Chương 16: Ý thức phi định xứ — bằng chứng và giới hạn khoa học hiện nay

Cần phải trung thực và rõ ràng ở điểm này: cho đến năm 2026, **không có bằng chứng khoa học nào được cộng đồng khoa học chính thống chấp nhận rộng rãi, có thể tái lập trong phòng thí nghiệm theo tiêu chuẩn thực nghiệm nghiêm ngặt, chứng minh một cách dứt khoát rằng ý thức tồn tại hoàn toàn độc lập với hoạt động vật lý của não bộ.** Những gì chúng ta có, như đã trình bày ở Phần II, là một tập hợp các hiện tượng gây bối rối, khó giải thích trọn vẹn bằng mô hình thần kinh hiện tại — nhưng "khó giải thích" không đồng nghĩa với "đã được chứng minh là bất khả giải thích bằng vật lý".

Lịch sử khoa học đầy rẫy những hiện tượng từng bị coi là "vượt ngoài khoa học" nhưng sau đó được giải thích trọn vẹn bằng cơ chế vật lý mới được khám phá — như hiện tượng nhiễu điện từ trước khi có lý thuyết Maxwell, hay bệnh loét dạ dày trước khi vi khuẩn H. pylori được phát hiện. Rất có thể nhiều hiện tượng ở Phần II — NDE, terminal lucidity, OBE — sẽ dần được giải thích đầy đủ hơn khi khoa học thần kinh phát triển các công cụ đo lường tinh vi hơn, có khả năng phát hiện những hoạt động thần kinh cực kỳ vi tế mà công nghệ hiện tại chưa thể nắm bắt (như đã thấy với phát hiện bùng nổ sóng gamma sau ngừng tim, gợi ý một cơ chế sinh lý mà trước đây không ai ngờ tới).

Đồng thời, cũng cần công bằng khi ghi nhận: khả năng ngược lại — rằng ý thức thực sự có một số đặc tính không thể quy giản hoàn toàn về vật lý cổ điển, như "vấn đề khó" ở Chương 4 đã chỉ ra — vẫn là một khả năng triết học nghiêm túc, được nhiều nhà tư tưởng lỗi lạc (bao gồm cả một số nhà khoa học đoạt giải Nobel như vật lý gia Brian Josephson) cân nhắc một cách nghiêm túc, dù đây vẫn là quan điểm thiểu số trong cộng đồng khoa học chính thống.

Lập trường trí thức trung thực nhất, mà cuốn sách này ủng hộ, là: **giữ tâm thế cởi mở với bằng chứng, không vội vàng đóng khung kết luận theo bất kỳ hướng nào, đồng thời áp dụng tiêu chuẩn bằng chứng nghiêm ngặt như nhau cho cả hai phía** — không dễ dàng bác bỏ những hiện tượng bất thường chỉ vì chúng không phù hợp với mô hình duy vật hiện tại, nhưng cũng không vội vàng diễn giải chúng như bằng chứng dứt khoát cho bất kỳ hệ thống siêu hình học cụ thể nào.