Kiên định hay lì lợm? Ranh giới mong manh dẫn tới hai số phận

Có bao giờ bạn tự hỏi: Vì sao có người bị gọi là “lì lợm ngang bướng”, trong khi người khác lại được khen là “kiên định lập trường”? Hai cái tính cách này nghe tưởng đối nghịch, nhưng nhiều khi nhìn vào lại giống hệt nhau. Điều gì tạo nên sự khác biệt? Trong một bài giảng tại Pháp Vân, TT. Thích Chân Quang đã chỉ ra chính xác ranh giới ấy – và cách để chúng ta lựa chọn con đường đúng đắn cho chính mình.

Hai cái tâm lý giống nhau đến khó ngờ

Thầy Thích Chân Quang mở đầu bằng một câu hỏi: “Ở đây ai thấy mình là lì lợm ngang bướng?” – và chỉ có bốn người giơ tay. Rồi thầy cười: “Còn bao nhiêu ngoan hết à.” Câu chuyện tưởng chừng vui, nhưng mở ra vấn đề sâu xa. Thầy quả quyết:

Thế nào là lì lợm ngang bướng và thế nào là kiên định lập trường? Hai cái này rất là giống nhau. Tức là cả hai đều giống nhau ở một điều là giữ chặt quan điểm của mình. Giữ chặt, giữ kỹ quan điểm của mình. Nhưng khi cái quan điểm lập trường của ta nó là thuộc về một điều có chính nghĩa, có đạo đức, có lẽ phải, thì ta được gọi là người kiên định lập trường. Còn khi mà cái quan điểm của ta là một quan điểm ích kỷ cá nhân sai quấy mà ta khăn khăn giữ cho bằng được thì ta được gọi là một người lì lợm ngang bướng.

Thật vậy, cùng một hành vi “giữ chặt quan điểm”, nhưng nếu đứng về phía chính nghĩa, đạo đức, ta trở thành người kiên định. Nếu vì ích kỷ, sai quấy, ta lại trở thành kẻ ngang bướng. Khác biệt không nằm ở việc giữ quan điểm hay không, mà ở nội dung và mục đích của sự kiên trì ấy.

Đi đúng đường – phúc báo bền vững; đi sai đường – khổ đau triền miên

Thầy đưa ra ví dụ về người chiến sĩ ra trận để bảo vệ đất nước. Họ phải đối mặt với vô vàn khó khăn, tuyệt vọng, nguy hiểm, thậm chí hi sinh. Nhưng vì lý tưởng cao đẹp – yêu quê hương, yêu đồng bào – họ vẫn kiên trì giữ vững lập trường. Chính sự chịu đựng đó tạo thành “vốn quý” cho họ. Thầy nói:

Một người kiên định lập trường với cái lẽ phải, với đạo lý, với lý tưởng mà kiên định lập trường, dù có bao nhiêu sóng gió, khó khăn vất vả, hao tốn cũng không thay đổi thì sau này cái quả phúc của người đó là cực kỳ bền bỉ lâu dài.

Trong khi đó, người lì lợm ngang bướng chỉ biết chấp ý mình, bất chấp nỗi đau của người khác. Thầy kể về một ông chủ bắt công nhân làm việc kiệt sức, thậm chí quy định “đi vệ sinh một buổi sáng được bốn phút rưỡi, nhiều hơn là đuổi việc liền”. Những người như thế, trước sau gì cũng chịu quả báo khổ đau vì sự bướng bỉnh của mình.

Gốc rễ của sức mạnh tinh thần nằm ở sự chịu đựng

Thầy khám phá ra điều thú vị: Cả người kiên định lẫn kẻ ngang bướng đều có nền tảng từ sức mạnh tinh thần, mà sức mạnh đó sinh ra từ những lần chịu cực khổ trong quá khứ. Người nông dân gặt lúa giữa trưa nắng, người dân chài dầm mưa dãi nắng, người học sinh miền quê vượt khó – tất cả đều tích lũy ý chí và sự bền bỉ.

Nên ai mà đã từng lao động vất vả tay chân vậy mà ta dễ có cái sức mạnh tinh thần hơn. Nên bây giờ cứ kiểm lại rất nhiều những em học sinh mà thủ khoa thường là miền quê. Thường là miền quê là vì lý do đó kiên trì lắm. Cái sức mạnh tinh thần nó có rất là cao.

Chính vì vậy, các bậc cha mẹ – dù giàu có – cũng nên tìm cách để con trẻ trải qua khó khăn, chịu đựng, vì đó là hành trang quý giá cho sau này. Thầy nhấn mạnh: “Bố mẹ thương con nhớ vị, dù mình giàu cũng phải tìm cách làm cho con mình cực khổ để cho nó nên người.”

Sự rẽ hướng quyết định từ giáo dục và môi trường

Khi đã có sức mạnh tinh thần, con người như đứng trước ngã ba đường. Một nhánh đi lên, một nhánh đi xuống. Thầy dẫn ra tác động của sách vở, bài học đạo đức thời thơ ấu:

Từ hồi lớp 1, ta học được một cái sách giáo khoa, trong những bài tập đọc của sách giáo khoa đó đã gợi ý cho chúng ta những cái đạo đức cao đẹp. Nói về cái lòng hiếu kính đối với cha mẹ, lòng tôn trọng với thầy cô, sự tử tế với bạn bè, đối với tình yêu quê hương đất nước… Mặc dù nó là những chuyện thần thoại nhưng mà nó làm gieo vào lòng chúng ta một cái điều là trong cái cuộc đời này có cái thiện ác báo ứng.

Những giá trị tốt đẹp ấy, khi được nuôi dưỡng, sẽ giúp con người rẽ nhánh đi theo hướng kiên định với điều thiện. Ngược lại, nếu sống buông thả, ích kỷ, chỉ biết cái tôi của mình, ta dễ trượt dài vào con đường ngang bướng.

Con đường rèn luyện: Từ nhặt rác đến cứu người

Thầy chia sẻ câu chuyện các bạn trẻ tham gia phong trào nhặt rác trên đường phố. Lúc đầu ai cũng mặc cảm, xấu hổ. Nhưng khi hiểu rằng “việc nhặt rác là một việc giáo dục ý thức cho bao nhiêu con người trên đường phố”, họ bắt đầu làm với niềm tự hào: phải mặc đẹp, cười tươi, điệu bộ trang trọng như đang biểu diễn. Nhờ đó, họ rèn được sự kiên định, vượt qua sự ngại ngùng và mệt mỏi.

Cũng trong những mùa bão lũ, thanh niên Pháp Vân mang áo phao, xuồng cứu trợ đến những vùng ngập nước, bà lão đưa nồi cơm cháy không và nói “bà không còn gì ăn hết trơn”. Họ chịu phơi nắng, chịu gian khổ, thậm chí không kịp mặc áo phao. Tất cả là để giữ vững lý tưởng cứu người. Thầy gắn kết:

Thì cái việc mà trong bão, trong lũ ta chịu cực chịu khó đi như vậy, nó hình thành trong ta một cái sức mạnh tinh thần nữa mà cái sức mạnh tinh thần này là kiên định lập trường trong những điều tốt đẹp.

Cuối cùng, thầy nhắc nhở mỗi người hãy tự soi lại mình. Nếu nhận ra mình có xu hướng ngang bướng, hãy sửa đổi bắt đầu từ hôm nay. Nếu còn do dự, hãy chọn con đường của chính nghĩa, của đạo đức, của lòng vị tha – dù chông gai, vẫn là con đường dẫn đến an vui bền vững.

Kiên định lập trường không phải là bướng bỉnh với khuyết điểm, mà là giữ vững lý tưởng cao đẹp bằng hành động thiết thực. Một người nghèo vẫn cố gắng làm phước, một người trẻ vẫn chọn nhặt rác để bảo vệ môi trường, một người lính vẫn hi sinh vì tổ quốc – tất cả đều là những đóa hoa của lòng kiên định. Hãy để mỗi ngày trôi qua là một lần ta chọn đứng về phía lẽ phải, để cuộc đời trở nên rực rỡ trong từng hơi thở.