Tám vạn pháp môn: Hiểu đúng để không tu lầm đường

Có bao giờ bạn tự hỏi: Vì sao cùng một đức Phật, mà người thì niệm Phật, người lại ngồi thiền, kẻ thì trì chú? Phải chăng Phật có nhiều cách chỉ dạy cho nhiều căn cơ? Câu trả lời nằm ở khái niệm ‘pháp môn’ – thứ mà tất cả chúng ta đang tìm kiếm để áp dụng cho đời sống tâm linh của mình.

Pháp môn là gì? Định nghĩa tưởng chừng khô khan nhưng lại rất sống động

Theo Thầy Thích Chân Quang, pháp môn không chỉ là cách thực hành, mà còn gồm cả lý thuyết:

“Pháp môn là phương pháp thực hành cộng với một số lý thuyết giúp người tu Phật đi sâu vào tâm linh và cuối cùng đạt được cái mục đích của pháp môn đó.”

Người tu theo Tịnh Độ có phương pháp là niệm Phật, lý thuyết là kinh điển về Cực Lạc, mục đích là vãng sinh. Người tu Thiền có lý thuyết về Phật tánh, mục đích là kiến tánh thành Phật. Vậy pháp môn nào chân chính? Chân chính là pháp môn đưa người tu chạm vào tâm linh – tức là tự thân phải có sự chuyển hóa nội tâm. Nếu chỉ chạy theo hình thức, như tụng kinh, lễ bái mà tâm không an, chưa phải pháp môn tu hành hỏng.

Tịnh Độ tông: Niệm Phật trong thầm lặng – đó mới là đúng tông chỉ

Rất nhiều người nghĩ Tịnh Độ tông là tụng kinh, bái sám, làm công phu… nhưng Thầy Chân Quang nhấn mạnh phương pháp chính là niệm Phật và tinh thần cốt lõi là nhiếp tâm, nhất tâm bất loạn. Thầy kể một câu chuyện về một vị sư cúng bát nhang, vừa đi vừa niệm Phật la làng cho cả núi nghe:

“Cái như vậy không phải là Tịnh Độ tông vì Tịnh Độ tông không có chủ trương niệm mà la làng. Cái người mà tu Tịnh Độ đúng họ rất kính đáo, họ niệm Phật thầm thầm kính đáo.”

Ngược lại, có một bà cụ không biết chữ, chỉ ngày ngày lặng lẽ niệm Phật, sống hiền từ. Bà không quảng cáo, không khoe khoang, nhưng trước khi mất báo trước cho con cháu, đến ngày thì tắm rửa sạch sẽ rồi ra đi tự tại. Đó chính là thành quả của sự nhiếp tâm và đạo đức – không cần ồn ào, chỉ cần một lòng hướng Phật.

Thiền tông: Định và ngộ – đừng đánh đồng gió với mưa

Thiền tông lấy lý thuyết Phật tánh làm nền tảng, phương pháp thì đa dạng: thoại đầu, chăn trâu, chỉ quán, hay thiền minh sát. Thầy chỉ ra rằng thiền rất quan trọng việc đạt định. Nếu tu thiền mà không có định thì “coi như mình chưa có vào cửa được”. Mục tiêu cuối là kiến tánh thành Phật, nhưng không phải ai ngộ một chớp mắt là xong. Trong thực tế, nhiều người ham lý thuyết cao siêu, bắt chước thiền ngữ để trở nên kỳ quặc, dễ đánh mất bản chất tu tập.

“Cái mục đích của thiền là kiến tánh thành Phật. Đúng như cái câu mà Tổ Đạt Ma đã nói: bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền, trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật.”

Mật tông: Thần chú và thần thông – hấp dẫn nhưng đầy cạm bẫy

Mật tông từ Tây Tạng phổ biến với việc trì chú, kết hợp mạn đà la. Thầy phân tích:

“Cái phương pháp của Mật tông… họ tin rằng cái câu thần chú đó… tích chứa được cái thần lực của chư Phật, chư Bồ Tát.”

Mục đích là hiện đời thành Phật, nhưng thước đo tâm linh của họ lại là thần thông. Đây là điểm dễ khiến người tu lạc vào ngoại đạo. Thầy cảnh báo:

“Còn gặp mấy ông nào mà mở miệng nói là tôi biết chuyện này, tôi biết chuyện kia, tôi mở thần nhãn thì tránh xa, tránh xa biết là đi lộn đường rồi.”

Tất cả các pháp môn đều chung một gốc – làm sao nhận ra gốc chính?

Người ta thường nói “tám vạn pháp môn, ai tu cũng thành”, nhưng Thầy Chân Quang chỉ ra điều này cần được hiểu đúng:

“Phật pháp là 8 vạn 4 ngàn pháp môn giống như 8 vạn 4 ngàn cái nhánh lá của một cây chung, một gốc cây chung. Còn thấy cành thấy nhánh mà gốc khác thì không phải đạo Phật, không đưa tới giải thoát.”

Tức là, muôn pháp môn đều từ một gốc – gốc ấy là trí tuệ, giải thoát, đạo đức và từ bi. Nếu một pháp môn nào rời bỏ gốc đó, dù có thần thông, có lý thuyết cao siêu, cũng không phải Phật pháp.

Mong rằng mỗi chúng ta đừng quá mê say hình thức hay danh xưng, mà hãy quay về với tâm mình: thực hành niệm Phật, ngồi thiền, trì chú đều được, miễn sao từ tâm thanh tịnh mà sanh ra đạo đức và trí tuệ. Như Thầy đã dạy: hãy dùng đạo đức làm chỗ dựa, lấy luật nhân quả làm nền tảng. Có như vậy, cho dù đi theo pháp môn nào, ta cũng sẽ không lầm đường.