Miệng Chê Hay Miệng Khen? Hạnh Xưng Tán Như Lai Mở Ra Thước Đo Đạo Đức

Hãy tưởng tượng một buổi sáng, bạn chạy xe ngang qua một con đường. Trong tích tắc, bạn thấy một người cúi xuống nhặt một cái rác bỏ vào cái túi to. Lòng bạn khởi lên điều gì? Không nghĩ gì cả, hay một niềm khen ngợi trỗi dậy dù bạn không kịp nói ra?

Theo hạnh thứ hai của Bồ Tát Phổ Hiền trong Kinh Hoa Nghiêm – hạnh xưng tán Như Lai – câu trả lời của bạn nói lên rất nhiều điều về phẩm chất đạo đức và trình độ tu tập của bạn. Đây là một hạnh tưởng chừng đơn giản nhưng lại là bí quyết để tích lũy công đức vô lượng.

Phàm phu thích chê, thánh nhân thích khen

Chúng ta thường quen miệng chê bai hơn là tán thán. Thầy Thích Chân Quang chỉ rõ:

Thường chúng sinh mở miệng là thích cái gì? Chê, chửi, mắng.

Chúng ta thấy một bài báo, một hiện tượng lạ liền vội vàng phán xét: “Đồ dàn dựng!” mà không cần chứng minh. Cái ẩu của chúng sinh là vậy. Trong khi đó, khoa học đòi hỏi chứng minh, nhưng phàm phu lại muốn bát ai thì bát, muốn công nhận ai thì công nhận, không cần bằng cớ. Trái lại, một người có đạo đức sẽ thích khen nhiều hơn chê. Thầy dạy:

Cái người mà có đạo đức á sẽ thích khen nhiều hơn chê.

Bạn có thể tự đo lường mình bằng một phương pháp cụ thể: Để hai hũ thủy tinh, một hũ đựng đậu trắng, một hũ đựng đậu đen. Mỗi khi bạn khen ai, bỏ một viên đậu trắng. Mỗi khi chê ai, bỏ một viên đậu đen. Sau sáu tháng, bạn nhìn hai hũ sẽ biết mình đang nấu “chè trắng” hay “chè đen”. Nếu toàn đậu đen, bạn đã dẹp bỏ đạo đức của mình rồi đó.

Thấy cái hay của người khác, mừng như bắt được vàng

Một bậc thánh không chỉ dừng ở chuyện không chê. Khi thấy người khác sai, họ thấy luôn quả báo của người đó và khởi lòng thương xót:

Thấy người ta sai là thấy luôn quả báo của người ta. Và khi mà nhìn thấy quả báo người ta rồi tâm động lòng thương xót cho nên cứ cầu người ta vượt qua được lỗi lầm.

Ngược lại, khi thấy người khác có một điểm hay, họ mừng như bắt được vàng và tìm cách nói rộng ra cho mọi người biết. Đó là tâm của chư thiên, của bậc thánh. Thầy kể về một em bé trong xóm, mỗi khi đeo cặp đi học đều khoanh tay cúi chào bố mẹ và mọi người. Ngày này qua ngày khác, em vẫn vậy. Rồi cái cảm xúc khen ngợi trong lòng người chứng kiến dần dà vỡ òa thành lời khen: “Con rất ngoan, bác coi con như con của bác”. Đó là tâm tán thán đã chín muồi.

Khen Phật cho Phật nghe và cho chúng sinh nghe: Công đức khác nhau

Bồ Tát ca ngợi Đức Phật vì ngài thấy rõ sự vĩ đại của Phật, và cảm xúc ấy tràn đầy đến mức phải tuôn ra thành lời. Chúng ta cũng làm như vậy mỗi khi tụng kinh. Nhưng có mấy ai hiểu ý nghĩa và có cảm xúc khi tụng bài “Đấng Pháp Vương Vô Thượng”? Thầy nhắc:

Ta khen Phật cho Phật nghe thì cũng có phước... nhưng mà chỉ mới có 1/3 cái phước thôi. Ta khen người đó mà cho bao nhiêu người khác nghe thì ta mới được 2/3 phước còn lại.

Vì sao? Vì khi ta nói cho người khác nghe về công đức của Phật, họ có thể khởi lên lòng tôn kính. Ta đã trao cho họ một viên vàng quý giá. Thầy nói: “Còn vàng 4 SJC mà ta cho họ cái vàng đó là vàng giả.” Còn cái vàng của lòng tôn kính Phật là vàng bất diệt, không lên xuống giá, là vô giá.

Tâm tôn kính là kho tàng quý giá của trái tim

Thầy kể về một thanh niên du học nước ngoài bị trầm cảm, chán nản không muốn học. Thầy hỏi ra thì người này nói: “Con thiếu một người để con tôn kính, ngưỡng mộ, thần tượng.” Trong môi trường thực dụng, mọi người coi ai cũng như ai, tâm tôn kính bị diệt mất. Khi đó, ta mất động lực sống và mất luôn lý tưởng. Vì vậy, Thầy nhấn mạnh:

Trong lòng ta mà ta có được cái tâm lý tôn kính, tôn kính một bậc thánh nào đó thì phải hiểu rằng quý hơn vàng bạc kim cương.

Nuôi dưỡng lòng tôn kính là cách gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Ta cần tôn kính cha mẹ, thầy cô, lãnh đạo đất nước – đó là “quân, sư, phụ”. Và cũng cần kính phục những người tốt trong đời: ông nông dân hiến đất làm trường học, bà cụ lặng lẽ vá ổ gà trên đường. Tất cả đều là những người đáng để ta tôn kính.

Thực hành hạnh xưng tán Như Lai ngay hôm nay

Vậy chúng ta thực hành thế nào? Thầy gợi ý:

• Thứ nhất, trong tâm phải tràn đầy cảm xúc yêu kính đối với Đức Phật.
• Thứ hai, ca ngợi Phật cho Phật nghe – nhưng phải tụng với cả hiểu biết và cảm xúc, đừng máy móc.
• Thứ ba, ca ngợi Phật cho chúng sinh nghe. Muốn vậy, hãy học và thuộc cuộc đời Đức Phật, rồi rỉ rả kể lại cho người khác. Đừng kể một lúc quá dài – hãy tưới từng giọt nước như tưới cây, để đất thấm từ từ.

Hãy để ý cái miệng của mình hôm nay. Nếu lời khen ngợi tự nhiên trỗi dậy khi thấy ai làm điều tốt, đó là dấu hiệu tu tập đang tiến bộ. Mỗi lời khen chân thành là một viên ngọc trao vào tim người khác. Và đó chính là hạnh xưng tán Như Lai mà Bồ Tát Phổ Hiền đã dạy cho muôn đời sau.