Kẻ Thù Đáng Sợ Nhất: Khi Chính Ta Là Trở Ngại Trên Đường Đạo

Kẻ thù nào đáng sợ nhất với bạn? Một kẻ địch mạnh mẽ ngoài kia hay chính những suy nghĩ, tham lam, sợ hãi, cố chấp nằm ngay trong tâm hồn mình? Trong bài pháp thứ 25 nơi Kinh Pháp Cú, Thầy Thích Chân Quang kể câu chuyện về một người cùi nghèo hèn chứng được sơ quả Tu-đà-hoàn, để rồi vượt qua một lời thử thách mà ít ai có thể vượt qua. Câu chuyện ấy mở ra cho ta thấy rõ: kẻ thù đáng sợ nhất chính là ta vậy.

Kẻ Thù Đáng Sợ Nhất Là Chính Ta

Người cùi trong tích xưa vì sợ người ta xa lánh nên chỉ đứng ngoài nghe Phật giảng. Nhưng chính nhờ lòng kính tin, ông chứng được sơ quả. Điều kỳ diệu thay! Một người bệnh tật, bị xã hội khinh bỉ lại có được niềm tin sâu sắc nơi Tam Bảo. Thế rồi, khi gặp Thiên Chúa Đế Thích hiện ra giữa hư không, hứa ban mọi thứ để dụ dỗ ông đừng đến gặp Phật, ông đã quả quyết:

“Ngươi là kẻ vô trí! Ta tuy là một người nghèo hèn bệnh hoạn nhưng ta theo Phật, ta có đủ bảy kho báu giàu có: niềm tin nơi Phật, tinh tấn với giáo pháp, trí tuệ biết hổ thẹn với điều tội lỗi, giữ thánh giới, học hiểu giáo pháp, buông xả cố chấp, đạt thiền định và trí tuệ. Bảy kho báu này học được từ nơi Phật là vô giá, không gì so sánh được. Ngươi hãy đi khỏi khuất mắt ta!”

Người cùi ấy đã đánh mặt lại vì sao? Vì ông đã chứng quả. Kẻ thù trong ông – sự ham muốn tài sản, vinh quang, sợ hãi – đã bị đánh bại. Kẻ thù đáng sợ nhất không nằm ở bên ngoài, mà chính là những thôi thúc bên trong khiến ta lung lay bước theo hứa hẹn, từ bỏ chân lý.

Thử Thách Từ Những Cám Dỗ

Trong cuộc sống, ta thường bị cám dỗ bởi những lời mời gọi nghe có vẻ hay: nhân điện chữa bệnh, thầy này giúp ta làm ăn. Nghe giáo lý cao siêu một hồi, nhưng khi có người hứa cho tiền, cho chữa bệnh, cho công ăn việc làm, ta lại lung lay. Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

“Cái giáo lý mà ta coi là chân lý bỗng nhiên bị thấp hơn những quyền lợi, những lợi ích nhỏ nhỏ trong cuộc đời. Cái giáo lý cao cả của sự giải thoát ta không cảm nhận nổi, không thấy nó cao siêu nữa.”

Đó chính là lúc kẻ thù của ta chiến thắng. Nếu ta vẫn còn bị cám dỗ dù chỉ một chút, có nghĩa là ta chưa thật sự vững tin nơi Tam Bảo. Hoặc khi bị đe dọa: “Bỏ đạo Phật không, không thì chết?” – ta có cố giữ được niềm tin? Thử thách chính là nơi bộc lộ bản lĩnh của một người tu sơ quả hay một người còn mê muội.

Niềm Tin Trí Tuệ Của Người Đệ Tử Phật

Có một điểm rất thú vị: đức tin trong đạo Phật khác với các đạo khác. Đạo khác đòi ta tin tuyệt đối mà không được suy nghĩ. Còn Phật dạy ta phải phản biện, phải thực hành, phải trải nghiệm rồi mới tin.

“Trong đạo Phật, cái gọi là tin tức là chấp nhận phải đi qua trí tuệ. Ta phải nghe giáo pháp, thực hành, thấy lợi ích, suy luận, trải nghiệm tới lui rồi mới chấp nhận. Cái tin đó đã đi qua trí tuệ và rất vững chắc.”

Vì vậy, người đệ tử Phật khi theo đạo có gương mặt tỉnh táo, sáng láng. Họ không mù quáng, không cuồng tín đến mức giết người nhân danh tôn giáo. Nhưng để đạt được niềm tin trí tuệ đó, ta phải mỗi ngày quỳ trước Phật, phát nguyện, gieo nhân chứng quả. Khi nhân đầy đủ, quả Tu-đà-hoàn sẽ tự mở ra.

Vượt Qua Bệnh Cố Chấp: Nguyên Tắc và Lý Tưởng

Người chứng sơ quả còn có đặc điểm: không còn cố chấp. Họ biết phân biệt giữa nguyên tắc và lý tưởng. Nguyên tắc chỉ là phương tiện, còn lý tưởng mới là đích. Thầy Chân Quang dùng ví dụ: một người chiến sĩ đánh dân vì dân cản trở - theo nguyên tắc thì đúng, nhưng vì sao sai? Vì lý tưởng là bảo vệ dân, đánh dân thì mất lý tưởng.

“Nguyên tắc để chúng ta làm việc cho tốt, để thương nhau hơn, chứ không phải nguyên tắc rồi làm cho người ta ghét nhau hơn.”

Trong chùa, đôi khi ta quá chấp nhất về nội quy mà quên mất lòng từ bi. Khi người đến chùa ăn nhầm chỗ, ta la mắng họ – vậy là vì nguyên tắc mà mất đi lý tưởng từ bi. Chúng ta hãy luôn nhớ: lý tưởng của đạo Phật là từ bi, trí tuệ, cứu độ chúng sinh. Nguyên tắc chỉ để phục vụ lý tưởng đó.

Lòng Trung Thành Và Tôn Kính Phật

Đạo đức căn bản nhất là tôn kính Phật. Nếu không kính Phật, ta không kính cha mẹ, thầy cô, không kính những bậc đáng kính. Từ lòng tôn kính đó mới có trung thành. Trong cuộc đời đầy phản bội này, giữ được lòng trung thành nơi đạo pháp, thầy tổ là một đạo đức cao quý. Thầy còn kể về lời khuyên dành cho một đứa bé đi du học:

“Người ta có thể dạy con nhiều điều mà trong nước không có, nhưng chắc chắn người ta sẽ không dạy con yêu đất nước của con. Nếu con không tự giữ lấy, con sẽ trở thành người khác.”

Chúng ta hãy nhắc con em mình điều này khi chúng lên đường. Càng xa quê, càng yêu quê hương, yêu giữ văn hóa truyền thống. Đó cũng là lòng trung thành trên một bình diện lớn.

Kết: Hãy Nhìn Lại Lòng Mình

Mỗi sớm thức dậy, hãy tự hỏi: “Có ai đó đến hứa hẹn cho ta quyền lợi, danh vọng, hay thậm chí đe dọa ta, ta có lung lay không?” Nếu còn lung lay, ta chưa phải là người chứng quả. Nhưng mỗi ngày quỳ trước Phật, phát nguyện một lần, lòng tin sẽ dần trong sáng. Rồi một ngày, ta sẽ thấy kẻ thù đáng sợ nhất ấy bị đánh bại, và tâm hồn ta rộng mở, nhẹ nhàng, bình an.