Vì ai mà làm điều ác? Bài học trí tuệ từ Kinh Đa Na

Nếu bạn đang đau khổ vì phải làm điều sai quấy để lo cho gia đình, thì hãy nghe câu chuyện này. Ngày xưa, có một vị Bà La Môn tên Đa Na, sau nhiều năm sống buông lung, khi lâm bệnh nặng đã khổ đau vô cùng. Tôn giả Xá Lợi Phất đến thăm và hỏi: “Vì cha mẹ, vợ con, vì bạn bè thân hữu mà phạm tội, liệu có ai cứu được không?” Câu trả lời của bài kinh khiến ta phải suy nghĩ.

Ngài Xá Lợi Phất – bậc trí tuệ đệ nhất

Trong tăng đoàn, ngài Xá Lợi Phất được Đức Phật tôn xưng là “trí tuệ đệ nhất”. Nhưng trí tuệ của ngài không phải là uyên bác học rộng, mà là tài thuyết pháp bằng cách đặt câu hỏi. Ngài không ép người khác tin, mà khéo léo dẫn họ tự khám phá sự thật. Khi gặp khó khăn hay trong những tình huống phức tạp, ngài luôn biết cách sắp xếp, dàn xếp mọi việc ổn thỏa. Đó chính là trí tuệ: nhìn trước, nhìn sau, hiểu rõ căn cơ của từng người.

Không vì ai mà làm điều phi pháp

Ngài Xá Lợi Phất hỏi ông Đa Na: “Này Đa Na, nhà ngươi nghĩ thế nào? Nếu có người vì cha mẹ mà làm điều phi pháp, bất chánh, sau khi chết xuống địa ngục, cha mẹ có thể cứu họ không?” Ông trả lời: “Không được.” Ngài lại hỏi lần lượt với vợ con, đầy tớ lao công, bạn bè thân hữu, tổ tiên, thiên thần, vua chúa và cả bản thân… Kết quả đều vô vọng.

“Dù có biện bạch hay cha mẹ có biện bạch dùm cho nó vẫn bị quỷ xứ quăng xuống địa ngục.”

Chúng ta thường tự nhủ: “Tôi làm sai vì gia đình, vì con cái, vì trách nhiệm.” Nhưng khi quả báo đến, không ai có thể thay chúng ta gánh lấy. Mỗi người phải tự chịu trách nhiệm về những việc mình đã làm. Đừng tự dối lòng khi biện minh cho sự bất chánh của mình.

Làm điều đúng pháp luôn tốt đẹp hơn

Ngài Xá Lợi Phất lại hỏi: “Vì cha mẹ mà làm điều phi pháp, bất chánh; với vì cha mẹ mà làm điều đúng pháp, chân chánh, ai tốt đẹp hơn?” Ông Đa Na thưa: “Người làm điều đúng pháp tốt đẹp hơn.” Ngài tiếp tục hỏi cho đến khi ông nhận ra rằng: dù vì ai, ta vẫn có thể vừa lo cho họ vừa giữ mình trong sạch.

“Hành trì đúng pháp, hành trì chân chánh luôn luôn là tốt đẹp hơn hành trì phi pháp, hành trì bất chánh.”

Vậy nên, thương yêu mà làm sai sẽ chỉ gây hại cho người thân. Hãy yêu thương và giúp đỡ họ bằng những hành động chân chính. Đó mới là tình thương có trí tuệ.

Trí tuệ là nhìn xa vài bước

Sau đó, ông Đa Na bạo bệnh. Lúc này ngài Xá Lợi Phất không nói về bệnh tật, mà hỏi: “Địa ngục hay bàng sanh, chỗ nào tốt hơn?” Ông trả lời lần lượt: bàng sanh tốt hơn địa ngục, ngạ quỷ tốt hơn bàng sanh, người tốt hơn ngạ quỷ… Ngài dẫn ông từ cõi thấp lên cõi trời, rồi dạy về con đường sinh về Phạm Thiên. Đức Phật sau đó nhận xét: “Dù có những cảnh giới cao thượng hơn, nhưng Sariputta đã an trú Bà La Môn vào phạm thiên giới thấp kém.” Tức là ngài biết rõ người nghe đang bám víu điều gì và chỉ dạy điều phù hợp. Đó chính là trí tuệ: nhìn xa, hiểu rõ trình độ của người khác, để dạy đúng điều họ cần nghe.

“Này Sariputta, bà la môn Đa Na đã mệnh chung và đã sinh về phạm thiên giới.”

Từ bi hỷ xả – con đường về cõi trời

Ngài Xá Lợi Phất dạy về bốn tâm vô lượng: Từ là thương yêu không điều kiện, Bi là thương xót khi chúng sinh đau khổ, Hỷ là vui mừng khi người khác hạnh phúc, Xả là tha thứ khi người khác lầm lỗi. Hãy trải tâm ấy khắp mọi phương, không hận không sân. Đây là pháp hành giúp tâm an lạc và sinh về cõi lành.

Học cách ủng hộ nhau, đừng ganh tỵ

Đức Phật khen ngợi ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên, giao cho hai vị lãnh đạo tăng đoàn dù các vị xuất gia sau nhiều vị khác. Điều ấy cho thấy các bậc thánh không chấp thứ tự tuổi tác, hạ lạp. Họ chỉ đánh giá bằng khả năng và uy đức. Bài học cho chúng ta: đừng xem vị sư kế thừa là một cuộc tranh đua, hãy ủng hộ người có đức, có tài để Phật pháp được truyền xa.

Trí tuệ không phải là điều gì xa xỉ. Đó là nhìn lùi lại một bước để thấy rõ, nhìn tới vài bước để chọn con đường. Mỗi ngày, mỗi tình huống, hãy tự hỏi: việc này đúng pháp hay phi pháp? Đừng vì thương ai mà làm sai. Hãy sống bằng từ bi, hỷ xả và trí tuệ như ngài Xá Lợi Phất. Bạn sẽ thấy tâm nhẹ nhàng và cuộc đời có ý nghĩa hơn.