Quyền lực là khoái cảm hay là gông cùm? Nhìn lại từ Phật pháp

Có bao giờ bạn tự hỏi: vì sao mình cảm thấy sung sướng khi ai đó phải nghe lời mình? Và vì sao mình lại thấy khó chịu khi mình phải vâng lời người khác? Đó chính là những biểu hiện của quyền lực và bản ngã. Trong bài giảng về triết lý quyền lực, Thầy Thích Chân Quang đã mở ra một góc nhìn bất ngờ: quyền lực không phải là thứ để mơ ước, mà là thứ cần phải sợ nếu chúng ta không hiểu đạo.

Ba mối quan hệ và vị trí của quyền lực

Khi xuất hiện trong xã hội, mỗi người chúng ta đều nằm trong ba mối quan hệ: người trên, người dưới và ngang hàng. Với người trên, ta phải vâng lời và được che chở. Với người dưới, ta có quyền sai bảo nhưng phải chịu trách nhiệm. Với bạn bè ngang hàng, không ai sai ai nhưng lại ảnh hưởng nhau rất lớn. Chính mối quan hệ bạn bè ngang hàng là nơi con người bộc lộ bản chất thật nhất.

Mối quan hệ bạn bè là mối quan hệ rất kỳ lạ. Thấy thì không ai hơn ai nhưng lại là mối quan hệ rất hấp dẫn với con người.

Định nghĩa bản chất của quyền lực

Thầy Chân Quang dạy: quyền lực không nằm ở chức vụ, không nằm ở danh xưng. Bản chất của quyền lực là khi có người chịu vâng lời mình. Cứ mở miệng nói mà còn có người vâng lời, ta còn quyền. Đến khi không còn ai nghe nữa, quyền lực đã hết. Có nhiều người có chức mà không ai nghe, nhưng cũng có người đứng trong bóng tối mà nói ai cũng phải kính sợ.

Khi nào có người chịu vâng lời mình thì lúc đó mình có quyền. Đó là bản chất.

Quyền lực đem lại khoái cảm nhưng là sự mở rộng bản ngã

Quyền lực đem đến cho con người ta một loại khoái cảm giống như tiền bạc. Khi có quyền, bản ngã của ta được mở rộng qua người khác. Ta cảm thấy mình là cả thiên hạ. Nhưng đó chỉ là ảo giác. Chính cái khoái cảm này đã khiến người ta tranh giành quyền lực đến đổ xương đổ máu, bất chấp thủ đoạn, bất chấp tội ác.

Bản ngã càng phình ra chừng nào thì người ta càng có cảm giác khoái cảm. Cái bản ngã mở rộng cho người ta cái ảo tưởng là người ta có hạnh phúc.

Nếu nhìn bằng mắt Phật, chúng ta sẽ thấy quyền lực là con đường dễ đọa, là nấc thang dẫn xuống đau khổ. Tham vọng càng lớn, hậu quả càng khủng khiếp.

Nhân quả của quyền lực: Từ ân nghĩa quá khứ

Vì sao người khác vâng lời mình? Theo nhân quả, sự vâng lời xuất phát từ ân nghĩa quá khứ. Người đã gieo ân nghĩa lớn đời trước, đời này sẽ có nhiều người nghe theo. Nhưng nếu ta dùng quyền đó để thỏa mãn bản ngã, ta sẽ tạo nghiệp mới. Có người nguyện làm thân trâu ngựa để đáp đền. Nhưng trâu ngựa cũng có lúc phải trả xong nợ.

Việc sai bảo người khác và khiến họ vâng lời đều xuất phát từ ân nghĩa quá khứ.

Con đường vô ngã: Hạnh phúc khi được vâng lời

Thầy Chân Quang nhấn mạnh: người tu theo Phật phải đi đúng con đường vô ngã. Đó là hạnh phúc khi được vâng lời, không phải hạnh phúc khi được sai bảo. Khi ta ngoan ngoãn làm theo lời người khác, ta đang diệt bản ngã, đạo lực tiến bộ. Ngược lại, nếu ta thích ra lệnh, ta bị bản ngã ru ngủ và giết chết tâm hồn.

Chỉ có đệ tử Phật mà đi đúng con đường vô ngã mới là cái người mà thích vâng lời chứ không thích sai bảo.

Hãy thực tập hạnh vâng lời trong đời sống hàng ngày, ở nhà, ở công sở, ở chùa. Khi ta biết hạnh phúc khi phục vụ người khác, ta đang từng bước xa rời cái bản ngã chấp ngã. Đó chính là con đường đưa ta đến giải thoát.