Hiểu Tâm Của Thánh: Đừng Đo Lòng Bậc Thánh Bằng Tờ Trăm Ngàn

Chuyện kể rằng, tại một bến xe, có chàng trai lúng túng vì thiếu 20.000 đồng để mua vé về quê. Một người xa lạ bỗng đưa thêm 100.000 đồng, nói nhẹ: “Tôi biếu anh, mua bánh mì ăn dọc đường.” Chàng trai cảm kích chỉ biết nhìn người ấy như một ân nhân bình thường. Mãi sau này, anh mới biết người ấy là một siêu đại gia, trong nhà có cả tấn vàng. Nhưng điều anh không bao giờ có thể thấy là cả một thế giới trí tuệ và từ bi khổng lồ trong tâm người ấy.

Ngày Tết cũng vậy. Khi ta hỏi nhau “mùng một Tết đi đâu?”, câu trả lời tiết lộ điều ta quý giá nhất trong cuộc đời. Có người đi đánh bài, có người đi xin chữ, có người viếng nghĩa trang liệt sĩ, có người tìm về chùa. Mỗi lựa chọn ấy là một bài học về nhân quả. Thầy Thích Chân Quang dạy rằng:

“Cứ nhìn cái người đầu năm họ đi đâu họ làm gì ta hiểu nhân quả họ ra sao.”

Tết và thời gian – Những điều ta chưa hiểu

Thầy Chân Quang mở đầu bằng câu chuyện tết âm lịch và tết tây. Tết âm lịch rơi đúng vào mùa xuân, còn tết tây vẫn là mùa đông. Ta ăn tết âm lịch là bắt đầu bước vào mùa xuân của trời đất. Nhưng tết tây lại được chọn bởi một quyền lực áp đặt của một ông vua muốn mình được nhớ đến. Đó là một sự thật lịch sử. Nhưng tại sao ta phải bận tâm? Vì nó cho thấy con người luôn tìm cách áp đặt cái “đầu năm” lên thời gian, mà thời gian thật sự là gì thì khoa học vẫn chưa trả lời được.

“Thời gian là cái gì, ngày tháng là cái gì, không ai nắm được,” thầy nói. Khoa học biết nó có nhưng không biết nó là gì. Tương tự, tâm của bậc thánh cũng vậy. Ta biết các ngài có tâm từ bi, trí tuệ, nhưng ta không thể đo lường hết được. Nếu ta chỉ nhìn thấy một hành động nhỏ như cứu một con chó bị thương, ta mới khen ngợi một chút. Nhưng “trong tâm của hòa thượng đó là một núi châu báo của trí tuệ và từ bi.”

Đừng đo lòng bậc thánh bằng tờ trăm ngàn

Thầy kể rằng, khi ta gặp người cho ta 100.000 đồng, ta chỉ nghĩ họ tốt bụng. Nhưng nếu ta biết trong nhà họ có cả tấn vàng, lòng kính trọng của ta sẽ tăng lên gấp bội. Tâm của bậc thánh cũng vậy. Ta thấy một hành động nhỏ của ngài, nhưng ta không thấy được kho tàng trí tuệ và đạo đức vô lượng bên trong.

“Cái nhân quả là ta kính trọng được bậc thánh bao nhiêu thì cái phước ta nó trùng trùng điệp điệp lên cái bấy nhiêu.”

Vì vậy, muốn có phước lớn, ta phải cố gắng hiểu sâu hơn về tâm của thánh. Càng hiểu, ta càng kính trọng; càng kính trọng, ta càng được phước.

Tâm từ bi – Yêu thương không phân biệt

Phẩm chất đầu tiên của bậc thánh là từ bi. Từ bi không chỉ là yêu thương người tốt, loài xinh đẹp, mà là yêu thương tất cả.

“Từ bi là gì? Yêu thương tất cả. Tất cả chúng sinh, tất cả các loài. Chúng sinh là những người rất có phước và những người rất có tội. Là những loài rất cao cấp và những loài cực kỳ thấp hèn.”

Ta có thể thương một con chó xinh xắn, nhưng nếu ta biết kiếp trước nó là kẻ giết người, ta có thể kinh tởm. Nhưng bậc thánh thì thương hết. Ngày Tết, khi ta vui chơi, ta cũng nên nhớ đến những chúng sinh đang đau khổ, từ những con côn trùng nhỏ bé đến những người trong địa ngục. Chỉ cần suy nghĩ về sự quảng đại vô biên này, ta đã thấy các ngài vĩ đại.

Tâm tự tại – Bất động trước khen chê

Phẩm chất thứ hai là tự tại. Tự tại là tâm không bị lay động bởi khen hay chê, thuận hay nghịch. Thầy kể lại câu chuyện Đức Phật bị người dân thành Kosambi chửi mắng. Ngài không giận, không tránh, mà đi vào đúng chỗ có người chửi, lặng lẽ lắng nghe để “nghe cho hết”. Ngài bình thản, tha thứ. Còn chúng ta, chỉ một câu nói xúc phạm trên bến xe cũng đủ để ta bỏ chùa, không bao giờ quay lại.

“Ngài cứ đi vào chỗ chửi. Chỗ nào mà chửi ngài, ngài đi vào đúng cái chỗ đó để lặng lẽ giống như ngài lặng lẽ nghe cho hết vậy đó.”

Khi ta so sánh cái tự ái nhỏ nhen của ta với sự bao dung như hư không của bậc thánh, ta mới thấy khoảng cách lớn lao. Hiểu rõ điều này, ta kính trọng các ngài, và ta cũng thông cảm cho những người còn phiền não.

Tâm không tham danh lợi và khiêm hạ

Hai phẩm chất khác của thánh là không tham danh lợi và khiêm hạ. Người xuất gia thường nói xuất gia để tìm cầu giải thoát, nhưng nếu tu lâu mà bị vướng mắc vào chức vụ, trụ trì, thì mục tiêu giải thoát đã mất. Bậc thánh không cần danh lợi, nếu có chỉ là phương tiện để phụng sự.

“Không có mục tiêu danh lợi, không cần danh lợi, không tham danh lợi. Nếu lỡ danh lợi tìm đến mình thì cũng chỉ xem nó là một cái phương tiện.”

Về khiêm hạ, thầy nhấn mạnh: dù một người có địa vị cao hơn, công phu tu tập hơn người khác, thì trên đạo đức khiêm hạ, họ vẫn phải tôn trọng mọi người và không thấy mình hơn ai. Đây là một nghịch lý mà chỉ bậc thánh mới làm được.

Lời kết: Hãy mở lòng để hiểu và kính trọng

Ngày Tết, hãy nhìn lại những gì ta quý giá nhất. Nếu ta thấy điều quý giá là danh lợi, là cờ bạc, là vật chất, ta sẽ biết tâm ta đang ở đâu. Nếu ta thấy điều quý giá là chùa chiền, là Phật pháp, là lòng hiếu, ta đang bước trên con đường của thánh. Hãy cố gắng hiểu thêm về tâm của thánh, để lòng ta được nuôi dưỡng bởi sự tôn kính, để phước báu trùng trùng như mưa xuân rơi trên miền đất tốt.

Hiểu được một chút, ta đã được lành nhiều. Hãy bắt đầu từ hôm nay, bằng một ngọn nến thắp trước ánh Phật, bằng một câu niệm Phật, bằng một hành động từ bi. Đó là Tết thật sự của lòng ta.