Đứng yên trước lưỡi dao: Sức mạnh của ý chí tu thiền

Có một vị thầy tu thiền, bị một người cầm dao hung hăng xông tới. Ông không đỡ, không né, không chạy. Ông chỉ đứng yên, giữ tâm bình thản. Điều gì đã xảy ra? Và tại sao cái “ý chí” của người tu thiền lại có sức mạnh ghê gớm đến vậy? Đó chính là câu chuyện mà TT. Thích Chân Quang đã kể trong buổi giảng “Ý Chí Người Tu Thiền” để soi sáng một nghịch lý lớn.

Ý chí của thiền không phải là sự thô bạo

Thiền khó hay dễ? Rất khó. Và chính vì khó nên cần ý chí. Nhưng ý chí trong thiền lại khác hẳn với ý chí trên đời. Một vận động viên chạy nước rút cố gắng hết sức để nhanh hơn, càng cố gắng càng thấy rõ sự nỗ lực. Người võ sĩ luyện võ đánh bao cát, rồi lên võ đài đánh đối thủ, càng đấu tâm càng bốc hỏa, bản ngã càng to lên. Nhưng người tu thiền thì ngược lại: càng cố gắng lại càng phải tỉnh lặng, càng nỗ lực lại càng phải buông bỏ.

“Cái cố gắng của những cái khác á làm bản ngã ta bốc lên dần dần. Còn thiền là con đường diệt ngã mà vẫn phải cố gắng, vẫn phải có ý chí.”

Con đường diệt ngã mà vẫn phải cố gắng

Đây là một nghịch lý. Hết sức cố gắng nhưng cố gắng đó không được làm bản ngã nổi lên. Trong đời thường, khi ta đạt được thành tựu, ta tự hào. Học sinh được điểm cao giơ tay ăn mừng; cầu thủ ghi bàn reo hò; nhà quản lý lên chức đầy hãnh diện. Tất cả đều là biểu hiện của cái “tôi” được tôn vinh. Riêng thiền, ta càng tinh tấn, tâm càng rỗng lặng. Ý chí ở đây không phải là sự gắng gượng của bản năng, mà là sự kiên trì trong im lặng.

“Cái ý chí của thiền là cái gì mà không được bắt bản ngã lên.”

Bài học từ lưỡi dao: Khi bình thản hóa giải hung dữ

TT. Thích Chân Quang kể về một người huynh đệ tu hành. Vị thầy này sống ở một khu đất, có người hàng xóm cũng là người tu, nhưng vì tranh chấp đất đai mà trở nên hung hăng. Một hôm, người này cầm dao xông tới định chém. Vị thầy kia đứng yên, không đỡ, không né, giữ tâm bình thản. Kẻ hung hăng nhìn thấy thái độ đó bỗng chột dạ, nhận ra mình đang như “thế quỷ”, liền buông dao.

“Tức là cái thái độ bình thản của ông kia cũng khơi gợi lại được cái đạo lý ông này... Cái đó là ý chí của thiền đó.”

Đứng yên trước lưỡi dao, không đỡ không né, còn khó hơn nhiều so với việc cầm chống trả. Đó là loại ý chí có sức mạnh cảm hóa, thay vì triệt tiêu.

Chứng thiền và chứng thánh: Đừng lầm lẫn

Người tu thiền thường trải qua các trạng thái an lạc, rồi mất đi, rồi đạt lại. Điều này khiến nhiều người nản lòng. Nhưng theo thầy, đó là chuyện thường tình. Còn chứng quả thánh thì khác hẳn: một khi đã chứng, nó không bao giờ mất. Vị thầy trong câu chuyện trên, sau khi đứng bình thản trước lưỡi dao, tối đó đã chứng quả Tu Đà Hoàn, và không mất nữa.

“Người tu thiền nó hay bị cái trạng thái là ta đạt được kết quả rồi vài bữa nó mất.”

Khôi phục thiền phong: Trách nhiệm của chúng ta

Để đạo Phật trường tồn và hưng thịnh, cần có những người thực hành thiền định, giữ giới hạnh và thuyết pháp. TT. Thích Chân Quang nhấn mạnh rằng người tu thiền chính là người tiên phong dựng lại thiền phong cho Phật giáo Việt Nam. Ngày nay, giới trẻ và người trí thức tìm đến thiền như một phương pháp mang lại sự an lạc và trí tuệ ngay trong đời sống. Đây là cơ hội để chúng ta xây dựng một thế hệ Phật tử vừa có tu chứng, vừa có giới hạnh, vừa có khả năng thuyết pháp.

Lời khuyên cho người bước vào thiền

Hãy bắt đầu ngay khi biết đến đạo Phật. Đừng chờ đợi đến khi chân đau, tâm loạn mới ngồi. Người biết đạo và ngồi thiền sớm sẽ có một nếp sống vững chắc. Và hãy chuẩn bị một nỗ lực phi thường, nhưng không phải là sự gồng mình, mà là sự kiên trì nhẹ nhàng, để rồi từng ngày, tâm ta chuyển hóa, đời ta an lạc.

“Ta phải chuẩn bị cái tâm tư của mình, chuẩn bị một cái sự nỗ lực phi thường.”

Vậy hãy bắt đầu ngay hôm nay. Dù lạnh, dù đau, dù bận rộn, hãy dành cho mình những phút giây tĩnh lặng. Vì chỉ khi ta đứng yên giữa bão tố, ta mới thấy được sức mạnh thật sự của một ý chí không bản ngã – ý chí của người tu thiền.