Khi thấy người khác phạm lỗi, bạn đang mang tâm gì?

Hôm nọ, tôi chứng kiến một chú sa di trong lúc nhận đồ cúng dường, vạch tìm phần tốt nhất cho mình. Thầy giáo thọ chỉ khẽ nói: "Mình được một cái tốt, nghĩa là một người huynh đệ nào đó sẽ không được cái tốt. Mình nhận một cái xấu, nghĩa là một người huynh đệ nào đó sẽ không bị một cái xấu." Chú tỉnh ngộ ngay. Một câu nói nhẹ nhàng nhưng chạm đến tận gốc của tham. Chúng ta thường thấy lỗi của người khác rất dễ, nhưng thái độ chúng ta đối diện với lỗi ấy mới là điều quyết định.

Cuộc sống đầy rẫy lỗi lầm

Trên đời này, có ai từ nhỏ đến lớn không hề lỗi lầm? Chính mình đã từng sai, và những người xung quanh cũng vậy. Đó là một sự thật chúng ta cần đối diện. Sống là một quá trình sửa lỗi từng bước một. Đức Phật dạy chúng ta vượt qua lỗi lầm để dần bước vào hàng ngũ thánh hiền. Thầy Chân Quang nhắc rằng:

Nếu chúng ta cũng như huynh đệ chúng ta mà không khắc phục được lỗi lầm, hay lỗi lầm khắc phục với cái tốc độ quá chậm, có nghĩa là Phật pháp đang suy tàn.

Vì vậy, việc sửa lỗi không chỉ là chuyện cá nhân. Nó ảnh hưởng đến toàn bộ Phật pháp và thế gian.

Ba thái độ khi thấy lỗi người khác

Khi thấy người khác phạm lỗi, chúng ta có thể chọn một trong ba cách:

• Chỉ trích: Công kích, rêu rao lỗi của người đó.
• Bỏ mặc: Không quan tâm, không giúp đỡ.
• Thương yêu giúp đỡ: Khuyên can, giải bày để người đó sửa lỗi.

Ba thái độ này xuất phát từ tâm trạng bên trong rất khác nhau.

Chỉ trích: Tâm lý hơn thua bí mật

Chỉ trích là công kích, gay gắt, rêu rao lỗi người đó ra cho mọi người biết. Vì sao con người hay chỉ trích? Vì một tâm lý rất bí mật: mình luôn muốn hơn người khác. Thay vì cố gắng hơn người khác bằng công lao tu tập, mình chờ người khác phạm lỗi để mình hơn. Khi người ta phạm lỗi mà mình không phạm, mình thấy mình giỏi hơn. Đó là cái tôi kiêu mạn.

Thầy Chân Quang nói:

Mình luôn luôn muốn hơn người khác. Đó là cái tâm lý bí mật.

Người tu mà chỉ trích người khác thì tâm từ bi rất ít, chấp ngã nặng. Đáng lẽ mình ráng tụng kinh, ngồi thiền, làm công quả để hơn người khác, nhưng mình lại đi rình rập chờ người ta sảy chân. Cái này rất nguy hiểm, vì nó làm tổn thương người khác, làm người ngoài mất niềm tin, và chính mình bị cái tâm kiêu mạn chi phối.

Bỏ mặc: Tội lỗi của sự vô tâm

Một thái độ khác là bỏ mặc. Khi thấy huynh đệ mình phạm lỗi, mình không công kích, nhưng cũng không giúp. Nói theo kiểu "mặc kệ nó, không liên quan đến mình". Thầy Chân Quang cảnh báo rằng bỏ mặc là để mầm mống lỗi lầm phát triển. Một lỗi nhỏ như không xin phép khi ra khỏi cổng chùa, nếu không được uốn nắn, sẽ thành thói quen qua mặt người lớn, coi thường kỷ cương, rồi phá đạo.

Có câu chuyện về tên cướp giết người mà bà mẹ khen ngợi khi anh ta lấy trộm cái quẹt từ hàng xóm. Từ một lỗi nhỏ được dung túng, anh ta thành tội phạm. Bỏ mặc là vô tình nuôi dưỡng cái ác.

Thương yêu: Con đường của người tu

Thái độ đúng đắn nhất là thương yêu và giúp đỡ. Khi thấy huynh đệ mình lỗi, mình xót xa vì biết quả báo người đó sẽ chịu. Mình không đem lỗi đó rêu rao cho mọi người biết, vì sợ tổn thương danh dự người ta. Mình tìm cách khuyên can, giải bày trong tình thương. Thầy Chân Quang nói:

Trong ba cái này chúng ta tuyệt đối tránh cái việc chỉ trích mà cũng tránh luôn cái bỏ mặt. Chỉ nên tìm cách là làm cái điều giữa giúp cho nhau vượt qua lỗi lầm trong tình thương yêu.

Điều này rất khó, vì đòi hỏi từ bi và trí tuệ. Nhưng đó là con đường của người tu. Khi mình nhìn thấy lỗi của người khác, hãy tự hỏi: Tâm mình đang ở đâu? Nếu mình thấy vui khi người ta phạm lỗi, hãy biết mình đang có tâm ích kỷ. Nếu mình thấy bỏ mặc được, hãy biết mình đang thiếu trách nhiệm. Chỉ khi mình muốn giúp người ta sửa lỗi mà không gây tổn thương, mới là đúng.

Ước mơ lớn và bước đi nhỏ

Chúng ta đi tu vì có những ước mơ, những lý tưởng. Muốn cho tất cả nhân loại thương yêu nhau, muốn Phật pháp lan tỏa khắp nơi. Thầy Chân Quang nói:

Mơ ước không tốn tiền, mình mơ ước mười thì mình chỉ làm được một.

Ý thầy là, hãy mơ ước thật lớn, nhưng hãy bắt đầu từ những bước nhỏ. Sửa lỗi của mình, giúp huynh đệ sửa lỗi, sống đạo đức một cách cụ thể. Đừng xem nhẹ những lỗi nhỏ. Một chút ích kỷ, một chút không vâng lời, có thể là khởi đầu của sự đổ vỡ lớn. Hãy tỉnh thức trong từng suy nghĩ, từng hành động.

Hãy nhìn lỗi người khác với tâm từ bi, như nhìn chính mình. Ai cũng đang trên đường tu, cũng còn nhiều lỗi lầm. Chỉ cần ta giúp nhau sửa lỗi bằng tình thương, không chỉ trích, không bỏ mặc, thì đạo Phật sẽ hưng thịnh, và thế gian sẽ trở nên đẹp hơn. Mỗi bước nhỏ của ta hôm nay, dù là quét sân, dọn củi, hay nhường nhịn huynh đệ, đều là một bước đi trên con đường giác ngộ. Đừng xem thường. Hãy bắt đầu từ chính tâm mình.