Lạc quan và bi quan: Không phải do hoàn cảnh, mà do tâm hồn

Có bao giờ bạn tự hỏi: Vì sao cùng một người nhìn bạn cười, có người vui mừng nghĩ rằng họ có cảm tình với mình, có người lại lo lắng rằng họ sắp vay tiền? Vì sao cùng một tiếng gõ cửa, có người háo hức ra mở, có người lại run sợ? Đó chính là sự khác biệt giữa tâm lý lạc quan và bi quan. Bài giảng của TT. Thích Chân Quang hé mở cho chúng ta thấy rõ nguồn gốc sâu xa của hai trạng thái tâm lý này.

Hai cách nhìn cuộc đời

Lạc quan là nhìn cuộc đời với con mắt vui tươi, bi quan là nhìn với con mắt buồn bã. Thầy Chân Quang giải thích rõ ràng:

Lạc là vui tức là ta nhìn theo cái cách vui. Bi là buồn. Bi quan là ta nhìn theo cái cách buồn.

Người lạc quan thấy người khác cười thì nghĩ họ có cảm tình với mình, người bi quan thì nghĩ họ muốn vay tiền. Người lạc quan thấy ai gõ cửa thì mừng rỡ tưởng bạn đến thăm, người bi quan thì lo sợ người đó đến đòi nợ. Chỉ một sự việc, hai cái nhìn khác hẳn nhau, và cuộc sống cũng vì thế mà vui hay buồn.

Gốc rễ của bi quan

Thầy Chân Quang chỉ ra rằng bi quan không phải tự nhiên mà có. Nó xuất phát từ những lỗi lầm trong quá khứ, từ những hành động không hay của chính mình. Ví dụ, một người từng đi ăn trộm thì khi thấy công an bước vào quán cà phê, liền hoảng hồn định bỏ chạy. Hay một người phụ nữ từng phá thai, khi nghe ai chúc “xin con gái đầu lòng” lại tái mặt. Tội lỗi âm thầm trở thành ám ảnh, khiến ta luôn nhìn đời với con mắt lo sợ.

Nói một cách dễ hiểu, bi quan là hệ quả của những gì ta đã làm sai. Nó như một cái bóng đen lẩn khuất trong tâm trí, phủ lên mọi sự việc màu sắc u ám.

Hạnh phúc thật sự là làm điều đúng

Nhưng ngược lại, người không làm điều gì sai lại có sự tự tin lạ kỳ. Thầy dạy rằng trong kinh Phật, Đức Phật định nghĩa hạnh phúc không phải là giàu sang, danh vọng mà là không làm điều sai:

Thường thì ta cứ nghĩ là cái người hạnh phúc là cái người mà có nhiều tiền, nhiều may mắn, nhiều tài sản, được nhiều tiếng khen, được nhiều danh dự, được nhiều lợi dưỡng. Nhưng Đức Phật lại định nghĩa cái hạnh phúc. Cái sự hạnh phúc lại không phải mà hạnh phúc chính là không làm điều gì sai.

Thầy kể về một cô kế toán trưởng trong một vụ án kinh tế lớn. Cả ban lãnh đạo bị bắt, riêng cô được công an mời làm việc rất đàng hoàng bởi vì họ điều tra và thấy cô sống trong sạch, ăn chay trường, nuôi con ngoan. Cô không sợ hãi, vẫn vui vẻ làm việc vì “mình chẳng làm gì sai cả”. Chính sự trong sạch tạo nên sức mạnh tâm lý phi thường.

Chọn lạc quan để sống

Trong cuộc sống, nếu ta cứ lo sợ và suy diễn theo hướng xấu thì điều xấu chưa đến ta đã mệt mỏi rồi. Thầy khuyên:

Cuộc sống này chắc nó cũng có thể có những điều không tốt đẹp đâu. Nhưng mà thôi chừng nào nó tới rồi thì hãy biết, hãy tính. Còn hiện cái điều xấu chưa tới thì thôi ta cứ vui, cứ hy vọng mà mà sống.

Đó là tinh thần lạc quan, là thái độ sống tỉnh thức và tích cực. Người lạc quan dễ mở lòng, dễ chia sẻ và sống vui vẻ. Họ không còn căng thẳng bởi những lo toan vô hình.

Trung thành là hạnh phúc

Bài giảng còn mở rộng sang đức tính trung thành. Khi ta có một người để trung thành tuyệt đối, đó là niềm hạnh phúc lớn lao. Nhưng người bi quan thì cứ so đo, cân nhắc, không dám dấn thân, nên cả đời lơ lửng không gắn bó với ai. Thầy nói:

Anh cứ so đo, cứ tính khôn, tính thiệt rồi để rồi không chịu trung thành với ai hết thì cả đời anh cứ như vậy mà sống. Cứ lơ lửng lơ lửng mà sống. Không bao giờ anh có một cái sức mạnh của tinh thần từ cái sự trung thành mà chẳng bao giờ anh có được một cái hạnh phúc lớn lao từ cái đạo đức trung thành.

Điều Thầy dạy rất đơn giản: muốn có được tâm lý lạc quan, ta hãy sống thiện lành, giữ gìn giới luật, không làm điều gì sai. Khi tâm hồn trong sạch, ta sẽ tự tin và vui vẻ dù hoàn cảnh có biến động. Hãy bắt đầu từ hôm nay, bằng những hành động nhỏ, những suy nghĩ tích cực, để cuộc sống trở nên nhẹ nhàng hơn.