Gián Tiếp Kiểm Soát Tâm: Bí Quyết Thiền Định Của Đức Phật

Bạn có bao giờ ngồi thiền mà cảm thấy tâm chạy như ngựa hoang? Càng cố kềm chế, càng rối loạn? Nhiều người nghe nói tu thiền liền lo sợ: Tụi con tu mà không thầy dẫn dắt, sợ sai lầm, tu thành điên mất! Nhưng bạn có biết, Đức Phật đã dạy một con đường thiền cực kỳ khoa học, không cần đối đầu với vọng tưởng, mà chỉ cần khéo léo điều chỉnh gián tiếp?

Vì sao chúng ta sợ tu thiền?

Thời Đức Phật, người tu chứng rất nhiều. Nhưng cách Phật đã xa, cái người tu chứng thật là hiếm hoi. Bây giờ nghe nói tới tu thiền ai cũng ngại. Nói mình tu mà không có thầy dẫn dắt sợ sai lầm. Sai rồi tu thành ra điên. Nhưng nếu không tu thiền, chúng ta không dựng lại cái chánh pháp của Đức Phật từ thuở ban đầu. Phật pháp trải qua ba thời kỳ: chánh pháp, tượng pháp, mạt pháp. Mạt pháp là thời của mình á, vì cách Phật quá xa, ta tu không còn giống lời Phật dạy nên không có kết quả.

Nếu mình là con của Phật mà không trung thành với lời dạy của Phật, không tôn kính Đức Phật để vâng lời Ngài thì mình là cái thứ gì? Là cái thứ bất hiếu vậy.

Thực tế, nhiều người đi chùa chỉ còn trông cậy vào dịch vụ cúng bái, không tìm được sự an lạc đích thực. Vậy con đường nào để tâm hồn con người hiện đại nương tựa?

Khoa học tiến, chùa có bị bỏ lại đằng sau?

Khoa học kỹ thuật càng lúc càng tiến, kéo tâm hồn mọi người đi theo. Trong khi chùa đứng yên, đứng yên rồi đứng lại, thế giới họ bước tới chùa đứng yên. Tức là chùa bị bỏ lại đằng sau không theo kịp với thế giới, không theo kịp xã hội, không theo kịp cuộc đời và bị người ta bỏ mất. Nhìn tất cả các chùa đều vắng bớt Phật tử tới chùa. Lý do là gì? Lý do là chùa không đi theo kịp với cuộc đời và bị cuộc đời bỏ lại đằng sau.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc có nói: Đừng để có một người nào bị bỏ lại đằng sau. Còn nói trong đạo thì chùa nếu không khéo ta bị bỏ lại đằng sau. Ta không theo kịp cái cuộc đời này. Khoa học tiếng như vũ bão mà ta ngủ quên trong lời kinh tiếng kệ. Thế giới bây giờ họ không hiểu kinh kệ nữa, lớp trẻ không hiểu nữa.

Chỉ có chánh pháp thời Đức Phật mới đủ cái sức mạnh tâm linh mà thắng cái sự tiến bộ của khoa học. Nhớ cái điều đó.

Con đường vòng điều chỉnh tâm gián tiếp

Ai cũng biết thiền là định tâm, làm sao cho lắng bớt suy nghĩ vọng tưởng. Nhưng vọng tưởng là cái gì ta không bao giờ làm chủ được, không điều chỉnh được, không thò tay vào can thiệp được. Càng cố thò vào điều chỉnh cái suy nghĩ của mình thì chỉ làm mình mau điên mà thôi.

Đức Phật dạy cái con đường điều chỉnh tâm gián tiếp. Không bao giờ điều chỉnh tâm trực tiếp. Điều chỉnh tâm gián tiếp là sao? Là rất đúng với kinh nghiệm của ông bà mình ngày xưa: đi vòng một khắc mà đi tắt một ngày. Thấy cái cù lao trước mặt, nhắm thẳng đi thì giữa dòng sông chết ngắt, nhưng đi vòng tìm chiếc xuồng đưa qua lại tới nơi an toàn.

Đức Phật không bao giờ nói tới cái chuyện mà làm cho hết vọng tưởng. Nhưng những cái gì mà ngài dạy ta dụng công chẳng nói gì tới vọng tưởng nhưng sẽ làm cho vọng tưởng yên lắng. Đó là cái con đường đi vòng của Đức Phật.

Nguyên tắc 1: Điều chỉnh hơi thở

Khi ta giận hơi thở dồn dập, tâm động thì hơi thở rối loạn. Đó là định lý thuận. Bây giờ định lý đảo: nếu hơi thở êm thì tâm êm lại. Ta điều chỉnh từ hơi thở để tác động ngược lại tâm. Hít vào ít, thở ra dài. Hít vào ít tượng trưng cho mình ít tham lam, thở ra dài tượng trưng cho sự buông xả. Bí quyết nằm ở chỗ đó.

Thở vào ta biết ta đang thở vào. Thở ra ta biết ta đang thở ra. Và ta thở một cách êm ái, nhẹ nhàng, tự nhiên. Không dằn ép, không cố gắng. Chỉ vậy thôi, không nói gì tới vọng tưởng cả.

Thử ngồi xuống, hít vào nhẹ nhàng, thở ra dài hơn. Bạn sẽ thấy tâm lắng dần, không cần dùng sức. Đó là khoa học mà cả thế giới ai cũng biết, chỉ có người ở trong chùa không biết!

Nguyên tắc 2: Thân yên thì tâm yên

Khi giận dữ thân thể vung tay vung chân, mặt mày trợn lên. Tâm động thì thân động. Ngược lại, nếu thân yên thì tâm yên. Cho nên ngồi thiền phải giữ thân ngồi bất động, buông lỏng tất cả các cơ. Nhưng phải giữ cho thật vững vàng.

Tại sao phải ngồi kiết già? Vì cả cái vũ trụ này, giống loài thông minh nhất đều mang hình dáng con người đi bằng hai chân. Chỉ có thế ngồi kiết già mới tạo ra tư thế lý tưởng: hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân và bụng dưới tụ lại một chỗ, khiến não bộ ổn định, tâm tự nhiên an trú.

Khi mà hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân kéo về gần dưới bụng mà tâm ta tự nhiên nó sẽ an trú nhiều ở đó.

Nguyên tắc 3: An trú toàn thân

Khi ta suy nghĩ chuyện sao Hỏa, tâm ta đang ở sao Hỏa. Nghĩ tới cô hàng xóm, tâm đã chạy qua hàng xóm. Tâm ta chu du khắp thế giới. Bây giờ ngược lại, nếu tâm quay về an trú nơi thân không chạy đâu nữa, tâm trở nên yên tĩnh liền. Ta biết rõ toàn thân, cảm giác sát da thịt mình, không cho tâm phóng ra bên ngoài.

Ba nguyên tắc này tuyệt đối không trực tiếp đi vào tâm. Vì nếu trực tiếp đi vào tâm ta sẽ bị rối loạn thần kinh não liền. Đức Phật dạy chúng ta cái con đường điều chỉnh gián tiếp, không động tới tâm nhưng sẽ làm cho tâm yên lắng.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay

Tu thiền không phải là ép tâm mình vào khuôn, mà là khéo léo điều chỉnh những gì mình đang nắm giữ: hơi thở, thân thể, cảm giác. Hãy thử dành 10 phút mỗi sáng ngồi kiết già, hít vào ít, thở ra dài, buông lỏng thân thể và an trú lại nơi thân. Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy tâm mình dịu mát, thanh thản, như được trẻ ra. Đó chính là món quà bình an mà Đức Phật để lại cho mỗi chúng ta.