Đi Ngược Dòng Đời: Vì Sao Con Đường Khó Lại Là Con Đường Hạnh Phúc?

Hãy tưởng tượng bạn đang đi trên đường sớm mai vắng vẻ, và bỗng thấy một xấp tiền dày cộm trước mặt. Bản năng đầu tiên của bạn là gì? Là nhìn trước nhìn sau, rồi nhanh tay bỏ vào túi. Đó là con đường dễ. Nhưng có một con đường khó hơn, đó là dừng lại, nghĩ đến người đánh rơi, và tìm cách trả lại. Đâu là con đường hạnh phúc? Thầy Thích Chân Quang đã chỉ rõ trong bài giảng 'Những Vấn Đề Của Bản Năng Và Lý Trí'.

Bản năng và lý trí: Hai con đường

Bản năng là những phản xạ tự nhiên, những thôi thúc dễ dàng chạy theo tham, sân, si. Còn lý trí là khả năng suy nghĩ, phân biệt đúng sai, là nền tảng của đạo đức và sự tu tập. Thầy nói: 'Tu là đi ngược dòng đời'. Dòng đời ở đây không phải là đi ngược với người khác, mà là đi ngược lại chính những khuynh hướng tự nhiên trong tâm hồn mình.

Con đường dễ đưa ta đến đâu?

Con đường dễ là con đường của bản năng. Khi thấy tiền rơi, ta lụm vào túi một cách tự nhiên. Khi gặp khó khăn, ta chỉ biết lo cho mình. Những việc ấy rất dễ, nhưng Thầy cảnh tỉnh: 'Cái dễ á thì đưa ta đi vào tối tâm, khổ đau, đọa lạc, chết làm ma đói. Còn cái khó đó thì mới đưa cho ta trở lại cái vinh quang, hạnh phúc hoặc là lên luôn cõi trời.'

“Cái gì tự nhiên thì nó dễ, còn cái chống lại thì nó khó. Cái dễ á thì đưa ta đi vào tối tâm, khổ đau, đọa lạc, chết làm ma đói. Còn cái khó đó thì mới đưa cho ta trở lại cái vinh quang, hạnh phúc hoặc là lên luôn cõi trời.”

Lòng biết ơn: Cái khó làm nên phẩm giá

Ai giúp ta, ta dễ quên. Đó là bản năng vô ơn. Nhưng nhớ ơn, đền ơn là một đạo đức rất khó. Thầy nhắn nhủ: 'Một lần chịu ơn, suốt đời mang ơn. Dù ta đã đền đáp ơn nghĩa đầy đủ rồi, nhưng cái nghĩa chưa bao giờ hết.' Người biết nhớ ơn, quỷ thần cũng kính nể. Ngược lại, kẻ vô ơn khiến giá trị của mình nhạt nhòa như hư vô.

Thương con dễ, thương cha mẹ khó

Người mẹ nào cũng thương con, đó là bản năng. Nhưng con cái thương cha mẹ sâu đậm lại phải nhờ tu tập. Thầy nói: 'Thương con là một bản năng rất dễ. Thương cha mẹ là một đạo đức rất khó.' Hãy nhìn mẹ con gà mẹ xòe cánh che mưa cho con trong cơn mưa lạnh. Dù mình ướt đẫm, gà vẫn che chở. Nhưng khi lớn lên, đàn gà con có tìm về mẹ không? Chúng quên mất. Vì vậy, người có tu tập phải ghi nhớ công ơn cha mẹ, đó là con đường ngược với bản năng.

Sống cho mình hay sống cho người?

Bản năng thúc đẩy ta sống cho chính mình. Ham muốn, hưởng thụ trước mắt rất hấp dẫn. Nhưng Thầy dạy: 'Chính vì đời có bao lâu, cho nên chúng ta bòn mót thời gian công sức để sống cho mọi người.' Sống vị tha là điều khó, nhưng đó là cách tích lũy phước lành. Khi ta giúp đỡ người khác, đem Phật pháp đến cho họ, ta đang tạo công đức cho chính mình.

Siêng năng: Cánh cửa của phước lành

Lười biếng là bản năng thích ở không, thích hưởng thụ. Muốn có phước, ta phải siêng năng. Thầy khích lệ: 'Muốn làm phước phải siêng năng, phải chịu cực.' Hãy tìm những việc nhỏ để giúp đỡ người xung quanh, đi chùa, công quả, quét tước, thăm bệnh nhân, hay thuyết phục những người chưa biết đạo đến với Phật pháp. Chính những việc khó làm ấy sẽ nuôi dưỡng tâm hồn và phước đức của ta.

Kết luận

Cuộc đời là một hành trình ngược dòng. Trong mỗi khoảnh khắc, ta có thể chọn con đường dễ để đắm chìm trong bản năng, hoặc con đường khó để vươn lên bằng lý trí và đạo đức. Thầy Thích Chân Quang mời gọi chúng ta hãy can đảm chọn con đường khó. Hãy bắt đầu bằng một việc nhỏ: nhặt được của rơi, hãy tìm cách trả lại; hãy nhớ ơn người giúp đỡ; hãy siêng năng làm việc lành. Đó chính là bước đi đầu tiên trên con đường thoát khổ, con đường của hạnh phúc chân thật và của sự giải thoát.