý do nào khác không? Ví dụ như... con không muốn đâm vào ai, không muốn gây đau đớn cho người khác? Nếu không có cái tâm đó, liệu con có cảm thấy dễ chịu khi phải dừng lại không?

Anh thanh niên im lặng. Ánh mắt anh rời khỏi màn hình điện thoại, nhìn về phía đường vắng vẻ phía trước vì mọi xe đều đã dừng. Chàng trai chợt thấy đúng: Nếu trong lòng anh không có chút đạo đức – dù là nhỏ nhoi, là sự tự nguyện không muốn gây hại – thì việc dừng xe aforemations chỉ là sự gượng ép. Và sự gượng ép đó sẽ sinh ra bực dọc, khó chịu, và có thể khiến anh hành xử tiêu cực trong tích tắc sau này.

Bên kia đường, đèn đỏ chuyển sang đèn xanh. Dòng xe từ từ lăn bánh. Hai người đàn ông, cũ và mới, cũng hòa vào dòng người ấy. Anh thanh niên bỗng thấy nhẹ lòng hơn thường lệ. Anh đã hiểu rằng đằng sau hành động dừng xe nhỏ bé ấy là cả một sự lựa chọn: Lựa chọn giữa sự bắt buộc và sự tự nguyện, giữa sợ hãi pháp luật và yêu thương con người.

Ý nghĩa câu chuyện:

Câu chuyện minh họa cho sự khác biệt cơ bản giữa tuân thủ pháp luật và thực hành đạo đức. Pháp luật là sự bắt buộc, áp đặt từ bên ngoài, còn đạo đức là sự tự nguyện làm điều thiện xuất phát từ bên trong. Như lời dạy trong pháp thoại, "đạo đức là tự nguyện làm những điều tốt đẹp". Khi con người còn tự nguyện yêu điều thiện, còn có sự tự nguyện trong tâm – dù là việc nhỏ như dừng xe trước đèn đỏ – thì nhân loại còn bình an và tồn tại. Sự tự nguyện đó là cơ sở cho mọi hạnh phúc và sự ổn định của xã hội.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang