Người sống có ý nghĩa: Đâu là ranh giới giữa sống và tồn tại?

Có hai người phụ nữ cùng chết bởi lửa. Một người là hoàng hậu hiền đức, kính tin Phật pháp, chết trong cung điện bị đốt cháy. Kẻ kia là hoàng hậu ác tâm, căm ghét Đức Phật, cuối cùng bị chính vua chồng thiêu sống. Hai cái chết đều thê thảm, nhưng một người để lại tiếng thương, một người bị nguyền rủa. Điều gì tạo nên khác biệt? Đó chính là câu hỏi mà bài Kinh Pháp Cú hôm nay trả lời.

Người sống có ý nghĩa là người biết tu hành

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy: "Người sống rất ý nghĩa là người biết tu hành. Sống mà như đã chết là những kẻ ác tâm." Câu kệ ngắn gọn ấy lại chứa đựng một sự thật sâu sắc về giá trị cuộc sống. Hình ảnh của hai vị hoàng hậu trong tích truyện là minh chứng rõ ràng: Samavati sống có ý nghĩa vì biết tu hành, còn Magandiya tuy sống nhưng tâm ác nên thật ra đã chết từ lâu.

Thầy Thích Chân Quang giảng rằng: "Nếu ta sống mà không biết Phật pháp, ta không biết làm những điều thiện, ta chỉ ham vui, ta sống ích kỷ thì trong cuộc sống ích kỷ ham vui đó ta sân hận, ta căm thù, ta ganh tỵ, ta đố kỵ, ta hơn thua, ta hiếu thắng là làm khổ mình, tâm mình xao động bất an, làm cho những người chung quanh mình cũng phiền não lo lắng thì nói ta sống mà không đáng sống."

Người sống không tu hành, không làm điều thiện, dù còn thở vẫn chỉ như một cái xác di động. Bởi vì họ chỉ biết sống cho cái tôi nhỏ bé, cho những ham muốn tầm thường, gây phiền não cho mình và cho người.

Sống mà như đã chết: bi kịch của kẻ không tu

Thầy Chân Quang đã đưa ra một định nghĩa rất thực tế: "Người sống vô nghĩa là lúc mình sống người ta không muốn gặp mặt mình. Lúc mình chết người ta nấu nồi chè ăn." Thật vậy, nhiều người khi còn sống chỉ mang lại phiền toái, nặng nề cho thế gian. Đến khi từ giã, người ta nhẹ nhõm như trút được gánh nặng. Đó chính là cuộc sống không có ý nghĩa.

Ngược lại, một người sống ý nghĩa là khi hiện diện, mọi người đều thấy vui, đều tìm đến, và khi ra đi, bao nhiêu tiếc thương, nhớ nhung dành cho họ. Sống như thế mới thật là sống.

Ta sống vì ai? Niềm vui của người quanh ta

Người biết tu hành là người mang lại niềm vui cho người khác. Điều này đòi hỏi hai phẩm chất: tình thương và sự nhẫn nhục. Có tình thương nhưng không nhẫn nhục thì tình thương dễ trở thành chiều chuộng. Có nhẫn nhục nhưng không tình thương thì chỉ là chịu đựng miễn cưỡng, không cảm hóa được ai. Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

"Một là người chung quanh ta an vui. Thứ hai là tâm linh của ta được thăng tiến. Đó là người sống biết tu hành và sống có ý nghĩa."

Muốn cho người chung quanh an vui, ta phải biết hy sinh cho cha mẹ, chung thủy với bạn đời, chăm sóc con cái, giúp đỡ bà con bạn bè, và luôn sống gương mẫu. Đó là điều không dễ, bởi ai cũng có thói quen, ham vui, thích hơn thua. Nhưng nếu ta biết nhường nhịn, nhẫn nại để thay đổi dần, ta sẽ cảm hóa được mọi người.

Tâm linh thăng tiến: hành trình nội tại

Ngoài việc đem vui cho người, ta còn phải làm cho tâm linh mình thăng tiến. Mỗi ngày, ta cần có chút thời gian lễ Phật, tọa thiền, kiểm soát tâm, loại trừ những điều xấu. Thầy Chân Quang gọi đó là cách để "cuộc sống ta đã đúng hướng và có ý nghĩa".

"Sống mà không biết tu hành là không biết làm những điều thiện thì giống như đã chết. Còn khi sống mà ai đến gần cũng được thương yêu, được lợi ích, thì đó là cuộc sống tràn đầy đạo lý và hạnh phúc."

Tâm linh thăng tiến không chỉ là ngồi thiền hay tụng kinh, mà là sống với giới hạnh, thiền định, trí tuệ, để dần đi đến vô ngã, giải thoát. Đó mới là hạnh phúc thật sự, không còn bị luân hồi kéo lên xuống trong mệt mỏi.

Hãy sống để khi ta hiện diện, mọi người thấy an vui; khi ta ra đi, mọi người còn nhớ thương. Hãy sống để mỗi ngày tâm hồn ta thêm sáng trong, thêm thanh tịnh. Đó là cách ta thực sự sống, và cũng là cách ta đem lại ý nghĩa cho cuộc đời này.