Tinh Tấn Ba La Mật: Vượt Qua Chính Mình Để Đem Đạo Đức Đến Muôn Nơi

Bạn có bao giờ tự hỏi, vì sao có những người gặp chuyện gì cũng nhiệt tâm giúp đỡ, còn mình thì do dự mãi? Phải chăng họ sinh ra đã tốt bụng? Thầy Thích Chân Quang mở đầu bài giảng về “Tinh Tấn Ba La Mật” bằng một sự thật lẳng lặng: không ai tự nhiên trở nên vị tha. Cái tánh hay giúp người ấy phải tu rất nhiều đời mới có. Còn chúng ta, đa phần vẫn đang ở trong khởi đầu của một chặng đường dài – cần tinh tấn, cần nỗ lực.

Tinh tấn và nhẫn nhục: hai cánh của một đời tu

Nếu nhẫn nhục là sức chịu đựng để đối diện với nghịch cảnh, với ác nghiệp từ quá khứ, thì tinh tấn là sức cố gắng để xây dựng những gì tốt đẹp cho tương lai. Thầy Chân Quang nói rõ:

“Tinh tấn là từ cái không có gì cho tương lai hết. Bắt đầu mình nỗ lực từ trong hiện tại để tạo cái gì cho tương lai.”

Trên con đường Bồ Tát, tinh tấn là hạnh không thể thiếu. Nhưng với người phàm phu như chúng ta, tinh tấn cũng được hiểu theo nghĩa gần gũi: kiên trì làm việc thiện, không thối tâm, không một mực theo đuổi chỉ một điều là đem lại lợi ích cho chúng sinh và nhiếp tâm tu tập. Cả hai đều cần nỗ lực lớn lao.

Làm việc thiện là đi ngược lại bản năng

Điều khó khăn đầu tiên khi làm việc thiện là nó đi ngược lại bản năng chấp ngã – cái “tôi” sâu kín trong mỗi con người. Từ chấp ngã sinh ra tính vị kỷ, ích kỷ. Thầy Chân Quang đưa ra một ví dụ rất đời thường: người ta nhờ mình trông nhà khi họ đi xa. Lúc đầu thì ừ, nhưng đến khi họ nhờ mình cho chó ăn thay, ta lại thấy bực bội trong lòng. Chỉ một chút xíu đã đụng vào cái bản năng vị kỷ!

“Khi mà gọi là chúng ta làm việc thiện, chúng ta đi ngược lại cái bản năng vị kỷ của mình, đó là một điều khó nên đòi hỏi phải có sự cố gắng chứ không có dễ.”

Vậy nên, đừng tự trách mình khi thấy việc thiện khó thực hiện. Đó là bình thường. Nhưng người Phật tử thì không buông xuôi. Họ phải nỗ lực vượt qua, từng bước mài dũa bản ngã. Và khi thắng được bản năng ích kỷ, họ sẽ sống một đời vị tha, hạnh phúc thật sự.

Vượt qua tâm cầu phước

Ngoài bản năng, một rào cản khác khiến ta khó làm việc thiện là tâm cầu phước. Ban đầu, hầu hết Phật tử đều làm phước với mong muốn được quả báo tốt. Thầy Chân Quang chia sẻ:

“Đây là một cái sự ràng buộc khác... Cái tâm niệm mà mong cầu quả báo mà ban đầu hầu hết chúng ta đều bị như vậy.”

Nhưng khi nào vẫn còn mong cầu quả báo, ta vẫn chưa thực sự thanh tịnh. Người làm việc thiện thuần túy vì lòng thương yêu chúng sinh sẽ nhận được niềm hạnh phúc khó tả. Họ “ghiền” làm việc thiện, ăn ngon ngủ ngon, vui hơn bất cứ trò giải trí nào. Đó là dấu hiệu của một tâm hồn đang dần thanh tịnh, tiến gần đến sự giải thoát.

Khi phước chưa đủ và nghiệp chướng cản đường

Có người muốn làm thiện nhưng nghèo quá, không có tiền. Có người ước xây lớp học cho trẻ em vùng xa, nhưng đành chịu thua vì không đủ khả năng. Thầy Chân Quang nhấn mạnh: trong 100 người gặp trên đời, chỉ có khoảng 5 người thực sự có lòng tốt lâu dài. Điều đó cho thấy phước báu của việc làm thiện không phải ai cũng có sẵn. Nó còn là điều kiện thuận duyên, là phước của kiếp trước.

Nhưng có một sự thật đau lòng hơn: khi mình có đủ tâm thiện, có tiền, còn gặp bất hạnh bất ngờ như bị xe tông gãy chân, và mọi người khuyên mình giữ tiền để lo thân. Những cái đó là do ác nghiệp quá khứ ngăn trở. Có khi do mình từng hại ai, hoặc từng cản trở người khác làm việc thiện. Nhưng dù vậy, ta không được buông bỏ ý muốn thiện lành. Thầy dạy:

“Chư thiên ở trên trời đọc thấy tâm của mình và các ngài chiêu cảm dần dần, chiêu cảm dần dần những cái người mà có lòng thiện phải đến với mình.”

Chỉ cần ta giữ vững ước muốn, nuôi dưỡng một ý chí thiện lành, thì từ từ hoàn cảnh sẽ thay đổi, người đồng lòng sẽ xuất hiện, và việc thiện sẽ thành tựu.

Nỗ lực nhân lên phước báo

Nếu bạn nghĩ rằng chỉ cần bố thí 100.000 đồng là có phước như nhau, thì bạn lầm. Thầy Chân Quang đưa ra một công thức: phước báo = lợi ích đem lại × nỗ lực bỏ ra. Người giàu cho 100.000 dễ dàng chẳng đáng gì, còn người nghèo phải làm lụng vất vả ba ngày mới có số tiền ấy, phước báo của họ lớn hơn gấp bội. Vì vậy, nỗ lực mới là yếu tố quyết định.

Trong tinh tấn ba la mật, nỗ lực không chỉ là lao động tay chân, mà còn là quyết tâm từ bỏ cái tôi, từ bỏ tâm cầu phước, và vượt qua mọi chướng ngại. Đó là một sự chiến đấu thầm lặng, không ngừng nghỉ.

Giữ vững ước muốn thiện lành

Thầy Chân Quang kể về một người con của gia đình nọ, suốt ngày ước ao được làm nhiều việc thiện nhưng nghèo quá, không bao giờ có tiền. Người đó vẫn không buông, lâu lâu lại trích ra một chút ít để làm phước, dù ít ỏi nhưng rất quý.

Chúng ta, ai ai cũng có những ước muốn tốt đẹp: làm bác sĩ để cứu người, thuyết pháp để cứu đời. Nhưng nếu chưa thực hiện được, hãy giữ lấy ước muốn đó trong tim, nuôi dưỡng nó, bắt đầu từ những việc nhỏ nhất. Và quan trọng hơn cả, hãy bắt đầu bằng một đời sống đạo đức. Như Thầy từng nói:

“Cái gốc nằm nơi cái đạo đức của từng con người.”

Khi mỗi người chúng ta tự sống một đời vị tha, đem đạo đức đến cho người khác, xã hội sẽ dần hóa giải những khổ đau. Tinh tấn không phải là một lần nhất thời, mà là một hành trình dài. Hãy bắt đầu từ hôm nay, từ chính tấm lòng của bạn.