Nghiệp và Nguyện: Ai đang dẫn dắt cuộc đời bạn?

Có một câu hỏi mà ai trong chúng ta cũng từng ít nhất một lần tự hỏi: "Sống để làm gì?" Đó là câu hỏi mà một người từng gọi điện cho Thầy Thích Chân Quang trong lúc khổ đau. Và chính câu hỏi ấy đã trở thành nguồn cảm hứng cho bài giảng hôm nay, với đề tài: Nghiệp và Nguyện.

Chúng ta ai cũng tin vào luật nhân quả. Nhưng có bao giờ bạn tự hỏi: "Cái gì đã đưa tôi vào cuộc sống này?" Và "Từ đây về sau, tôi sẽ sống như thế nào?" Hai câu hỏi ấy dẫn ta đến hai sức mạnh vô hình đang chi phối cuộc đời: Nghiệp lực và Nguyện lực.

Nghiệp và Nguyện: Hai sức mạnh đối lập

Nói một cách đơn giản, nghiệp là sức mạnh từ quá khứ đẩy chúng ta đi. Còn nguyện là sự tự nguyện, là ý chí của chính mình để hướng cuộc đời theo một con đường mong muốn. Thầy Chân Quang giải thích:

Nghiệp tức là nói theo nhân quả là cái sức mạnh gì từ cái quá khứ thúc đẩy chúng ta, nó quy định ta, nó bắt buộc chúng ta phải đi trong cái hoàn cảnh, đi trong một cái kiếp sống như thế. Cho nên nói nghiệp là cái sức mạnh của quá khứ. Còn nguyện nghĩa là gì? Nghĩa là cái sự tự nguyện của chính mình để mình vấn thân vào nơi nào đó hay là tự nguyện làm một cái điều gì đó.

Khi mới nhìn, ta thấy nghiệp như sự bắt buộc, còn nguyện là tự do. Nhưng thực ra, trong cuộc sống, hai sức mạnh này lẫn lộn không tách rời. Có những lúc ta thấy mình tự do chọn nghề, chọn bạn đời… nhưng hóa ra lại bị đẩy bởi một hoàn cảnh mà ta không hề mong muốn.

Khi nào ta bị nghiệp chi phối?

Thầy Chân Quang đưa ra ví dụ rất đời thường: một người bị cha mẹ ép gả chồng mà mình không ưng, hay rơi vào cảnh thất nghiệp, nghèo khổ, tai nạn… Đó là những lúc ta không muốn nhưng vẫn phải nhận. Ngay cả giàu sang vinh hoa đôi khi cũng là nghiệp, khi nó đến bất ngờ, ta không tự ý tạo ra.

Có những lúc nào đó cái hoàn cảnh như nó đưa đẩy, nó dung rủi, mình không có tự chủ được và mình bị ví dụ bị thất nghiệp hoặc rơi vào hoàn cảnh nghèo khổ, gặp những tai nạn xui xẻo, cái cuộc đời mình lúc đó thật là chật vật, khốn đốn. Những cái đó là mình không muốn được. Mình không muốn, không ai muốn điều đó xảy ra với mình nhưng mà nó vẫn xảy ra.

Sức mạnh của nghiệp rất ghê gớm. Nó cuốn ta đi trong vòng luân hồi vô tận. Thầy dùng hình ảnh chiếc xe đạp xuống dốc mà thắng đã đứt:

Giống như là mình đi chiếc xe đạp xuống dốc mà thắng đã đứt vậy đó. Không có cưỡng lại nổi.

Nguyện lực giúp ta chuyển hóa nghiệp như thế nào?

Tuy nhiên, nếu chỉ có nghiệp, ta sẽ trôi lăn một cách vô định. May mắn thay, ta có nguyện. Nguyện là ý chí gieo nhân lành, là bánh lái để ta lách đi qua những bụi gai, sa mạc, hố sâu của cuộc đời. Thầy Chân Quang giải thích:

Nếu chúng ta có ý chí để gieo nhân lành, cái ý chí để gieo nhân lành gọi là cái gì? Nguyện. ... Thì cái luân hồi nó vẫn đẩy chúng ta đi tới không có dừng nhưng bắt đầu nó lệch hướng nó quẹo đi.

Khi ta quyết tâm tu tập, làm phước, tôn kính Phật, chúng ta không thể dừng lại sự lôi kéo của nghiệp, nhưng ta có thể chọn cho mình lối đi tốt đẹp hơn. Thay vì vào sa mạc, ta đi vào dòng suối mát; thay vì vào bụi gai, ta đi vào vườn trái cây.

Nghiệp và Nguyện trong đời sống thường nhật

Trong chuyện nghề nghiệp, có những người học nghề này nhưng làm nghề khác. Đó là vì nghiệp đưa đẩy. Nhưng khi ta có lòng thương người, muốn giúp đỡ, thì đó là nguyện. Nghiệp và nguyện trộn lẫn nhau tạo nên hoàn cảnh sống của mỗi người.

Đặc biệt, trong việc giàu nghèo, nếu sống chỉ theo nghiệp, người giàu sẽ kiêu căng, hưởng thụ, trở nên ác độc; còn người nghèo thì buồn khổ, bỏn xẻn, hẹp hòi. Thầy dạy:

Người đó cái nghiệp cho ổng giàu mà ổng không có đạo lý để sống, không có cái nguyện. Cho nên giàu rồi theo bản năng nó sinh ra kiêu căn và hưởng thụ. Kiêu căn luôn luôn nó tạo ra sự ác độc.

Ngược lại, người có lý tưởng sống, khi gặp giàu sang sẽ biết dùng tiền để làm phước, giúp đời. Họ ý thức rằng tất cả của cải đều là phước báu từ nhân quả. Tuy nhiên, không phải cứ bố thí là giàu. Điều quan trọng là biết quý trọng đồng tiền. Thầy khuyên:

Đừng hào tiện. Tại vì mình hào tiện thì rơi vào cái nghiệp bỏn xẻn sẽ nghèo. Đừng phun phí vì phun phí cũng là không biết quý trọng đồng tiền cũng sẽ nghèo. Nên ở đây là chúng ta sử dụng đồng tiền thật hợp lý. Mà cái gọi là thật hợp lý nghĩa là chúng ta rất quý trọng đồng tiền từng 100, 200, 500.000 và có khi phải dám sử dụng 50.000, tr.000, hai 300.000N gì đó.

Chúng ta quý điều gì thì sẽ được nhiều điều đó. Quý tình người thì có bạn bè, quý đồng tiền thì có tiền. Nhưng quý không phải là bủn xỉn, mà là biết sử dụng cho hợp lý, cho mình và cho người.

Câu chuyện về lòng yêu thương và trái tim

Trong bài giảng, Thầy kể một câu chuyện vừa đơn giản vừa sâu sắc về một cặp vợ chồng hiếm muộn đến xin thần linh cho con. Họ được hứa sẽ có con sau 6 tháng, nhưng khi quay lại, họ bị từ chối. Lý do là vì họ không có lòng yêu quý trẻ con. Khi trẻ hàng xóm vào vườn cam, vườn táo phá, họ cầm roi đuổi đánh. Thần linh phán rằng:

Nhà ngươi có trồng vườn cam, vườn táo. Người ta cho trẻ nó tới nó nghịch nó phá chơi với ngươi mà ngươi cầm roi, cầm gậy ngươi đánh ngươi đuổi nó. Như vậy ngươi đâu có lòng yêu quý con trẻ. Ngươi không xứng đáng để có con.

Câu chuyện là lời nhắc nhở rằng muốn nhận điều gì, ta phải có hạt giống của điều đó trong tâm. Muốn có con, phải yêu quý trẻ thơ. Muốn có tiền, phải biết quý trọng đồng tiền. Muốn có hạnh phúc, phải biết quý trọng hạnh phúc của người khác.

Kết: Sống bằng nguyện lực, không bằng nghiệp lực

Chúng ta sinh ra trong cuộc đời này là do nghiệp. Nhưng chúng ta có thể chọn hướng đi cho mình bằng nguyện. Nguyện lực không chỉ là ước muốn, mà là ý chí hành động. Hãy gieo nhân lành, tu tập, và nuôi dưỡng lòng từ bi. Khi đã có nguyện, ta sẽ không còn trôi lăn vô định, mà có thể biến cuộc đời thành một hành trình ý nghĩa.

Dù nghiệp lực có mạnh mẽ đến đâu, chỉ cần ta có một bánh lái vững vàng – đó là nguyện – ta sẽ luôn đi đúng hướng, dù gió có thổi mạnh. Hãy bắt đầu từ hôm nay, từ những suy nghĩ và hành động nhỏ nhất. Nam mô Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật.