Bát Chánh Đạo: Đi Cùng Trời, Vẫn Nằm Trong Bàn Tay Như Lai

Có người học Phật nhiều năm, tham khảo các tông phái, từ Nam tông đến Bắc tông, từ Thiền đến Mật, càng học càng thấy mình “cao siêu”. Nhưng theo TT. Thích Chân Quang, dù hiểu tới “tối thượng thừa”, bạn vẫn chỉ ở bước đầu của Bát Chánh Đạo. Lời dạy này là một cú đánh vào cái ngã mạn của mỗi người.

Trong bài giảng về Tứ Diệu Đế, Thầy nói về Đạo Đế: phương pháp tu tập để chứng đạo, đạt ba mục tiêu: đoạn trừ khổ đau, đoạn trừ nguyên nhân khổ đau, và chứng đắc Niết bàn. Đạo đế chính là Bát Chánh Đạo, gồm: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Chánh Kiến: Tất Cả Hiểu Biết Chỉ Là Bước Đầu

Chánh kiến là quan điểm tu hành đúng đắn. Nhưng ít ai ngờ, dù học hiểu sâu rộng đến đâu, từ Nam tông cho đến Đại thừa, từ nhất thừa đến tối thượng thừa, tất cả vẫn nằm gọn trong chánh kiến.

“Dù hiểu tới chân thừa, tới nhất thừa, tới Phật thừa, tới tối thượng thừa thì dù hiểu tới cỡ nào thì cỡ cũng chỉ nằm trong cái chánh kiến là cái bước đầu tiên của Bát Chánh Đạo chưa có gì cao hết.”

Thầy kể chuyện Tôn Ngộ Không: dùng 72 phép thần thông, đằng vân giá vũ, tưởng đã vượt thoát, nhưng rốt cuộc vẫn trong bàn tay Như Lai. Ta cũng vậy, càng tự tin kiến thức, càng dễ rơi vào tà kiến. Hiểu biết đúng nghĩa là đừng xem mình giỏi hơn Phật.

Chánh Nghiệp: Vạn Hạnh Cũng Nằm Trong Một Chữ

Nếu chánh kiến là hiểu, thì chánh nghiệp là thực hành. Dù tu theo hạnh thanh văn, hạnh Bồ Tát, tu lục độ, thập độ, vạn hạnh, hay bất cứ công hạnh nào trong kinh điển, tất cả vẫn là một chữ “chánh nghiệp”.

“Phật chỉ nói một chữ thôi là nhiếp hết toàn bộ cái công hạnh từ trên Phật xuống tới tận cùng của chúng sinh. Một chữ, một chánh nghiệp.”

Thầy nhấn mạnh: dù tinh tấn 30 năm, tu mật hạnh, vạn hạnh, vẫn chưa ra khỏi chánh nghiệp. Đừng ảo tưởng mình giỏi. Một người một ngày tu còn đáng kính hơn kẻ ăn chơi trác táng. Vậy ta càng tu càng thấy mình nhỏ mới đúng đạo.

Chánh Định: Thiền Định, Thần Thông Vẫn Trong Bát Chánh Đạo

Người tu hay hãnh diện khi chứng đạt thiền định, có thần thông. Nhưng thầy cảnh tỉnh:

“Dù chúng ta chứng thiền định từ sơ thiền cho tới tứ thiền, từ không định cho tới diệt tận định... vẫn chưa ra khỏi cái chánh định của Bát Chánh Đạo.”

Thầy kể chuyện Thiền sư Hương Nghiêm Trí Nhàn. Một hôm cuốc đất, hòn đá văng vào bụi tre kêu “cóc”, ngài bừng ngộ và nói: “Xưa tôi nghèo, không có miếng đất cắm dùi. Nay mới thật nghèo, cây dùi đâm cũng không có.” Tâm rỗng không như vậy mới là ngộ. Nhưng dù ngộ, về quả vị vẫn thuộc về diệt đế. Còn Đạo Đế là con đường tu tập, không phải kết quả.

Vì Sao Không Nói “Chánh Tuệ”?

Bát Chánh Đạo có tám chi, nhưng không thấy chữ tuệ. Thầy giải thích: tuệ là kết quả chứng đắc, đã nói trong phần diệt đế. Đạo đế chỉ nói về phương tiện, nhân. Trí tuệ sẽ tự đến nhờ tu tập đúng.

Chánh Và Tà: Phẩm Chất, Không Phải Danh Xưng

Chữ “chánh” nghĩa là ngay, đúng. Chữ “tà” là sai lệch, nhưng ngày nay bị hiểu nặng là bạo lực, mưu mô, sa đọa. Vì vậy, đừng vội gọi ai là “tà”. Nếu chỉ hiểu chưa sâu, ta nên nói “chưa đủ chánh kiến”.

“Cái chữ chánh tà nó không có nằm trên cái danh mà nó nằm ở nơi cái phẩm chất của mỗi con người.”

Thầy dẫn truyện Kim Dung: chánh phái may mắn mà toàn mưu mô, ma giáo lại có người trọng nghĩa khí. Vậy nên, muôn sự phải thận trọng đánh giá, giữ tâm bình thản.

Đạo Đế dạy ta sống như người không bệnh, đừng say đắm lạc thú thế gian, mà tìm niết bàn. Bát Chánh Đạo là con đường duy nhất đến bình an bất tử. Hãy nhớ: “Không bệnh là lợi tối thắng. Niết bàn là lạc tối thắng. Bát chánh đạo duy nhất đến bình an bất tử.”

Mong bạn tinh tấn thực hành, không kiêu mạn, không tự mãn, để đi trên đạo lộ của Như Lai. Càng tu, càng thấy mình nhỏ, đó là dấu hiệu tiến bộ.